Bölüm anahatları

  • ·       Kontrol-Talep Modeli: 1979 yılında Karasek tarafından kontrolle ilgili ilk geliştirilen bu model kişinin, stresin olumsuz etkilerine maruz kalmasını yüksek kontrole sahip olarak azaltabileceğini veya önleyebileceğini belirtmektedir. Kontrol sahibi olmak yeri geldiğinde stres yaratabilecek unsurlara karşı gelmeyi, hayır diyebilmeyi de sağlayabilmektedir. Kontrole sahip kişiler, işlerin yürütülebilmesi ve konusunda başarılıdırlar, doğru ekibe ve doğru ekipmana sahiptirler, verimli çözüm yollarının farkındadırlar ve zamanı iyi kullanmaktadırlar. Bireyin kontrol algısı ile nesnel algı birbirine oldukça yakındır.

    Kontrol-Talep-Destek Modeli: Bu model de 1990 yılında yine Karasek tarafından geliştirilmiştir. Bu modelle Kontrol-Talep Modeline sosyal destek unsuru eklenmiştir. Yüksek kontrol ve yüksek destek unsurları birarada, zarar verici stres kaynakları için etkili bir önleyici olmaktadır. Bunun tersi olarak da düşük kontrol ve destek strese neden olan unsurlar arasındadır. 

    Stresin Kontrol-Duygu Modeli: Bu model Spector tarafından 1998 yılında geliştirilmiştir. Çevreden başlayan ve gerilimle sonuçlanan süreçte rastgele bir akış söz konusu olmaktadır. Çevreden gelen stres kaynağı, kontrol odağı aracılığıyla, algılanan kontrol ve çevresel kontrol ile bir arada değerlendirilmektedir. Negatif duygu stres kaynağına verilen öncelikli tepkidir ve gerginliğin diğer biçimlerinin önünü açmaktadır. Modelde kontrol algısı önemli bir işleve sahiptir.