Bölüm anahatları

  • Orta Çağ, Eski Çağ ile Yeni Çağ arasında kalan ve takriben V. ve XV. yüzyıllar arasını kapsayan bin yıllık bir zaman kesitini adlandırmak için kullanılmıştır.

     

    Bu dönemlendirme, Batı (Hıristiyan) Âlemi için doğru olabilir; ancak Yahudi Âlemi veya İslâm Âlemi söz konusu olduğunda, bu dönemlendirme de, bu dönemle ilişkilendirilenen genel değerlendirmeler de doğruluk değerini bir ölçüde yitirmektedir.

     

    Kısacası, her uygarlığın Orta Çağ’ı farklıdır! Meselâ, İslâm Uygarlığı söz konusu olduğunda, VIII. ve XII. yüzyıllar arası [Hıristiyan Âlemi’nde olduğunun aksine] bir “Altın Çağ” olarak nitelendirilebilir; çünkü İslâm Bilim ve Felsefesi, en değerli ürünlerini bu dört asır içinde vermiştir. XII. yüzyıldan sonra ise, bazı içsel ve dışsal faktörlerin bileşik etkisiyle düşünce hayatı, giderek teolojik ve teosofik bir çizgiye doğru çekilecek ve kötürümleşecektir.

     

    Bu süreç, XVIII. yüzyıla kadar sürdüğüne göre, İslâm Uygarlığı için bir Orta Çağ’dan bahsedilecekse, bu dönemin XII. yüzyıl ile XVIII. yüzyıl arasında kaldığına hükmedilebilir.

     

    Meseleye farklı uygarlıkların pratikleri açısından bakmak, “Orta Çağ” olarak adlandırılan zaman kesitini doğru bir biçimde anlamamızı kolaylaştıracaktır.

     

    Biz, bu dersimizde bakışımızı İslâm Ortaçağı üzerine yoğunlaştıracağız. Bunun iki sebebi bulunmaktadır: Birincisi, bilime yapmış olduğu katkılar bakımından bu Ortaçağ daha önemlidir; ikincisi ise, bu Ortaçağ “bizim Ortaçağımız”dır; yani kendi düşüncemizin köklerine inebilmek için diğer Ortaçağlardan çok bu Ortaçağı tanımaya ihtiyacımız vardır.

     

    Ayrıca, bu Ortaçağ, kanaatime göre Selçuklu ve Osmanlı İmparatorlukları aracılığıyla günümüze uzanan bazı temel özellikler taşıdığından, hiç değilse bazı konular veya sorunlar bağlamında Osmanlı Dünyası’na da bakmamızı gerekli kılmaktadır.     

     

     

    Kaynaklar:

     

    Demir, Remzi, Nerede Hata Yaptık? Doğu’da Bilimin Gerileyişinin Haricî ve Dahilî Nedenleri Üzerine Bir Tartışma, İstanbul 2015.

    Tekeli, Sevim, Esin Kâhya, Melek Dosay Gökdoğan, Remzi Demir, Hüseyin G. Topdemir, Yavuz Unat ve Ayten Koç Aydın, Bilim Tarihine Giriş, 6. Baskı, Ankara 2010.