Bölüm anahatları

  • Geniş Cengiz İmparatorluğunun batı kesi­mini devralan Cuci'nin soyu tarafından ku­rulan Altın Orda Devleti, vergiye bağla­dığı Rus Knezlikleri üzerinde dolaylı bir de­netim oluşturmakla yetindi. Urallar'ın batı­sındaki Slav topraklarında yönetim ve mali­ye işleri daha çok bölgenin Türk komutanlarına ve Müslüman tüccarlanna bırakıldı. Altın Orda'nın altın çağını yaşadığı Özbek Han döneminde (1313- 41) ulaşılan siyasal ve ekonomik güç, onun oğlu Canı-Bek Han'ın ölümünü (1357) izleyen iç karışıklıklarla sarsılmaya başladı.

    Aziz Dmitri İvanoviç Donskoy (Дмитрий Иванович Донской) (d.12 Ekim 1350-ö.19 Mayıs 1389, Moskova), Moskova Knezi (1359-89) ve Vladimir büyük Knezi (1362-89). Kulikovo Çarpışması'nda (8 Eylül 1380) Altın Orda Devleti'ni yenilgiye uğratmıştır. Moskova Knezi II. İvan'ın (hükümdarlığı 1353-59) oğlu olan Dmitri henüz dokuz yaşındayken, babasının ölümü üzerine Moskova Knezi oldu. Üç yıl sonra vasalı olduğu Altın Orda büyük hanını ikna ederek ve Moskova boyarları ve metropolit Aleksis'in müdahalesiyle daha önce (1328-59) Moskova Knezlerine ait olan, Suzdal Knezi Dmitri'nin elindeki Vladimir büyük Knez yarlığını (Altınordunun tanıdığı ayrıcalık belgesi) unvanını da aldı.

    Vasili Dmitriyeviç ( Василий Дмитриевич) (d. 30 Aralık 1371 - ö. 27 Şubat 1425, Moskova), 1389-1425 arasında Moskova büyük Knezi. Dmitri Donskoy (hükümdarlığı 1359-89) ile Knezes Eudoksia'nın en büyük oğluydu. Babasının Vladimir büyük Knezi olarak Rus topraklarını yönetmesi için gerekli onayı almak üzere genç yaşta Altın Orda hanı Toktamış'ın yanına gitti (1383). Aynı unvanın peşinde olan Tver (bugün Kalinin) Knezinin girişimlerini boşa çıkararak görevini başarıyla yerine getirdi. Ama Toktamış'ın sarayında rehin olarak tutuldu. 1386'da Toktamış ile Timur arasında çıkan çatışmadan yararlanarak Moskova'ya döndü. Kaçışının neden olduğu düşmanlığa karşın, Toktamış'ın Timur'a karşı düzenlediği sefere bir Moskova birliğiyle katıldı. Dönüşünde Moskova ve Vladimir büyük Knezi olarak babasının yerine geçti (1389). Rus topraklarının birleştirilmesi sürecini devam ettirdi; Vologda ve Veliki Ustiyug Knezlikleri gibi, Toktamış'ın izniyle Nijni Novgorod (bugün Gorki) ve Murom Knezliklerini ilhak ederek Moskova'nın Orta Volga bölgesi üzerindeki denetimini güçlendirdi. Ama batıya doğru genişleme girişimleri hem kayınpederinin yönetimindeki Litvanya, hem de Novgorod ile çatışmaya girmesine yol açtı. Ugra Nehrini sınır kabul ederek Litvanya'yla toprak anlaşmazlıklarını geçici bir çözüme ulaştırdı. Ama Novgorod'la çatışmaları 1397'den 1417'ye değin aralıklarla sürdü.

    Vasili Vasilyeviç, lakabı Kör Vasili [Василий Тёмный / Vasili Tyomni] (1415- 27 Mart 1462, Moskova), 1425-1462 arasında Moskova büyük Knezi. Daha 10 yaşındayken, babası I. Vasili'nin (hükümdarlığı 1389-1425) kendisini veliahd ilan etmesiyle Moskova ve Vladimir büyük Knezi oldu. Amcası Yuri Dmitriyeviç ve kuzenleri Vasili (Şaşı) ile Dmitri Şemyaka'nın buna karşı çıkmasıyla başlayan uzun ve karışıklıklarla dolu mücadelede tahtını geçici olarak Yuri'ye (1434) ve Dmitri Şemyaka'ya (1446-1447) kaptırdı. Zvenigorod ve Galiç haslarının Knezi olan amcası Yuri Dmitriyeviç ölünceye kadar yeğeniyle savaştı. Altın Orda'nın ve Litvanya Grandüklüğü'nün de karıştığı bu savaş, oğulları Tekgöz denilen Vasili Yuriyeviç (ö. 1448) ve Dmitri Şemyaka (1420-1453) tarafından sürdürüldü. 1436'da II. Vasili, Vasili Yuriyeviç'i tutuklattı ve gözlerini oydurdu.