Türk Devrimini Hazırlayan İç ve Dış Koşullar

Türk Devrimi denildiğinde, I.Dünya Savaşı’ndan sonraki ağır barış şartlarına ve yabancı işgaline karşı verilen bir Türk Kurtuluş Savaşı(1919-1922); ve bu savaşın kazanılmasının ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin, günümüze ve geleceğe uzanan çağdaşlaşması  kastedilmektedir. Türk Kurtuluş Savaşı’nın lideri ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olan Atatürk’ün adıyla anılan Atatürk ilkeleri ya da Atatürkçülük ise, bu çağdaşlaşmayı hedefleyen modern Türk devletinin dayandığı temelleri ifade eder. Bu temeller, bir ideolojinin çok daha ötesindedir. Çünkü ideolojiler, zamansız değil, zamanlı olgulardır. İdeoloji ‘bir süreç dahilinde beliren veya değişik süreçlerde yinelenen’ belli bir düşünce formunu ve bilinç şeklini gösterir. Siyasal ya da toplumsal bir öğreti oluşturan politik, felsefi, bilimsel, hukuksal, moral, estetik bir fikirler bütününü yansıtır. Ancak Atatürkçülük, böylesine bir ideoloji açıklamasıyla tanımlandığında yeterince açıklanamaz. Diğer bir deyişle, modern Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluşunu, çağdaşlığını, sürekliliğini, milli bağımsızlığını ve bütünlüğünü simgelediği için ebedi olarak değerlendirilir. Çünkü Atatürk’ün şahsında sembolleşen ilkeler aslında, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna ve varlığına yön veren, işaret eden temel ilkelerdir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Yeni Sömürgecilik(Neo-Colonialism,1914-1945) adı verilen iki dünya savaşı arasındaki bir süreçte kurulmuş olmakla birlikte, bu dönemin mandacılık ve sömürgecilik akımlarından titizlikle kaçınmıştır. Dönemin en güçlü devletlerine karşı milli bir direniş savaşı kazandıktan sonra, modernleşmesini seri bir şekilde gerçekleştirmiştir. Bu devrim hızı konusunda somut örnek verilirse, örneğin, dünya tarihinde ‘kapitalizmden feodalizme geçiş 15.yüzyılın sonlarından itibaren geliştiği halde, bu tarihten asırlar sonra  -yani 19. yüzyılda- ‘işçi ve çalışma hakları’ konusunda net gelişmeler kaydedilebilmiştir. Ancak Türkiye Cumhuriyeti’nde 1940 yılında –diğer bir deyişle kuruluşundan sadece 15 yıl sonra— işçi hakları konusunda böyle bir aşamaya hızla geçilmiştir. Diğer bir örnek de, kadın hakları konusunda verilebilir. 1924-1934 yılları arasında Türkiye’de kadın hakları değerlendirildiğinde, Türk kadınının seçme ve seçilme hakkını diğer ülkelerdeki kadınlardan çok daha önce elde ettiği görülür. 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nda kadın ve erkeğin eşit şartlarla öğrenim görmesi belirlenmiştir. 1926’daki Medeni Kanun ile erkeğin çok eşliliği ve tek taraflı boşanmasına ilişkin hususlar kaldırılmış; kadınlara malları üzerinde ya da boşanma ve velayette tasarruf hakkı tanınmıştır. 1934’te genel seçimlerde oy kullanma imkanı tanınırken verilirken, ilk kadın belediye başkanı 1950’de, ilk kadın bakan ise 1971’de görevlendirilmiştir. Dahası -Anayasa ve Medeni Kanun’un yanısıra- Belediye Kanunu, İş Kanunu ve Köy Kanunu’nda yapılan değişikliklerle, kadınlara oy hakkı 1930’da belediye seçimlerinde, köy muhtarlığı ve ihtiyar heyeti imkanı 1933’de ve kaymakam olma imkanı ise 1989’da sağlanmıştır.

Kaynaklar:

Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.

Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.

Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.

Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.

Avcıoğlu, Doğan, Milli Kurtuluş Tarihi, İstanbul 1974.

Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.

Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.

Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953.

Berkes, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara 1973.

Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.

Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.

Çetişli, İsmail, Memduh Şevket Esendal, Ankara 1991.

Daver, Bülent, Türkiye Cumhuriyetinde Layiklik, Ankara 1955.

İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.

Gökalp, Ziya, Makaleler, haz.Ş.Beysanoğlu, İstanbul 1980.

İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.

İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.

İnönü, İsmet, Hatıralar, C.I-II, Ankara 1992; Söylev ve Demeçler, İstanbul 1946.

Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.

Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.

Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.

Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, İstanbul 2015.

1959.

Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.

Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.

Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.

Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.

Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.

Tökin, F. Hüsrev; Türkiye’de Siyasi Partiler ve Siyasi Düşüncenin Gelişimi, İstanbul 1965.

Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.

Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.

Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.

Ülken, Hilmi Ziya,Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul 1966.

Ünaydın, Ruşen Eşref, Diyorlar ki, (haz.Ş.Kutlu), Ankara 1985.

Yalçın, Hüseyin Cahit, Siyasal Anılar, İstanbul 2000.