Türk Çağdaşlaşmasının Genel Özellikleri

20.YÜZYILIN ANTİ-EMPERYAL DEVRİMİ: 20.yüzyılın en önemli devrimlerinden biri olan Türk Devrimi, Yeni Sömürgecilik sürecinde, istisnai bir nitelikte gerçekleşmiştir. Devrim, yaygın tanımıyla, başlangıcı genellikle bir ihtilal(coup d’etat) olan; ve bu ihtilal sonrasında ise radikal değişimler gerçekleştiren ve ihtilal fikirlerinin uluslararası arenaya ihrac edilmesi(taşınması) gibi gelişmeleri içeren bir düşünce ve eylem bütünüdür. Tarihte ihtilal fikirlerinin ihracı safhasında, ‘emperyal yöntemler’e sıklıkla rastlanmakla birlikte, Türk Devrimi bu tür bir boyutu içermez.

I.Dünya Savaşı(1914-8), üç merkezi-imparatorluğun(Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Rus Çarlığı) ‘tasfiyesi ya da yeni bir siyasi sistematiğe dahiliyeti’ anlamını da taşımaktaydı. Nitekim I.Dünya Savaşı sonunda dünya tarihine yeni birçok devlet katılacak ve bunların birçoğu Osmanlı topraklarından ayrılarak kurulan yeni devletler olacaktı. Böylece, Yeni Sömürgecilik sürecinde, özellikle dönemin en büyük güçleri olan İngiltere ve Fransa gibi büyük devletlerin ‘denetimi ya da himayesinde’ oluşturulan yeni manda ve koloniler ile birlikte, 20.yüzyılın başında dünyadaki devlet sayısı, çok geçmeden katlayarak artacaktı.

• Yeni Sömürgecilik dönemindeki manda ve kolonilerin tasfiye edilmesi, ancak Atatürk’ün vefatından sonraki yıllarda gerçekleşebilecektir. Bu bağlamda, Atatürk Devrimi, sömürgecilik zihniyetine ve uygulamalarına direnen nice mazlum millet --örneğin, hem güneydoğu Asya, Latin Amerika ve Afrika’da ve hem de Arap olmayan İslam dünyası-- için örnek bir devrim ve çağdaşlaşma modeli olmuştur.

  Türk Devrimi’nin ilk safhasını oluşturan Türk Kurtuluş Savaşı, Yeni Sömürgecilik’in belirgin özelliklerini yansıtmayan nitelikteki bir ‘tam bağımsızlık savaşımı ile başlar. Bu savaşım, yabancı işgaline karşı gerçekleşen halka dayalı ve başlangıcında Kuvayı Milliye denilen halk direnişlerinin yer aldığı, daha sonrasında ise ‘vatan-millet-ordu’ üçlemesinin işbirliğinde tek merkezli, bütünsel ve örgütlü bir milli dayanışma hareketini içerir. Burada şu nokta da irdelenmelidir ki, 20.yüzyılda anti-emperyalist bir mücadele vermiş olan iki Avrasya devriminden --yani 1919 Türk Devrimi ve 1917 Bolşevik Devrimi’nden-- sadece Türk Devrimi 21.yüzyıla taşınabilmiştir.

  Kaynaklar:

  Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.

  Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.

  Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.

  Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.

  Avcıoğlu, Doğan, Milli Kurtuluş Tarihi, İstanbul 1974.

  Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

  Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.

  Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.

  Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953.

  Berkes, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara 1973.

  Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.

  Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.

  Çetişli, İsmail, Memduh Şevket Esendal, Ankara 1991.

  Daver, Bülent, Türkiye Cumhuriyetinde Layiklik, Ankara 1955.

  İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.

  Gökalp, Ziya, Makaleler, haz.Ş.Beysanoğlu, İstanbul 1980.

  İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.

  İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.

  İnönü, İsmet, Hatıralar, C.I-II, Ankara 1992; Söylev ve Demeçler, İstanbul 1946.

  Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.

  Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.

  Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.

  Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, İstanbul 2015.

  1959.

  Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.

  Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.

  Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.

  Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.

  Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.

  Tökin, F. Hüsrev; Türkiye’de Siyasi Partiler ve Siyasi Düşüncenin Gelişimi, İstanbul 1965.

  Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.

  Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.

  Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.

  Ülken, Hilmi Ziya,Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul 1966.

  Ünaydın, Ruşen Eşref, Diyorlar ki, (haz.Ş.Kutlu), Ankara 1985.

  Yalçın, Hüseyin Cahit, Siyasal Anılar, İstanbul 2000.