RECEP PEKER (1889-1950)

• Recep Peker’e göre: “Dünyanın her yerinde er geç ve muhakkak, “istikbal, cumhuriyetin” olacaktı. Peker, Ağustos 1946 tarihinde çok partili dönemin ilk hükümetini kurdu. Peker’in, Halkevlerinin yayın organı olan Ülkü dergisinde çıkan İnkılap Tarihi ders notları, 1935 yılında kitap olarak da yayımlandı. “İlk İnkılap Tarihi Ders Notları” başlıklı kitapta, Recep Peker’in ders notlarına bakıldığında, Peker’in siyasal parti kategorileri; bir yanda dört temel parti oluşumları yani liberal, demokrat, radikal ve cumhuriyetçi partiler ve bu partilerden birinin ötekisiyle birleşmesinden doğan beşinci kategorideki “muhtelit partiler”; diğer tarafta ise, bunlara karşı kurulan reaksiyonel nitelikli olan partiler yer almaktaydı.

• Peker’in de değindiği gibi, Türk inkılabı “tesirleri bakımından evrensel”dir. Bunun sebeplerine bakılırsa; Birincisi, coğrafya bakımından evrenseldir: “bizim inkılabımız bugün Türkiye’nin bulunduğu coğrafya parçasında değil de Cenub Afrikasında veya İskandinavya’da olsaydı, bu inkılabın verdiği neticeler, dünyanın yaşayış ve anlayışı üzerinde bugün yapmakta olduğu büyük tesiri yapamazdı”.

• İkinci sebep olarak, ulusun tarihinin derinlikleri,

• üçüncü sebep olarak, inkılabın doğuş, kuruluş ve yaşayış zamanının dünyanın müstesna vaziyetine rastlayışıdır.

• Peker’in de dikkat çektiği üzere, “Türk inkılabının batıya bakan yüzü de, doğudaki kadar evrenseldir”.

  Peker, inkılapları çeşitleri itibariyle değerlendirirken:

• (a). “otoritelerden gelen inkılaplar” kategorisinde; Çarlık Rusyası’nda 2.Petro’nun ve Avusturya’da 2.Jozef’in gerçekleşmiş yeniliklerini ya da Kral Amanullah’ın Afganistan’da gerçekleşememiş yeniliklerini örnek verdi.

• (b). “halktan gelen inkılaplar” kategorisinde; İngiliz, Fransız, hatta Osmanlı devrinin meşrutiyet inkılabını örnek verdi. Ancak inkılapların şaheseri olan yeni Türk inkılabının halktan gelen inkılapların en yücesi olduğunu belirtti.

• Dahası, Türk inkılabının bir “farikası”nın da, “Türk istiklalini de beraber almış olması”ndan kaynaklandığına dikkat çekti. “İstiklalsiz inkılap” ve “inkılapsız istiklal”lere işaret ederek, yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin yalnız inkılabı yapmış ya da yalnız istiklali kazanmış bir Türkiye değil, onların her ikisini birden başarmış olduğuna önemle değindi.

  Kaynaklar:

  Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.

  Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.

  Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.

  Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.

  Avcıoğlu, Doğan, Milli Kurtuluş Tarihi, İstanbul 1974.

  Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

  Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.

  Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.

  Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953.

  Berkes, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara 1973.

  Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.

  Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.

  Çetişli, İsmail, Memduh Şevket Esendal, Ankara 1991.

  Daver, Bülent, Türkiye Cumhuriyetinde Layiklik, Ankara 1955.

  İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.

  Gökalp, Ziya, Makaleler, haz.Ş.Beysanoğlu, İstanbul 1980.

  İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.

  İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.

  İnönü, İsmet, Hatıralar, C.I-II, Ankara 1992; Söylev ve Demeçler, İstanbul 1946.

  Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.

  Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.

  Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.

  Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, İstanbul 2015.

  1959.

  Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.

  Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.

  Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.

  Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.

  Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.

  Tökin, F. Hüsrev; Türkiye’de Siyasi Partiler ve Siyasi Düşüncenin Gelişimi, İstanbul 1965.

  Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.

  Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.

  Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.

  Ülken, Hilmi Ziya,Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul 1966.

  Ünaydın, Ruşen Eşref, Diyorlar ki, (haz.Ş.Kutlu), Ankara 1985.

Yalçın, Hüseyin Cahit, Siyasal Anılar, İstanbul 2000.