Bölüm anahatları

  • Birinci Dünya Savaşı sonucunda, üç büyük merkezi imparatorluğun (Osmanlı Devleti, Rus Çarlığı ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu) yıkılması ve Almanya’nın ise büyük bir yıkım ve değişim yaşaması açısından bakıldığında, hem dünya savaşlarının ve jeopolitik rekabetinin yoğunlaştığı, hem de dünyadaki siyasal sistemlerin ve ideolojik yaklaşımların çeşitlendiği bir süreç olarak da dikkat çekmektedir. Böylesine bir zorluk ve derinlik söz konusuyken, Cumhuriyetin kuruluş sürecinde, dünyadaki “cumhuriyet, demokrasi, medeniyet” ortamını anlamak,

    rejimler ve sistemler (liberal demokrasi, sosyalist sistem, federatif cumhuriyet vd.) arasındaki farklılıkları örneklemek de ayrı bir önem taşır.

    Afetinan’a göre, demokrasi fikri daima yükselen bir denizi andırmaktadır. Yirminci asır, birçok müstebit hükümetlerin bu denizde boğulduğunu görmüştür….

    • Bundan başka, demokrasi ile idare olunan Portekiz gibi mutedil hükümdarlıkların, demokrasinin daha bariz bir şekilde tatbikini tazammun eden (içeren) cumhuriyet muvacehesinde silindiği görüldü.

    • En nihayet, bugün, İngiltere, Belçika gibi büyük eski demokrasilerin, daha bariz ve daha iyi tanzim olunmuş bir demokrasinin tahakkuk ettirilmesi yolunda, çalıştıkları görülmektedir”.

    • DEMOKRASİ PRENSİBİNİN BAŞLICA VASIFLARI: Demokrasi esas itibariyle, siyasi mahiyettedir. Demokrasi, fikridir; bir kafa meselesidir. Demokrasi, esasında ferdidir; bu vasıf vatandaşın hakimiyete, insan sıfatiyle, iştirak etmesiyledir. En nihayet, demokrasi, müsavatperverdir: bu vasıf, demokrasinin, ferdi olması vasfının zaruri bir neticesidir. Demokrasinin bu ferdi ve müsavatperver vasıflarından, “umumi ve müsavi (eşit) rey” prensibi çıkar.

    • Ayşe Afetinan (1908-1985)’ın kaleme aldığı “Medeni Bilgiler ve M.Kemal Atatürk’ün El Yazıları” adlı kitapta, demokrasi şöyle açıklanmaktadır:

    • “Demokrasi esasına müstenit hükümetlerde, hakimiyet, halka, halkın ekseriyetine aittir. Demokrasi prensibi, hakimiyetin millette olduğunu, başka yerde olmayacağını iltizam eder. Bu suretle demokrasi prensibi, siyasi kuvvetin, hakimiyetin, menşeine ve meşruiyetine temas etmektedir. Demokrasinin tam ve en bariz hükümet şekli ‘Cumhuriyet”tir.

      Kaynaklar:

      Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.

      Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.

      Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.

      Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.

      Avcıoğlu, Doğan, Milli Kurtuluş Tarihi, İstanbul 1974.

      Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

      Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.

      Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.

      Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953.

      Berkes, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara 1973.

      Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.

      Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.

      Çetişli, İsmail, Memduh Şevket Esendal, Ankara 1991.

      Daver, Bülent, Türkiye Cumhuriyetinde Layiklik, Ankara 1955.

      İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.

      Gökalp, Ziya, Makaleler, haz.Ş.Beysanoğlu, İstanbul 1980.

      İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.

      İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.

      İnönü, İsmet, Hatıralar, C.I-II, Ankara 1992; Söylev ve Demeçler, İstanbul 1946.

      Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.

      Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.

      Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.

      Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, İstanbul 2015.

      1959.

      Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.

      Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.

      Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.

      Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.

      Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.

      Tökin, F. Hüsrev; Türkiye’de Siyasi Partiler ve Siyasi Düşüncenin Gelişimi, İstanbul 1965.

      Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.

      Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.

      Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.

      Ülken, Hilmi Ziya,Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul 1966.

      Ünaydın, Ruşen Eşref, Diyorlar ki, (haz.Ş.Kutlu), Ankara 1985.

      Yalçın, Hüseyin Cahit, Siyasal Anılar, İstanbul 2000.