Meşrutiyet ve Montesquieu; Cumhuriyet ve Rousseau

Montesquieu ve Kanunların Ruhu Üzerine: 18.yüzyıl Fransız düşünürü olan Montesquieu, güçler ayrılığı ilkesini, toplumların farklı yapılarının yasaların ruhunda “çeşitliliği” doğurduğunu savunmuştur. Herkes “yasalarla özgürdür”; ancak “yasalara karşı özgür” olunmak istenir.

Montesquieu’ya göre, 3 tür hükümet vardır: “cumhuriyetçi “monarşik”, “despotik”…Boyun eğme tarzı farklı olsa da, “despotik ve monarşik” yönetim tarzında, iktidar tarzı aynıdır. Despotik ve monarşik hükümetlerin tutunabilmesi için çok fazla dürüstlüğe de ihtiyaç yoktur. Oysa halka dayalı yönetimler “erdem” ister. Bu erdem yok olduğunda, ihtiras kalplere girer. 

18.yüzyılın ikinci yarısında Rousseau ise, «Cumhuriyet» rejimini savunur.

Cumhuriyetin 10. Yılında Atatürk: “İşte bunun içindir ki idealimiz, ulusumuzun yüksek kalitelerini, tükenmeyen faaliyetini, doğuştan var olan zekasını, ilme, güzel sanatlara ve ulusal birlik hislerine olan bağlılığını, bütün vasıta ve imkanlarla devamlı olarak geliştirmektir” demekteydi. Atatürk’ün önemle vurguladığı gibi, Cumhuriyetin çağdaşlaşma atılımı içinde, en önemli entelektüel meşguliyetlerimizden birisi de, “medeniyet tarihimizin, belgelere dayanarak, gerçeğe yakın bir şekilde tanınmasını sağlamaktır… Vaktiyle bütün okullarda, Avrupa Medeniyeti’nin Asya Medeniyetinden doğduğu öğretilirdi… Sonra bu kavramlar altüst oldu… Eğer tarihimizde, araştırılabilen kaynaklara kadar kuşaktan kuşağa inebilirsek, tıpkı İsviçrelilerin Helvetlerde ve Keltlerde aradıkları gibi, görürüz ki, Türk ulusu atalarının eski medeniyetlerde önemli rol oynadığı, en eski uluslardan biri”dir.

Kaynaklar:

Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.

Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.

Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.

Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.

Avcıoğlu, Doğan, Milli Kurtuluş Tarihi, İstanbul 1974.

Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.

Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.

Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953.

Berkes, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara 1973.

Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.

Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.

Çetişli, İsmail, Memduh Şevket Esendal, Ankara 1991.

Daver, Bülent, Türkiye Cumhuriyetinde Layiklik, Ankara 1955.

İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.

Gökalp, Ziya, Makaleler, haz.Ş.Beysanoğlu, İstanbul 1980.

İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.

İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.

İnönü, İsmet, Hatıralar, C.I-II, Ankara 1992; Söylev ve Demeçler, İstanbul 1946.

Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.

Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.

Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.

Karpat, Kemal, Türk Siyasi Tarihi, İstanbul 2015.

1959.

Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.

Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.

Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.

Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.

Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.

Tökin, F. Hüsrev; Türkiye’de Siyasi Partiler ve Siyasi Düşüncenin Gelişimi, İstanbul 1965.

Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.

Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.

Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.

Ülken, Hilmi Ziya,Türkiyede Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul 1966.

Ünaydın, Ruşen Eşref, Diyorlar ki, (haz.Ş.Kutlu), Ankara 1985.

Yalçın, Hüseyin Cahit, Siyasal Anılar, İstanbul 2000.