• Ders Hakkında

    Bu derste öğrenmenin ilkeleri incelenmektedir. Alışma, duyarlılaşma, klasik koşullanma, edimsel koşullanma ve bunların uygulamaya ilişkin aktarımları konusunda kuramsal ve pratik konular üzerinde durulmaktadır.

    Bu dersin ana amacı, öğrenme yaklaşımları ve kuramları ile davranışın bilimsel yasa ve kurallarına ilişkin ana konuları incelemektir. İnsan davranışının son derece karmaşık olması nedeniyle, gerek tarihsel ve gerekse de mantıksal olarak, hayvanların kullanıldığı öğrenme modellemeleri öğrenme araştırmalarının temelini oluşturmuştur. Hayvan çalışmaları, dolayısıyla, öğrenmenin temel bileşenlerinin ortaya konmasına ışık tutmakta, giderek daha karmaşık davranışların açıklanması için zemin hazırlamaktadır. Bu bakımdan, bu derste öncelikle hayvan çalışmalarından geliştirilen öğrenme ilkeleri ele alınacaktır. Öğrenmenin gerçekleşme geliştirilme biçimleri ile devam edilecektir. Nihayetinde, temel öğrenme ilkelerinin, daha karmaşık insan davranışı alanına nasıl uygulanabileceği üzerinde durulacaktır.

    Bu dersi başarıyla tamamlayabilen öğrenciler;

    • Öğrenme süreclerine ilişkin temel ilkeleri benzerlikleri ve farklılıkları ile birbirinden ayırt edebilecektir.
    • Somut öğrenme durumlarını öğrenme süreçleri ile açıklayabilecektir.
    • Alışma, duyarlılaşma, Pavlovian ve Edimsel koşullama yordamlarının altında yatan bağıntısal yapıları açıklayabilecektir.
    • Göreli olarak karmaşık öğrenme görüngülerinin (ayırdetme öğrenmesi, uyarıcı kontrolü, kavram oluşturma, problem çözme gibi) çalışılmasına ilişkin yordamları tanımlayabilecektir.
    • Biliş üzerindeki bağıntısal öğrenme ve diğer süreçlerin rolünü betimleyebilecektir.
Kaçınma Öğrenmesi
  • Kaçınma Öğrenmesi

    B U N L A R I  B İ L İ Y O R  M U Y D U N U Z ?

     

    • Kaçınma, edimsel tepkinin itici bir uyarıcının verilmesini engellediği bir edimsel koşullama biçimidir.
    • Kaçınılan itici uyarıcının yokluğu ile kaçınma davranışının pekiştirildiğini öne süren herhangi bir kuram bulunmamaktadır.
    • Kaçınma bir edimsel davranış biçimi olmasına karşın, kaçınmaya ilişkin öğrenme kuramları önemli ölçüde Pavlovian koşullamanın kavramlarına dayanır.
    • Bir çok durumda, kaçınmayı öğrenmenin, içsel zamansal ipuçlarına ve iç algısal ya da geribildirim ipuçlarına ilişkin öğrenmeyi içerdiği varsayılır.
    • Kaçınma davranışı güçlü bir şekilde, organizmanın daha önceden var olan savunucu davranışı tarafından belirlenir.

    Özet

    Başlangıçta, kaçınma öğrenmesine ilişkin çalışmalar Pavlovian koşullama çalışmalarından kaynaklanmakta ve kaçınma tepkisi yapılmadığı taktirde bir ikaz sinyalinin kısa bir şok ile sonlandığı kesikli denemeler yöntemine dayanmaktaydı. Daha sonra, belirgin ikaz sinyallerinin işe koşulmadığı serbest-edimsel kaçınma yordamları geliştirilmiştir. Hangi yöntemin kullanıldığından bağımsız olarak, kaçınma öğrenmesi, kaçınma tepkisini “hiç bir şey” izlemediği için oldukça kafa karıştırıcıdır. Nasıl olup da “hiç bir şey” öğrenme, güdüleme yaratmaktadır?

    Kaçınma öğrenmesine ilk ana açıklama olan iki-faktör kuramı, kaçınma davranışının Pavlovian ile edimsel koşullama arasındaki karşılıklı, dinamik etkileşiminin bir sonucu olduğunu ileri sürdü. Bu kurama göre, Pavlovian koşullama, katılımcı kaçınma tepkisinde bulunmakta başarısız olduğunda ve ikaz uyarıcısı itici US tarafından izlendiğinde meydana gelir. Öte yandan, edimsel koşullama, kaçınma tepkisinde bulunulduğunda ortaya çıkar ve bu tepki, ikaz sinyalini sonlandırdığı ve koşullu korkuyu azalttığı için meydana gelir. Sonraki çalışmalar, üçüncü bir faktörü ortaya koydu: Güven sinyalini öğrenme. Güven sinyalini öğrenme de kaçınma koşullamasına katkıda bulunmaktaydı. Güven sinyalleri hipotezine göre, bir kaçınma yordamında US’in yokluğuna eşlik eden ipuçları korkuya ilişkin koşullu ketleyiciler haline gelir ve kaçınma tepkisi için edimsel pekiştireç olarak çalışır.

    Kaçınma öğrenmesine ilişkin kanıtların çoğu, güven sinyali öğrenmesinin eklendiği, özellikle zamansal ve iç algısal ipuçlarının dikkate alındığı, iki-faktör kuramı ile uyumludur. Ancak bu mekanizmaların gelişmesi, çok sayıda koşullama denemelerinin işe koşulmasını gerektirmektedir. Bu bakımdan, söz konusu mekanizmalar, tehlikeli bir avcıyla karşılaşan bir hayvana pek az yarar sağlar ve hayvan ilk seferde kendisini başarıyla savunmak zorundadır; aksi taktirde, avcı tarafından ya öldürülecek ya da ciddi bir biçimde yaralanacaktır. Bu gibi durumlarla başedebilmek için, hayvanlar, evrim sürecinde savunmayla ilgili zengin bir davranış dağarcığı edinmişlerdir. Günümüze gelindiğinde, genel kabul gören görüş, avcının saldırısından algılanan farklı tehlike düzeyleri tarafından harekete geçirilen, farklı savunucu tepki modlarını içeren avlanmayla ilgili tehdit durumu tarafından organize edilen, koşulsuz türe-özgü savunma reaksiyonları görüşüdür.

    Teknik Terimler

    Avlanmayla ilgili tehdit durumu                        İtici uyarıcı

    Ayırt edici kaçınma                                            Kaçınma kutusu

    Ayırt edici olmayan kaçınma                             R-S aralığı

    Geribildirim ipucu                                              Serbest-edimsel kaçınma

    Güven sinyali                                                     S-S aralığı

    İç algısal ipucu                                                   Tek-yönlü kaçınma

    İkaz uyarıcısı                                                      Türe-özgü savunma reaksiyonları

    İki-faktör kuramı                                                Zamansal ipuçları

    İki-yönlü kaçınma