Yeni Türk Edebiyatına Giriş

Yeni Türk Edebiyatı: Yeni Türk Edebiyatı, tarihi gelişimi içinde Türk edebiyatı tarihinin İslam Öncesi Türk Edebiyatı ve İslami Dönem Türk Edebiyatı dönemlerinden sonra üçüncü ana döneminin adıdır. Bunun “Son Asır Türk Edebiyatı”, “Tanzimat’tan Beri Edebiyat Tarihi”, 19. Asır Türk Edebiyatı”, “Modern Türk Edebiyatı”, “Arayışlar Dönemi Türk Edebiyatı” gibi adları olmuştur. Ama yaygın olarak kabul edilen ismi “Yeni Türk Edebiyatı”dır. Yeni Türk Edebiyatı siyasi ve idari değişim tarihi esas alınarak 3 Kasım 1839 tarihinde Tanzimat Fermanının ilan edilmesiyle başlatanlar olduğu gibi, ilk yeni Türk edebiyatı ürünü olan Şinasi’nin Şair Evlenmesi adlı tiyatro eserinin basıldığı tarih olan 1860 ile başlatanlar da vardır. Bana göre de Yeni Türk Edebiyatı, sanatlı ürün olarak ilk defa Şair Evlenmesi ile yani 1860’ta başlamıştır. 1860 yılından önce Encümen-i Şuaraya mensup bazı şairlerin şiirlerinde, çıkarılan gazetelerin dilinde, hikaye ve tiyatro türlerine ait metinler gibi Yeni Türk Edebiyatına ait bazı ürünler yazılmışsa da bunların fazla bir etkisi olmadığından ancak ön hazırlık çalışmaları olarak değerlendirilebilir. Şu halde Yeni Türk Edebiyatı 1960’tan günümüze kadar ve şimdilik kıyamete kadar devam edecek olan Türk Edebiyatıdır.

Yeni Türk Edebiyatının Coğrafyası: Yeni Türk Edebiyatı 1860’tan 1923’e kadar Osmanlı Devleti, 1923’den bugüne kadar da Türkiye Cumhuriyeti Devleti  vatandaşlarının ürettiği edebiyatlar toplamına denir.

Ayrıca 1923’ten sonra başka ülkelerde yaşayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının edebiyatı da Yeni Türkiye Edebiyatına dahil edilmektedir.

 

”Yeni Türk Edebiyatı” ifadesindeki “Türk” kelimesi esasen bugün Türkiye, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Azerbaycan Cumhuriyetleri ile başka devletler bünyesinde yaşayan 350 milyon Türkü karşılayan bir millet ismidir. “Yeni Türk Edebiyatı” ifadesi ise sadece Türkiye Cumhuriyeti Türklerinin edebiyatını ifade ediyor.

 Her ülkeye göre bir sim vermek gerekir. Mesela “Türkiye Türkleri Edebiyatı”, “Özbekistan Türkleri Edebiyatı”, Kazakistan Türkleri Edebiyatı” gibi. Bütün bunların toplamına da “Türk Edebiyatı” denir.

*Yeni Türk Edebiyatı Araştırma Alanları: Yeni Türk Edebiyatını aydınlatacak, edebi metinleri anlamamıza, çözümlememize yarayacak her türlü malzemeyi, bilgiyi, belgeyi, bulguyu ortaya çıkarmaktır. Araştırma, inceleme için bir araçtır.

Araştırılacak Malzeme

-Kitaplaşmış Edebi Metinler: Roman şiir, hikaye gibi kitaplaşmış ürünleri ortaya çıkarmak. Gerek resmi kütüphanelerde gerek özel kurum ve kişi kütüphanelerinde henüz fark edilmemiş şiir, roman, hikaye kitapları gibi eserleri ortaya çıkarmak gerekir.

-Süreli Yayın organları: Yeni Türk Edebiyatı ile ilgili gerek edebi ürünleri gerekse edebi eserlerde, şair ve yazarlardan bahseden tanıtma, inceleme, araştırma, haber, duyuru gibi türlerde yazılmış metinleri derleyip toplamak.

 Tanzimat’tan günümüze kadar yayınlanmış olan süreli yayınların tam bir koleksiyonu bir arada yoktur. Bunlara ulaşım sıkıntısı bulunmaktadır.

Kültür Bakanlığı bünyesinde ilgili birimler gerek farklı devlet kütüphanelerinde gerekse özel kurum ve kişi kütüphanelerinde, gerekse yurtdışı kütüphanelerinde dağınık halde bulunan süreli yayınları kararlı ve titiz bir çalışmayla bir araya getirmeli, dijital ortama aktarmalı ve Milli Kütüphanede araştırmacıların hizmetine açmalıdır. 

Yayınlanmamış Metinler: Bazı şair ve yazarların kitap olarak çıkmamış ya da gazete ve dergi gibi süreli yayınlarda neşredilmemiş eserleri, mektupları, bilgi notları gibi eserlerini ve özgeçmişini aydınlatacak nitelikteki bütün yazılı belgeleri toplanmalıdır.

Arşiv Belgeleri: Yeni Türk edebiyatçılarının eğitim, iş, hizmet ve değişik faaliyet alanlarıyla, özel ve kişisel hayatlarıyla ilgili yazılı, sesli ve görüntülü bütün belgeler, kaynaklar, malzemeler, eşyalar, her türlü arşiv belgeleri, değişik arşiv kurumlarından, edebiyatçıların eş, akraba, dost gibi yakınlarından derlenerek Milli Kütüphanede oluşturulacak “Yeni Türk Edebiyatçıları Arşiv Belgeleri” adlı bir birimde toplanmalı ve araştırıcıların hizmetine sunulmalıdır.

 

Yeni Türk Edebiyatı İncelemeleri

İnceleme, bir edebi metnin edebi değerini ortaya koyma çalışmasıdır. Dolayısıyla üretilen edebi metnin Türk edebiyatına ne gibi katkılar sağladığını, dilde, üslupta, şekilde ve muhtevada getirdiği yenilikleri, değişiklikleri, özgün boyutları ortaya koymaktır.

Yapılan inceleme çalışmalarında çoğunlukla hep iyi taraflar ele alınmakta, olumsuz boyutlara değinilmektedir.

Bilimsel nitelikli inceleme çalışmasında tek taraflı olarak sadece iyi, güzel, olumlu taraflar belirtilmez; aynı zamanda olumsuz boyutlar, yanlışlar, eksiklikler, zayıf noktalar, başarısız durumlar da gösterilir.

Yeni Türk Edebiyatı incelemelerinde kullanılacak başlıca kaynaklar:

Genel Kaynakça:

Abdünnafi, En-Nefsü’l-Muavvel Fî Tercemeti’l-Telhîs ve’l-Mutavvel, 1289.

Ahmed Cevdet Paşa, Belâğât-ı Osmâniye, İstanbul 1323.

Ahmet Ada, Oluşum, Ağustos / Eylül 1979, S.22/23, s.34.

Ahmet Hamdi Tanpınar, Edebiyat Üzerine Makaleler, İstanbul 1969.

Ahmet Kabaklı, Şiir İncelemeleri, İstanbul 1992.

Ahmet Oktay, Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı, Ankara 1993; Yazılanla Okunan, İstanbul 1983; Kabul ve Red, İstanbul 1992; İnsan Yazar Kitap, Ankara 1995.

Ali Günvar, Doğru Yazılar, İstanbul 1999.

Arif Ay, Gece Yazıları, İstanbul 1993.

Âsaf Halet Çelebi, Bütün Yazıları,  İstanbul 1998.

Bedri Rahmi, Delifişek, İstanbul 1975.

Behçet Necatigil, Bütün Eserleri 5 Düzyazılar 1, Bütün Eserleri 6 Düzyazılar 2, hzl. Ali Tanyeri - Hilmi Yavuz, İstanbul 1983.

Bilge Ercilasun, Servet-i Fünun'da Edebî Tenkit, Ankara 1981.

Butcher, S. H. Aristotles’s Theory of Poetry and Fine Art, Dever Publications, 1951.

Cahit Sıtkı Tarancı, Yazılar, İstanbul 1994.

Cem Dilçin, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, Ankara 1997; “Fuzulî’nin Bir Gazelinin Şerhi ve Yapısal Yönden İncelenmesi”, Türkoloji, 9. Cilt, Ankara 1991.

Cemal Süreya, Şapkam Dolu Çiçekle, İstanbul 1976; Uzat Saçlarını Frigya, İstanbul 1992, Folklor Şiire Düşman, İstanbul 1992; Papirüs’ten Başyazılar, İstanbul

Cevat Akkanat, Gelenek ve İkinci Yeni Şiiri, Ankara 2002.

Chrıs Baldıck, Literary Terms, Oxford Universty Press, 1990.

Christopher Caudwell, "Şiirin Temel Özellikleri", Yeni Dergi, Ağustos 1969, S.59, s.142.

Culler, J. Structualist Poetics, Routledge and Kegan Paul, 1975.

Diyarbekirli Said Paşa, Mîzânü’l-Edeb, İstanbul 1305.

Doğan Aksan, Şiir Dili ve Türk Şiir Dili, Ankara 1993; Cumhuriyet Döneminden Bugüne Şiir Çözümlemeleri, Ankara 2003.                                                               

Ebubekir Eroğlu, Modern Türk Şiirinin Doğası, İstanbul 1993.

Emin Özdemir, Edebiyat Bilgileri Sözlüğü, İstanbul 1990.

Enis Batur, Şiir ve Cinayet, İstanbul 1979, Şiir ve İdeoloji, İstanbul 1979; Yazının Ucu, İstanbul 1993, e/babil yazıları, İstanbul 1995.

Erdoğan Alkan, Şiir Sanatı, İstanbul 1995.

Gülten Akın, Şiiri Düzde Kuşatmak, İstanbul 1983.

Hakan Arslanbenzer, Dünyaya Saldıran Şair, İstanbul 1998.

Hamit Atalay, İngilizce-Türkçe Sözlük, Ankara 1999.

Hasan Akay, Servet-i Fünun Şiir Estetiği, İstanbul; Şiiri Yeniden Okumak, İstanbul 2003.

Hasan Boynukara, Modern Eleştiri Terimleri, İstanbul 1997.

Hece Dergisi, Türk Şiiri Özel Sayısı, S.53-54-55, Mayıs 2001.

Hilmi Yavuz, Denemeler Karşı Denemeler, İstanbul 1988, Yazın Üzerine, İstanbul 1987.

Hüseyin Cöntürk, "Şiirin İçi Dışı", Yeditepe, 16-31 Mayıs 1959.

İsmail Çetişli, "Prof. Dr. Kaya Bilgegil'in Şiire Dair Düşünceleri", Fırat Üniversitesi Dergisi (Sosyal Bilimler) 1990, S.4 (1) s.69.

İsmail Çetişli, Batı Edebiyatında Edebî Akımlar, Isparta 1997.

İsmail Kıllıoğlu, Edebiyat ve Suç, İstanbul 1988.

İsmet Kemal Karadayı, "Şiir ve Gerekçesi", Yelken, Mart 1962, s.15.

İsmet Özel, Şiir Okuma Kılavuzu, İstanbul 1980.

J. L. Joubert, Şiir Nedir?, çev. Ece Korkut, İstanbul 1993.

Kaya Bilgegil, Cehennem Meyvası, İstanbul 1944.

Kaya Bilgegil, Edebiyat Bilgi ve Teorileri (Belâğat), İstanbul 1989.

Leech, G. N. A Linguistic Guide to Poetry, Routledge, 1969.

Levin, S. R. Linguistic Structures in Poetry, Mouton and Co., 1962.

Manastırlı Mehmed Rıfat, Mecâmiü’l- Edeb, İstanbul 1308.

Mehmet Çınarlı, Halkımız ve Sanatımız, Ankara 1970.

Mehmet Erdoğan, Sübjektif Yazılar, İstanbul 1997.

Mehmet H. Doğan, Çağının Tanığı Olmak, İstanbul 1994.

Mehmet Kaplan, Edebiyatımızın İçinden, İstanbul 1978; Cumhuriyet Devri Türk Şiiri, İstanbul 1965.

Mehmet Rıfat, Gösterge Avcıları, İstanbul 1997.

Mehmet Salihoğlu, "Şiir Üstüne", Türk Dili, C.26, S.250, 1 Temmuz 1972, s.323; "Şiirin Gücü ve Güçlüğü", Türk Dili, Nisan 1982, C.44, S.364, s.228; Gün Işığına Çıktıkça (1975).

Mehmet Yalçın, Şiirin Ortak Paydası: Şiir Bilime Giriş, Sivas 1991.

Melih Cevdet Anday, Yiten Söz, İstanbul 1992.

Memet Fuat, Düşünceye Saygı, İstanbul 1960, Çağını Görebilmek, İstanbul 1982, Unutulmuş Yazılar, İstanbul 1986, Çağdaşımız Makyavel, İstanbul 1992, Eleştiri Sorumluluğu, İstanbul 1994, İki Yönlü Yozlaşma, İstanbul 1995, Konuşan Toplum, İstanbul 1996, Dağlarda Yüreğim, İstanbul 1996, Özgünlük Avı, İstanbul 1996.

Muallim Naci, Istılâhât-ı Edebiye, İstanbul 1307.

Muhsin Macit, Gelenekten Geleceğe, Ankara 1996.

Murat Belge, Edebiyat Üzerine Yazılar, İstanbul 1994.

Mustafa Özçelik, Şiir İklimi, Konya 1998.

Nazan Aksoy ve diğerler, Şiir ve Şiir Kuramı Üstüne Söylemler, İstanbul 1996.

Nazir Akalın, Şairin Eldivenleri, Ankara 2003.

Nermi Uygur, İnsan Açısından Edebiyat, İstanbul 1969.

Nihad Sami Banarlı, Şiir ve Edebiyat Sohbetleri, İstanbul 1982.

Nihat Sami Banarlı, Edebî Bilgiler, İstanbul 1948.

Octavio Paz, Şiir Nedir? çev. Ömer Saruhanlıoğlu, İstanbul 1995.

Oktay Akbal, Önce Şiir Vardı, İstanbul 1982.

Orhan Veli, Edebiyat Dünyamız, İstanbul 1975.

Osman Toklu, Şiir Dili ve Çevirisi, Ankara 2003.

Özdemir İnce, Söz ve Yazı, İstanbul 1991; Yazınsal Söylem Üzerine, İstanbul 1993; Şiir ve Gerçeklik İstanbul 2001; Tabula Rasa, İstanbul 2002.

Ph. Van Tieghem, "Muset'ye Göre Şair ve Şiir", Türk Dili, C. 14, S.162, 1 Mart 1965, s.457.

Rasim Özdenören, Ruhun Malzemeleri, İstanbul 1986.

Recaizade Mahmut Ekrem, Talîm-i Edebiyât, İstanbul 1299.

Riffaterre, M. Semiotics of Poetry, İndiana University Pres, 1978.

Sabahattin Kudret Aksal, Geçmişle Gelecek, İstanbul 1978.

Sabahattin Teoman, "Şiir Üstüne Çeşitlemeler", Türk Dili, C.24, S.237, 1 Haziran 1971, s.196.

Sadık Kemal Tural, Zamanın Elinden Tutmak, Ankara 1991; Şahsiyetler ve Eserler, Ankara 1993; “Şiirin Dünyasına Yaklaşmak”, Konevi, Temmuz-Eylül-Ekim-Aralık 1983.

Salah Birsel, Şiirin İlkeleri, İstanbul 1952.

Seyfettin Başçıllar, "Şiirde Oluşum", Türk Dili, C.13, S.150, 1 Mart 1964, s.336.

Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları I, II, III , İstanbul 1982, 1986, 1996.

Suut Kemal Yetkin, Edebiyat Konuşmaları, İstanbul 1944, Edebiyat Üzerine, İstanbul 1952, Günlerin Götürdüğü, İstanbul 1958.

Süleyman Paşa, Mebâniü’l-İnşâ, İstanbul 1289.

Şiir Sanatı, hzl. Yaşar Nabi, İstanbul 1948.

Tahsin Yücel, Yazın ve Yaşam, İstanbul 1976, Anlatı Yerlemleri, İstanbul 1980, Yazının Sınırları, İstanbul 1982, Yazın Gene Yazın, İstanbul 1995.

Tevfik Fikret, Dil ve Edebiyat Yazıları, hzl. İsmail Parlatır, Ankara.

Turan Alptekin, “Şiir ve Mitoloji”, Gösteri, Mart 1988, S.88, s.28.

Turgut Uyar, Bir Şiirden, İstanbul 1982.

Türk Dili, Yazın Akımları Özel Sayısı, TDK Yayınları, Ankara 1981.

Tzvetan Todorov, Poetikaya Giriş, çev. Kaya Şahin,  İstanbul 2001.

Ünsal Özünlü, Edebiyatta Dil Kullanımları, Ankara 1997.

Yaşar Nabi (hazırlayan), Şiir Sanatı, İstanbul 1948.

 

 



 

 


Son değiştirme: 19 Şubat 2018, Pazartesi, 15:40