Hikaye Çözümlemesi

*HİKÂYE TAHLİLİNDE YAPI UNSURLARI

 

*Anlatıcı ve Özellikleri:

Hikâyeyi anlatan kişi:

-Gözlemci anlatıcı mı,

-Özne anlatıcı mı,

-Yoksa her iki anlatıcı tipine birlikte mi yer verilmiştir?

-Anlatıcının tutumu nesnel midir? Öznel midir?

-Aktarma yöntemi anlatma mıdır, gösterme midir?

-Anlatıcının duygusal tavrı nedir? Hayranlık mı, yüceltme mi, yergi mi, alaya alma mı, ya da başka bir şey mi?

 

*Konu:

-Yerel mi, evrensel mi, bireysel mi, toplumsal mı, siyasi mi, dinî mi, felsefî mi? 

 

*İzlek

-Temel İzlek

-Yan izlekler

 

*Zaman:

-Nesnel zaman nedir?

-Vaka zamanı ne kadardır?

-Yaşatılan Güncel Zaman:

-Hatırlatılan Zaman:

-Anlatma zamanı nedir?

 

*Mekân:

-Açık ve kapalı olmak üzere somut mekânlar nerelerdir?

-Ütopik, fantastik, metafizik, duyusal anlamda soyut mekânlara yer verilmiş midir?

-Mekân tasvirlerine önem verilmiş midir?

-Mekâna simgesel bir değer yüklenmiş midir?

 

*Kişiler Kadrosu:

-Merkezî kişi kimdir, özellikleri nelerdir?

-Tipler kimlerdir, özellikleri nelerdir?

-Karakter var mıdır?

-Kurgusal kişi var mıdır?

-Hayalî figürler ve eşya figürleri var mıdır?

-Kişilerin bedensel boyutlarının sunumuna özel bir önem verilmiş midir?

-Kişilerin ruhsal boyutlarının sunumunda

İç çözümleme,

İç konuşma,

İç söyleşme

Bilinç akımı yöntemlerinden hangilerine önem verilmiştir?

-Birbirine zıt kişiliklere yer verilmiş midir? Verilmişse karşıt kişiler hangi değerleri temsil ederler?

-Hikâye kişilerinin hayat karşısında aldıkları tavırlar nelerdir?

Hayat karşısında edilgen bir seyirci mi,

Değiştirici, dönüştürücü, şekillendirici, yeniden inşa edici anlamında etken mi?

 

*Kişilerin Takdim Ediliş Biçimleri Nelerdir?

-Yazar bakış açısıyla,

-Diğer hikâye kişilerinin bakışıyla,

-Kişinin kendi bakış açısıyla,

 

*Kişilerin Özelliklerinin Veriliş Şekli:

-Tanımlama,

-Tasvir,

-Sorgulama,

-Eleştirel,

-Çevresiyle birlikte,

-Çevresinden yalıtılmış olarak.

 

*Hikâye Kişilerinin Tepkisi:

Hikâye kişilerinin eylemleri yani ortaya koyduğu fiiller, işler, yaptığı hareketler ve tavırlar ve tepkiler nelerdir?

-Kendisi karşısında,

-Diğer insanlar karşısında,

-Olaylar karşısında,

-Nesneler karşısında,

-Mekân karşısında,

-Zaman karşısında.

 

*Okuyucunun Hikâye Kişileri Karşısındaki Tepkisi:

-Beğeniyor mu, kızıyor mu, acıyor mu, hayranlık mı duyuyor? Niçin?

 

*Hikâye kişisinin hatırda kalan en belirgin özelliği nedir?

 

*Kurgusal Yapı Özellikleri:

-Hikâyenin adı neyi temsil eder? Neden o ad verilmiştir?

 

*Olay Unsuru: Hikâyede kaç tane olay vardır?

-Hikâyede olayın önemi nedir?

-Vurucu nitelikte midir?

-Olay başat öge midir?

-Yardımcı, destekleyici öge midir?

-Olay, yaşanmış bir olay mı,

-Hayal edilen bir olay mı?

 

*Hikâyede arayış yolculuğu kalıbı kullanılmış mıdır?

 

*Hikâyede iç çatışma var mıdır?

 

*Sosyal çatışma var mıdır?

 

*Ana düğüm nedir?

 

*Hikâyenin sonu normal mi, şaşırtıcı mı, trajik mi, ucu açık mı bitirilmiştir?

 

*Hikâyede metinlerarası ilişkilere yer verilmiş mi? Verilmişse şu türlerden hangisi vardır?

-Metin ekleme

-Kurgu ve teknik taklidi

-İfade kalıpları taklidi

-Üslup taklidi

-Gülünç taklit

-İçerik aktarımı

-Çağrışımsal göndermeler

 

-Şiir, mensur şiir, deneme, mektup, gezi, anı, günlük, mülakat gibi diğer edebiyat türlerine benzer tarafları var mıdır?

 

*Çatışma Motifi: Hikâyede birbirine zıt unsurlar, birbirine karşıtlık bağlamında çatışan unsurlar var mıdır?

 

-İnsanın kendi kendisiyle,

-İnsanın başka insanlarla,

-İnsanın canlı cansız diğer nesnelerle,

-İnsanın hayatla, zamanla, fikirlerle, olay ve olgularla, durumlarla çatışması.

 

*Dil Özellikleri Nelerdir?

-Konuşma dili özellikleri var mıdır?

-Dil sapmaları var mıdır?

 

*Aşağıdaki Üslup Türlerinden Hangileri vardır?

-Avam üslubu

-Bilinç akımı üslubu

-Dramatik üslup

-Düşünce üslubu

-Efsaneci üslup

-Eleştirel üslup

-Epik üslup

-Havas üslubu

-Hiciv üslubu

-Hitabet üslubu

-Mecazi üslup

-Mizah üslubu

-Nesnel tasvir üslubu

-Sanatkârane üslup

-Tahlilci üslup

-Yalın üslup

 

*Duygu: Hikâyede iyimser ya da karamsar duygu çeşitlerinden hangileri ön plandadır?

 

*Başat Öge: Hikâyede ön planda olan temel unsur nedir? Olay mı, kişi mi, tasvir mi, mekân mı, zaman mı, düşünce mi, duygu mu, ya da başka bir şey midir?

Bunlardan hareketle hikâyeye ne hikâyesi diyebiliriz?

-Olay hikâyesi mi,

-Kişi hikâyesi mi,

-ya da başka bir şey.

 

*Hikâyenin Kaynağı: Hikâyenin çıkış ve hareket noktasını oluşturan temel kaynak nedir? Yazar, hangi unsurdan ilham alarak bu hikâyeyi yazdı?

Gözlem mi, okumalar mı, yaşantı mı, dinleme mi, hayal mi, ya da başka bir şey mi?

 

*Edebî Akımlarla İlişkisi: Hikâyede Klasisizm, Romantizm, Realizm, Naturalizm gibi edebiyat akımlarından hangisi etkilidir?

 

*Tarihe Tanıklık: Hikâye, yazıldığı dönemin sosyal, siyasi, kültürel tarihine tanıklık ediyor mu? Bu alanlarda araştırma ve inceleme yapacak olanlar, bu hikâyeyi kaynak malzeme olarak kullanabilir mi?

 

*Hikâye, okuyucu üzerinde bıraktığı etkilere göre nasıl tasnif edilebilir:

-Duygulandıran Hikâye.

-Düşündüren Hikâye.

-Heyecanlandıran Hikâye.

 

*Yapısı ve bazı özellikleri bakımından hikâyenin türü aşağıdakilerden hangisidir?

- Büyük Hikâye

- Kısa Hikâye

- Klasik Hikâye

- Modern Hikâye

- Olaysız Hikâye


Son değiştirme: 21 Şubat 2018, Çarşamba, 16:50