Mülakat Türü

MÜLÂKAT

 

Terim Bilgisi:

 

Arapça ‘l, k, y’ kökünden gelen ‘mülâkât’, karşılıklı buluşmak, görüşmek demektir. Türkçede bunun için ‘görüşme’ terimi önerilmiştir. Ancak bugün yaygın olarak Fransızca ‘reportage’ kelimesinin Türkçe telâffuzu olan ‘röportaj’ terimi kullanılmaktadır.

Kendi uzmanlık alanlarında tanınmış kişilerle hayatları, çalışmaları, eserleri ya da istenilen her hangi bir konuda sorulu cevaplı olarak karşılıklı konuşma, görüşme ve bunların yazıya geçirilmesine mülâkat denir.

Gazetelerde genellikle siyaset adamlarıyla mülâkat yapılır ve onlara gazeteciler, siyasî görüşlerinin, karşı siyasî görüşlere ya da hükûmete getirdiği eleştirilerinin, topluma sunduğu vaadlerinin neler olduğu hakkında ve başka konularda sorular sorulur ve cevaplar alınır. Bunun yanında tanınmış sporcular, ses ve sahne sanatçıları, ekonomi dünyasının önemli isimleri gibi kişilerle de mülâkatlar yapılmaktadır.

Dergilerde ise hangi dergi hangi alanla ilgili yayın yapıyorsa o konuda mülâkatlara yer vermektedir. Meselâ edebiyat ve sanat dergilerinde şair ve yazarlarla ilgili konuşmalar yapılmaktadır. Gazete ve dergilerin yanında günümüzde özellikle radyo ve televizyonlarda da yaygın olarak mülâkatlar gerçekleştirilmektedir. 

Mülâkat, bir gazetecilik işidir. Gazeteci, konuşma yapacağı konu ve kişiyle ilgili ayrıntılı bir ön araştırma ve hazırlık yapar. Görüşme esnasında tavırları ve üslûbuyla güven telkin etmeye çalışır ve görüşmenin başarılı olarak sonuçlanabilmesi için en uygun ve can alıcı soruları sorar. Mülâkatta konuşan kişilerin birbirine olan güvenleri, konuşulacak konuyla ilgili hazırlıklı olmaları son derece önemlidir.

Mülâkat yapan kişi, genellikle hesap soran, sorgulayan, yargılayan bir konumda olabilir.

Bazı mülâkatlar, yüzyüze yapılabildiği gibi bazıları da yazılı soruların verilip cevapların daha sonra yazılı olarak alınması şeklinde de olabilir. Mülâkatı yapan ve yazan kişi, Türkçe’yi çok iyi kullanmalı, kısa, açık ve anlaşılır cümleler kurmalıdır. Üslûbu canlı, akıcı, sürükleyici olmalıdır. Tahkiye üslûbu, mülâkatın rahat okunmasını sağlar.

Konuyla ilgisiz ayrıntılara, gereksiz tasvirlere, uzun ve karmAşık cümlelere yer vermemelidir. Mülâkatın resmî, istatistikî, sayısal anlamda gerçek bilgilere, resim ya da başka türlü belgelere dayandırılması onu inandırıcı kılan özellikler arasında yer alır. Bu bakımdan en ciddiye alınan ve itibar gören mülâkat türü belgesel mülâkattır.

Mülâkatlar genellikle soru - cevap tarzında olur. Ancak bazı yazarlar mülâkatı hikâye kurgusu ve üslûbu içinde vermeyi tercih ederler. Metin içerisine kendi duygu, düşünce ve izlenimlerini de aktarırlar.

Çoğu mülâkatlar, gezi yazısıyla iç içe sunulmaktadır. Gazeteciler, ülke içinde başka şehir ya da ülke dışında başka ülkelere gazetecilik çalışması için gittiklerinde oralarda yaptıkları mülâkatları ve gezi izlenimlerini birlikte aynı kurgu içinde kaleme almaktadırlar.

Dünyanın önde gelen mülâkatçıları arasında Oriana Fallaci, Jack London, Ehrenburg, Malaparte, Hemingway, Gorki, Raymond Cartier, K. Simenof, Larry Collins, Dominique Lapierre, Norman Mailer gibi isimler anılabilir.

 

Türk edebiyatında:

 

Türk edebiyatında mülâkat türünün ilk örneklerinin Evliya Çelebi tarafından verildiği kanaati yaygındır. Modern anlamda ise Ruşen Eşref Ünaydın'ın Diyorlar ki (1918) adlı ‘edebî mülâkat’ çalışması bu türde verilmiş ilk örnek sayılır.

Ruşen Eşref'in bu çalışması,  Abdülhak Hamit, Halit Ziya, Mehmet Emin, Halide Edip, Hamdullah Suphi, Ziya Gökalp, Fuat Köprülü, Refik Halit, Ahmet Haşim gibi zamanın önde gelen edebiyatçılarıyla edebiyat ve sanat eksenli yapılmış mülâkatlardan oluşmaktadır. Daha sonra Ruşen Eşref, siyasî ve sosyal içerikli "Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal'le Mülâkat" adını taşıyan mülâkatlarını 1918 yılında Yeni Mecmua dergisinde yayımlamıştır.

Türk gazete ve televizyonlarında mülâkat çalışmaları yayımlanan başlıca gazeteciler arasında şunları sayabiliriz: Fikret Otyam, Naci Sadullah, Yaşar Kemal, Kemal Tahir, Şahap Balcıoğlu, Aziz Nesin, Nevzat Üstün, Mustafa Ekmekçi, Yahya Benekay, Mete Akyol, Halit Çapın, Necmi Onur, Fakir Baykurt, Sait Faik, Vasfiye Özkoçak, Füsun Özbilgen, Leyla Umar, Nuriye Akman, Hulki Cevizoğlu, Uğur Dündar, Ayşe Arman, Fehmi Koru, Yazgülü Aldoğan, Hüsamettin Aslan, Mehmet Soysal.

Türk edebiyatında mülâkat eserlerini konularına göre şöyle tasnif edebiliriz:

 

Sanat, Edebiyat, Kültür:

 

Ayten Sürer, Sorularda Yazarlar (1996)

Burhan Bozgeyik, Mülakatlar (1997)

Doğan Hızlan, Söyleşiler (1997)

Enver Ercan, Şair Çünkü Onlar (1990)

Enver Ercan, Şiir Uçar Söz Olur (1994)

Erhan Altan, Tugut Uyar Üzerine Tomris Uyar’la Söyleşi, Ben Koşarım Aşağlara, Koşarım (2005)

Feridun Andaç, Edebiyatımızın Kadınları (20 Türk kadın yazarıyla yapılan söyleşiler, 2004)

Feridun Andaç, Söz Uçar Yazı Kalır (1997); Edebiyatımızın Kadınları (2004)

Gavsi Ozansoy, Edebiyatımızda Dünküler mi Bugünküler mi Daha Kuvvetli, 40 Yıl Sonra Diyorlar ki (1962), Mısralarda Yaşayan Aşklar (1964), Beş Kuşak Konuşuyor (1967) 

Hikmet Altınkaynak, Yeni Bin Yılın Edebiyatçıları (2000)

Hikmet Feridun Es, Bugün de Diyorlar ki (1932)

Işık Kansu, Çocukluğa Yolculuk (2002)

Kaan Özkan, Görünmez Adam-Tahsin Yücel Kitabı, (2001)

Mehmet Nuri Yardım, Romancılar Konuşuyor (2000); Kelam ve Kalem (2001); Türk Şiirinden Portreler (2005)

Muhsin Kalkışım (Editör), Sudaki Halkalar (2010)

Mustafa Baydar, Edebiyatçılarımız Ne Diyorlar (1960)

Mustafa Miyasoğlu, Sanat ve Edebiyat Konuşmaları (1999)

Mustafa Pala, Yanıtlarıyla (Söyleşiler, 1993)

Öztürk Emiroğlu, Hisar’da Kültür ve Sanat Konuşmaları (2001)

Refik Ahmed Sevengil, Hergün Bir Ediple (2004)

Sadık Tural, Sorulara Cevaplarla (1992)

Sermet Sami Uysal, Eşlerine Göre Ediplerimiz (2004)

Şeref Akbaba, Ay Vaktinde Konuşmalar 1 (2005. Farklı kişilerle yapılan konuşmaları derleme)

Yaşar Nabi Nayır, Edebiyatçılarımız Konuşuyor (1976, konuşmalar değişik kişiler tarafından yapılmıştır.)

Zeynep Oral, Konuşa Konuşa (1983)

 

Sosyal ve Siyasî Konular:

 

Abdi İpekçi, Liderler Diyor ki (1969)

Ahmed Ersöz, Ardımızdaki Yıllar (1991)

Ali Haydar Nergis, Kan Davasının Kuruttuğu Köy Altısöğüt (1984)

Ayşe Arman, Kimse Sormazsa Ben Sorarım (2003)

Bahri Zengin’le On The Record (tarihsiz)

Banu Avar, Söyleşiyi yapan: Cem Küçük, Demokrasi Projeleri (2008)

Celalettin Çetin, Bir Gazetecinin Not Defteri (1983)

Cezmi Ersöz, Son Yüzler (1999)

Fikret Otyam, Ha Bu Diyar (1959), Doğudan Gezi Notları (1960), Harran - Hoyrat Irıp ve Mayın (1961), Uy Babo (1962), Topraksızlar (1963), Hû Dost (1964), Bir Karşı Toprak İçin (1965), Oy Fırat Asi Fırat (1966), Can Pazarı, Vay Kurban, Hayvanlar ve İnsanlar (1969), Gide Gide 10 (1969)

Halil Aytekin, Doğuda Kıtlık Vardı (1965)

Hikmet Çetinkaya, Toprak Bizim Canımız (1973)

Hulki Cevizoğlu, Ceviz Kabuğu (1996), Lider Troyka (1999)

İsmail Parlatır-İnci Enginün - Orhan Okay - Zeynep Kerman - Kâzım Yetiş - Necat Birinci, Röportajlar (1997)

Mehmet Soysal, Başbaşa (2001)

Mete Akyol, Düzenzedeler (tarihsiz)

Necmi Onur, Mezarlarında Yaşayanlar (1963), Telsiz Duvaksız Anadolu (1965)

Nurullah Berk, Ustalarla Konuşmalar (1971)

Tahir Kutsi, İç Göç (1964)

Ünal Bolat, İz Bırakanlar (2000)

Yahya Koçoğlu, Hatırlıyorum (2002)

Yalçın Çetinkaya, Memleket Meseleleri (2000)

Yaşar Kemal, Çukurova Yana Yana (1955), Peri Bacaları (1957), Bu Diyar Baştan Başa (1971), Bir Bulut Kaynıyor (1974)

Yılmaz Çetiner, İnanç Sömürücüleri Nurcular Arasında Bir Ay (1964)

Yusuf Halaçoğlu, Tarih Gelecektir (2007)

Yusuf Yazar, İslâm'ı Seçen Ünlülerle Röportajlar (1984)

 

Din-Tarikat-Cemaat Adamlarıyla Yapılan Mülâkatlar:

 

Atasoy Müftüoğlu, Söyleşiler (Değişik kişilerin Atasoy Müftüoğlu ile yaptığı mülâkatlar) (1989)

Eyüp Can, Fethullah Gülen Hocaefendi ile Ufuk Turu (1996)

Hulki Cevizoğlu, Edip Yüksel “Çöpe At!” (1997)

Pierre Dubois’nın Anı ve Görüşleri, hzl. Niyazi Öktem (1989)

 

Kaynakça:

 

"Röportaj Özel Sayısı", Milliyet Sanat Dergisi, 29.8.1975, S.147

Suna Dirikan, "Röportaj Korkusu", Elele, Ocak 1992, s.32

Suna Dirikan, "Röportajcıların Raporları", Elele, Ekim 1991, s.80

 

 

 

 


Son değiştirme: 21 Şubat 2018, Çarşamba, 17:04