Yaşamöyküsü Türü

YAŞAM ÖYKÜSÜ

 

Terim Bilgisi:

 

Biyografi. (Lat. curriculum vitae, Fr. Biograph). ‘Biyografi’ kelimesi, Yunanca ‘bios’ (hayat) ile ‘graphien’ (yazmak) sözlerinden kurulmmuş birleşik bir isimdir. ‘Biyografi’ terimini ilk defa 1683 yılında John Dryden kullanmıştır. Fransızca’da ise 1721'den itibaren görülmeye başlar.

Türkçe’de eskiden bu terim için ‘terceme-i hâl’, çoğulu ‘terâcim-i ahvâl’ ifadesi kullanılıyordu. Modern dönemlerde ise ‘yaşam öyküsü’ terimi önerilmiştir. ‘Biyografya’ da denilen bu terimin en yaygın kullanımı ‘biyografi’dir. Biyografi yazan kimseye ‘biyograf’ denir.

Kendi sahalarında ünlü olmuş, siyaset adamı, edebiyatçı, sporcu, bilim adamı, ses, sinema, tiyatro sanatçısı, gazeteci, ticaret adamı gibi kişilerin hayatlarını, neler yaptıklarını, ülke ve dünya insanlığına neler kazandırdıklarını, hayatlarının önemli başarılarını ve dönüm noktalarını bütünüyle anlatan yazı ve kitaplara ‘yaşam öyküsü kitabı’ denir.

Hayatları, düşünceleri ve çalışmaları önemli sayılan, toplum içinde belli nitelikleriyle sivrilen kişilerin yaşam öyküsü yazılır. Sıradan kişilerin yaşam öyküleri o kadar anlamlı olmaz.

Yaşam öyüküsü yazarı, her şeyden önce yaşamını yazacağı kişi hakkında çok ayrıntılı, güvenilir ve sağlam kaynaklara ulaşmalı, malzeme toplamalıdır. Onu bütün boyutlarıyla tanımalıdır. Bunun için öncelikle birinci elden kişinin hayatta ise kendisiyle; hayatta değilse ailesi, yakın dost çevresi, iş çevresi ile temasa geçmeli ve gerekli bilgi, belge ve bulguları toplamalıdır. Kişiye ait resim albümleri, not defterleri, günlükleri, mektupları, hatıraları, çalışma defterleri, özel kütüphanesi incelenmelidir. Bundan sonra kademe kademe başka yollardan meselâ kitaplardan, gazete, dergi koleksiyonlarından, arşiv belgelerinden, ansiklopedilerden, yıllıklardan, seçkilerden ve başka kaynaklardan kişiyle ilgili bilgiler derlenmeli ve bu malzemeler, amaca uygun olarak belli bir dizge içerisinde sınıflandırılıp değerlendirilmelidir.

Bir kişinin hayatını ayrıntılı olarak veren müstakil kişisel yaşam öyküsü kitapları olduğu gibi, birden çok kişinin hayat hikâyelerini bir araya getiren genel yaşam öyküsü eserleri de vardır. Meselâ seçkilerde, ansiklopedilerde, yıllıklarda birden çok kişinin yaşam öyküleri çok kısa olarak ana hatlarıyla verilir. Ansiklopedi, seçki, yıllık, albüm gibi eserlerde ya da yazarın kitabının arka kapağında veya iç sayfasında yer alan yaşam öyküleri genellikle kısadır. Ayrıntıları atılmış, daha çok doğum ölüm tarihleri, doğum yerleri, bitirdikleri okullar, çalıştıkları işler, yazdıkları eserler  ve önemli başarıları zikredilmekle yetinilir.

Her döneme, her mesleğe ve her millete ait kişilerin yaşam öykülerini veren eserlere evrensel yaşam öyküsü, bir millete ait kişilerin yaşam öykülerini verenlere millî yaşam öyküsü, bir bölgeye mensup kişilerin yaşam öykülerinin toplandığı eserlere bölgesel yaşam öyküsü, belli bir mesleğe mensup kişilerin yer aldığı eserlere de meslekî yaşam öyküsü, belli bir dönemde yaşayanların hayat hikâyelerinin verildiği eserlere de dönem dönem yaşam öyküsü denir. Dönem yaşam öyküsüne çağdaş insanların yer aldığı Who's who? (Kim Kimdir?) adlı eseri gösterebiliriz.

Yaşam öyküleri yazım tekniğine göre de farklılıklar arzetmektedir. Bunları kısaca şöyle sınıflandırabiliriz:

 

1. Bilimsel Yaşam Öyküsü:

 

Yaşam öyküsüne dair bilgileri zamandizimsel bir sıra içerisinde, alt başlıklar hâlinde, onun dönemi içindeki konumunu, getirdiği yenilikleri, gösterdiği başarıları, eserlerini, eserlerinin değişik özelliklerini eleştirel bir tutumla, belgelere, araştırma ve incelemelere dayalı olarak veren çalışmalara ‘bilimsel yaşam öykü çalışması’ ya da ‘biyografik monografi’ denir. Bu tür eserlerde kişinin doğumu, yetişmesi, öğrenimi, çalışma hayatı, türlerine göre eserleri, eserlerinin önemi, şekil ve muhteva özellikleri, başarıları, ödülleri ve başka özellikleri bölümler halinde verilir. Bilimsel yaşam öyküsü çalışması türüne şu örnekler verilebilir:

Mehmet Kaplan, Tevfik Fikret Devir-Şahsiyet-Eser (1971)

İsmail Parlatır, Recaizade Mahmut Ekrem (1995)

Ö. Faruk Huyugüzel, Hüseyin Cahit Yalçın'ın Hayatı ve Edebî Eserleri Üzerinde Bir Araştırma (1984)

 

2. Yaşamöyküsel Roman:

 

Roman, hikâye gibi tahkiye kurgusu içerisinde, olay anlatımı üslûbuyla kişiyi bir roman kahramanı gibi olayların içindeki konumlarıyla sunan eserlere de ‘edebî yaşam öyküsü’ ya da ‘yaşamöyküsel roman’ denir. Biyografik romanlarda kişinin ruhî ve fiziksel özellikleri, davranışları, duyguları, düşünceleri, tepkileri, tavır alışları, giyinişi gibi pek çok değişik özellikleri ayrıntılı olarak verilerek bir anlamda onun portresi çizilir.

Hayatı içerisinde canlı, yaşayan bir kişilik olarak sergilenir. Buna örnek olarak M. Emin Erişirgil 'in Mehmet Âkif / İslâmcı Bir Şairin Romanı (1956); Tahir Alangu'nun Ömer Seyfettin (1968) adlı eserleri verilebilir. Ayrıca Oğuz Atay'ın Bir Bilim Adamının Romanı (1975) adlı romanı da bu türün en iyi örneklerindendir. Yazar bu romanında hocası Mustafa İnan'ı merkez alarak bir dönemin idealist neslinin hayatını yansıtmıştır.

 

3. Nekroloji:

 

Ölen ünlü bir kişinin hemen ölümünden sonraki günlerde genellikle gazete ve dergilerde yakın çevresinde yer alan kişiler tarafından onun üstün niteliklerinin, erdemlerinin, çalışmalarının ve diğer özelliklerinin hatıra üslûbuyla anlatıldığı yazılara denir. Bu yazılar bir anlamda öleni çok seven birinin ağıtları, duygusal, öznel açıklamalarıdır. Bu tür yazılara örnek olarak Yahya Kemal'in ölümü dolayısıyla kaleme alınmış şu yazıları verebiliriz: Vehbi Cem Aşkun, "İstanbul Âşığını Kaybetti", Dünya, 5 Kasım 1958; Nimet Behsuz, "Büyük Şairin Arkasından", Yeni Gün, 3 Kasım 1958; Cenap Gedikoğlu, "Bir Dev Şair Göçtü", Yeni Gün, 5 Kasım 1958.

Bazı ünlü kişiler de hayattayken kendi hayat hikâyelerini yazmışlardır. Bunlara da oto-biyografi denir.

Önceleri biyografiler, genellikle kralların, büyük din adamlarının ya da olağanüstü kahramanlıklar göstermiş kişilerin hayatıyla sınırlıydı. Bunların biyografilerinde genellikle onların gerçek özelliklerinin ve niteliklerinin yanında efsanevî, menkıbevî özellikleri de vurgulanırdı.

Kahramanların yüceltilmiş kişilikleri o topluma bir özgüven aşılıyor, ayrıca model kişilikleri sunularak onlar gibi olunması salık veriliyor ve bazı hikmetli davranışlarıyla da ibretli dersler verilmesi amaçlanıyordu. Örneğin Tanzimattan önce klâsik Türk edebiyatında yazılan menakıbnamelerde, tarikat büyüklerinin kerametlerle dolu olağanüstü hayatları verilir.

 

Dünya Edebiyatında:

 

İlk biyografiyi M.S. I. yüzyılda Bioi Paralleoi (Paralel Hayatlar) adıyla eski Yunanlı yazar Plutarkhos'un yazdığı kabul edilir. Bu eserde 46 Yunanlı ve Romalının biyografileri karşılaştırmalı olarak sunulur. M.Ö. 1350'de Hitit kralı II. Mursilis diktirdiği anıtında hem kendisinden hem de babası Suppiluliuma'nın hayatından söz ederek bir anlamda ilk biyografi örneklerinden birini ortaya koymuştur. Eski Çin'de M.Ö. 2258 ile VIII. yüzyıl arasında gelip geçen eski Çin imparatorlarının hayatlarının yer aldığı Shu King adlı eser de en eski biyografi örneklerinden birisidir.

Ortaçağda Batı dünyasında skolâstik bir Hristiyanlığın egemen olması dolayısıyla biyografi türü de yoğun olarak Hristiyan din adamlarının hayatlarıyla sınırlı kaldı. Feodalitenin önem kazandığı dönemlerde de yine en çok feodallerin biyografileri yazılmaya başladı. Ancak Kilisenin egemenliğini yitirmeye başladığı Aydınlanma çağından sonra diğer alanlarda olduğu gibi biyografi alanında da çeşitlilik ve zenginleşme görülmeye başladı. Yalnız din adamları ve kralların değil, bunların yanında önemli bilim adamlarının, edebiyatçıların ve sanatçıların da biyografileri yazılmaya başladı. Modern dönemlerde ise batıda biyografi yazıcılığı oldukça gelişmiştir. Belli başlı biyograflara şu örnekleri verebiliriz: Romanin Rolland (1860-1944), Emile Ludwig (1881-1948), Stefan Zweig (1881-1942), Andre Maurois (1885-1967).

Başka milletlerin bazı önemli kişilerinin biyografilerinin bir kısmı Türkçeye çevrilmiştir. Bunlara örnek olarak Vedat Günyol'un çevirdiği, Gandhi Bir Özyaşam Öyküsü (1997) adlı çalışmayı verebiliriz.

 

İslâm Dünyasında:

 

İslam dünyasında ise biyografi türü ilk olarak özellikle Hz. Muhammed'in hayatını yazmayı amaçlayan ve ‘siyer’ denilen eserlerle ortaya çıkmıştır. İslâm tarihinde ilk siyesi Muhammed İbn-i İshak (ö.768) yazmıştır. Daha sonra İbn-i Hişam (ö.828) ve pek çok tarihçi siyer türünde ürünler vermişlerdir. Ayrıca hadis aktaran kişilerin hayatlarının anlatıldığı eserlere de ‘İlmü'r-Ricâl’ denir.

İslâm dünyasında ilk biyografi eserleri daha çok birbirleriyle ortak noktaları paylaşan kimselerin, aynı meslekten olanların biyografilerini toplayan eserlerdir. Ebu Nuaym-i İsfehanî (ö.1038)'nin Hilyetü'l-Evliyâ'sı, Hatib-i Bağdadî (ö.1071)'nin bir bölgeyi kapsayan eseri ilk örnekler arasında yer almaktadır. Muhammed bin Sellamü'l-Cumvahî (ö.865)'nin Tabakâtü'ş-Şuarâ'sı ve İbn-i Kuteybe'nin Kitâbü'ş-Şi'r ve'ş-Şuarâ'sı şairler biyografisidir. Farsça’da ilk biyografi örneğini Muhammed El-Avfî (ö.1232) Lübâbü'l-Elbâb (y.1221) adlı eseriyle ortaya koymuştur.

 

Türk Edebiyatında:

 

Türk edebiyatında ilk biyografik eser, Malik Bahşi'nin Feridüddin-i Attar'dan çevirmiş olduğu Tezkiretü'l-Evliyâ'dır. Daha çok mesleklerine göre düzenlenmiş ve birden fazla kişinin biyografisinin yer aldığı Tezkire, menakıb, vefeyat, devha, sefine, tuhfe, hadika, fihrist, silsilename, şairname, gazavatname, sicil gibi adlar altında birçok eser kaleme alınmıştır.

Sufî tabakatı, Menâkıpnâme ya da velâyetnâme denilen eserlerde tarikat büyüklerinin, evliyaların, pir ve şeyhlerin olağanüstü hâlleri, kerâmetleri ve diğer kişisel özellikleri anlatılır. Bu eserlerin asıl amacı, kerâmetleri anlatılan kişinin temsilciğinde onun mensup olduğu tarikatı diğer insanlara tanıtmak, böylece yeni bağlılar kazanmaktır.

Ancak menakıpnameler, nesilden nesle aktarılırken, elden ele yazılırken birçok yeni abartılı ilâveler de yapılır. Anlatılan kerametlerin çoğu, zayıflara, fakirlere, güçsüzlere, acizlere yapılan yardımlar, erdemli örnek davranışlar, gıpta edilecek hareketlerden oluşur. Keramet sahibi halka iyi davranan, yardım ve şefkat gösteren iyiliksever bir kişidir. Kerametleri de hep bu olumlu değerler etrafında oluşur. Yayımlanmış bazı menakıpnamelere şu örnekler gösterilebilir:

Hacımsultan Velâyetnamesi, Rudolp Tschudi, Berlin 1914

Ahmet Eflâkî'nin Menakibu'l-Arifîn'i, 2 cilt, Clement Huart, Paris 1918-1922 (bu eser Türkçe’de Tahsin Yazıcı tarafından yayımlanmıştır)

Hacı Bektaş Velâyetnamesi, Erich Gross, Leipzig 1927 (bu eser Abdülbaki Gölpınarlı tarafından Türkçe’de yayımlanmıştır: Vilâyetname, Mevâhib-i Hünkâr Hacı Bektaş-ı Veli, 1952)

Elvan Çelebi, Menâkıbu'l-Kudsiyye Fî- Menâsıbı'l-Ünsiyye, İsmail E. Erünsal -Ahmet Yaşar Ocak, İstanbul 1984

Vakayinamelerde de birçok devlet adamının biyografilerine ait malzemeler bulmak mümkündür.

 

Şuara Tezkireleri:

 

Şairlerin biyografilerine, eserlerine yer veren, şiirleri hakkında değerlendirmelerin bulunduğu eserlere ‘şuara tezkiresi’ denir. Türk şairlerinin biyografilerinin toplandığı ilk Türkçe şuara tezkiresi XV. yüzyılda kaleme alınan Ali Şir Nevayî (ö.1501/907)'nin Mecâlisü'n-Nefâis (1491/896) adlı eseridir. Anadolu edebiyatında ise ilk tezkire Sehî Bey (ö.1548-49/955)'in Heşt Behişt (1538/945) adlı eseridir. Diğer şuara tezkireleri ise şunlardır:

Ahdî (ö.1593/1002), Gülşen-i Şuarâ (1593/1002)

Âkif (ö.?), Mir'at-ı Şi'r (1786-97/1211)

Ali Emirî (ö.1924/1342), Tezkire-i Şuarâ-yı Amid (1911/1327)

Arif Hikmet (ö.1859/1275), Tezkire-i Şuarâ (1836/1252)

Asım (ö.1675/1086), Zeyl-i Zübdetü'l-Eş'âr (1675/1086)

Âşık Çelebi (ö.1571-72/979), Meşâirü'ş-Şuarâ (1568/976)

Beyânî (ö.1597-98/1006), Tezkire-i Şuarâ (1597-98/1006)

Es'ad Efendi (ö.1848/1264), Bağçe-i Safâ-Endûz (1835/1251)

Esrar Dede (ö.1796-97/1211), Tezkire-i Şuarâ-yı Meleviyye (1796-97/1211)

Faizî (ö.1622/1031), Zübdetü'l-Eş'âr (1621/1030)

Fatin (ö.1867/1283), Hâtimetü'l-Eş'âr (1853/1269)

Gelibolulu Ali (ö.1600/1008), Künhü'l-Ahbârın Tezkire Kısmı (1598/1007)

Güftî (ö.1677/1088), Teşrifatü'ş-Şuarâ (1660/1069)

Hasan Çelebi (ö.1604/1012), Tezkiretü'ş-Şuarâ (1585-86/994)

İbnü'l- Emin Mahmud Kemal İnal (ö.1957), Son Asır Türk Şairleri (1942)

Latifî (ö.1582/990), Tezkire-i Şuarâ (1546/953)

Mehmet Tevfik (ö.1892/1311), Kâfile-i Şuarâ (1873/1290)

Mucîb (ö.1726, 27/1139), Tezkire-i Şuarâ (1710/1122)

Ramiz (ö.1786/1200), Âdâb-ı Zürefâ (1784/1198)

Rıza (ö.1671/1982), Tezkire-i Şuarâ (1640/1050)

Riyazî (ö.1644/1054), Riyâzü'ş-Şuarâ (1609/1018)

Sadıkî (ö.?), Mecmaü'l-Havas (1607-1016)

Safayî (ö.1725/1138), Nuhbetü'l-Âsâr Min Fevâidi'l-Eş'âr (1720/1132)

Safvet (ö.?), Nuhbetü'l-Âsâr Fî Fevâidi'l-Eş'âr (1783/1197)

Salim (ö.1743/1156), Tezkire-i Şuarâ (1722/1134)

Beliğ (ö.1729-30/1142), Nuhbetü'l-Âsâr Li Zeyl-i Zübteti'l-Eş'âr (1727/1139)

Silâhdarzade (ö.?), Tezkire-i Şuarâ (1790/1204)

Şefkat (ö.1826/1242), Tezkire-i Şuarâ (1814/1229)

Tevfik, Mecmûa-i Terâcim (1859-60/1276)

Yümnî (ö.1662/1073), Tezkire-i Şuarâ (1662/1073)

Ayrıca başka meslek mensuplarına göre de tezkireler düzenlenmiştir.

 

Tanzimat'tan Cumhuriyete Kadar:

 

Bu dönemde Abdülhalim Memduh, Tarih-i Edebiyyat-ı Osmaniye (1888); Recaizade Mahmut Ekrem, Kudemadan Bir Kaç Şair (1885); Muallim Naci, Osmanlı Şairleri (1890); Faik Reşad, Eslâf (1894), Terâcim-i Ahvâl (1897); Ahmed Midhat Efendi, Beşir Fuad (1887) gibi eserlerinde büyük ölçüde tezkire geleneğine bağlı olarak şairlerin hayatları hakkında bilgiler vermişlerdir. Namık Kemal, Evrâk-ı Perişân (1881)'de Selahattin-i Eyyübî, Fatih ve Yavuz Sultan Selim'in hayatlarını vermiştir.

Ayrıca biyografik monografi türünde şu eserler verilmiştir:

Beşir Fuad, Volter (1886), Viktor Hugo (1886)

İsmail Hakkı, Ahmet Mithat Efendi (1890), Ekrem Bey (1890), Cevdet Paşa (1890), Şemseddin Sami (1890), Muallim Naci (1893), Muasır Şairlerimiz (Nabizade Nazım, Ali Ruhi, Emin Hümayî, Muallim Cudî 1895)

 Ahmet Refik, Bizans İmparatoriçeleri (1904), Kabakçı Mustafa (1915), Sultan Cem (1923)

Bursalı Mehmet Tahir, Muhyiddin-i Arabî (1908), Kâtip Çelebi (1912), Hacı Bayram-ı Veli (1912)

 

Cumhuriyet Dönemi:

 

Bu dönemde biyografi türünde oldukça fazla ürün verildiğini görüyoruz. Cumhuriyet döneminde bazı yayınevleri dizi hâlinde biyografiler yayınlamışlardır. Genellikle öğrencilere hitap eden bu yayınlar özellikle Türk edebiyatçılarının tanıtılması açısından faydalı olmuştur. Bunlara şu örnekleri verebiliriz:

Varlık Yayınları, "Türk Klasikleri" ve "Dünya Klâsikleri" dizileri; Kültür  ve Turizm Bakanlığı, "Türk Büyükleri Dizisi"; Türk Dil Kurumu, “Türk Diline Emek Verenler Dizisi"; Millî Eğitim Bakanlığı, "Biyografi Dizisi"; Toker Yayınları, "100 Büyük Edip 100 Büyük Şair" dizisi; Hilmi Yücebaş'ın "Bütün Cepheleriyle" dizisi; Boğaziçi Yayınları, "Şairler ve Yazarlar" dizisi; Altın Kitaplar Yayınevi, "Öğretmenlere Kaynak, Öğrencilere Destek Dizisi" adı altında pek çok Türk ve dünya edebiyatçısının yaşamöykülerine, sanatçılık yönlerine ve eserlerinden seçmelere yer veren kitaplar yayınlamıştır.

 

Edebiyatçılar:

 

Cumhuriyet döneminde hem amatör yazarlar tarafından hem de üniversitelerde yaşamöyküsü türünde pek çok bilimsel çalışma yapılmış ve yayımlanmıştır.

 Bazı örnekler:

 

Genel:

 

Genç Romancılarımız ve Eserleri, hzl. Mehmet Behçet Yazar (1937)

Genç Şairlerimiz ve Eserleri, hzl. Mehmet Behçet Yazar (1936)

 

Divan Edebiyatı:

 

Fuzulî, hzl. Süleyman Nazif (1926)

Şeyh Galip: Kuğunun Son Şarkısı, hzl. Beşir Ayvazoğlu (1999)

 

Tanzimat Dönemi:

 

Abdülhak Hamit Tarhan, Hayatı-Eserleri ve Sanatı, hzl. Gündüz Akıncı (1954); Abdülhak Hamid Tarhan, hzl. Yılmaz Taşçıoğlu (1999), Altın Suyuna Batırılmış Bir Hayat, hzl. İhsan Safi (2006)

Ahmet Vefik Paşa, hzl. Bahriye Çeri (1997)

Ali Suavi, Sarıklı İhtilâlci: Ali Suavi, hzl. Midhat Cemal (1946)

Beşir Fuad, hzl. Orhan Okay (1969)

Ebuzziya Tevfik, hzl. Alim Gür (1998)

Ebuzziya Tevfik Bey, hzl. Mustafa Canelli (1994)

Hacı İbrahim Efendi, hzl. Musa Aksoy (2005)

Mehmed Celâl, Ara Nesil Şairi Mehmed Celâl, hzl. Fatih Andı (1995)

Mizancı Murad Bey, Hayatı ve Eserleri, hzl. Birol Emil (1979)

Muallim Naci Efendi, Hayatı ve Eserlerinin Tedkiki, hzl. Celâl Tarakçı (1994)

Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri, hzl. Mehmet Kaplan (1948)

Namık Kemal, hzl. Hikmet Dizdaroğlu (1957)

Namık Kemal, hzl. Lütfü Şehsuvaroğlu (2003)

Namık Kemal, hzl. Şükran Kurdakul (1991)

Namık Kemal, hzl. Ali Ekrem (1930)

Namık Kemal, hzl. Midhat Cemal (1944)

Recaizade Mahmut Ekrem, Hayatı, Eserleri-Sanatı, hzl. İsmail Parlatır (1983)

Şinasi, İlk Büyük Muharrirlerden Şinasî, hzl. Ahmet Rasim (1927)

Ziya Paşa-Namık Kemal - İki Dost:, hzl. Süleyman Nazif (1926)

 

II. Abdülhamit Dönemi:

 

Ahmet Rasim, hzl. Şerif Aktaş (1987)

Ebubekir Hazım Tepeyran, hzl. Abdülkadir Hayber (1988)

Celal Sahir Erozan, hzl. Nesrin Tağızade Karaca (1992)

Cenap Şehabeddin, hzl. İnci Enginünü (1989)

Halit Ziya Uşaklıgil, Romancılığı ve Romanımızdaki Yeri, hzl. Olcay Önertoy (1965)

Süleyman Nazif, hzl. İbrahim Alaeddin (1933)

Tevfik Fikret ve Halûk Gerçeği, Orhan Karaveli (2005)

Tevfik Fikret, Devir-Şahsiyet-Eser, hzl. Mehmet Kaplan (1971)

Tevfik Fikret, hzl. Kenan Akyüz (1947)

Tevfik Fikret, Rıza Tevfik Bölükbaşı, hzl. Abdullah Uçman (1945 – 2005)

 

II. Meşrutiyet Dönemi:

 

Ahmet Haşim, hzl. Yakub Kadri (1934); Ömrüm Benim Bir Ateşti, hzl. Beşir Ayvazoğlu (2000); Ahmet Haşim, hzl. Turan Alptekin (1985); Göller ve Çöller Şairi Ahmet Haşim, hzl. Ahmet Çoban (2004)

Âkil Muhtar Özden, hzl. Muhtar Tevfikoğlu (1996)

Enis Behiç Koryürek, hzl. Fethi Tevetoğlu (1985)

Fazlı Necib (Selanikli), Hayatı ve Eserleri, hzl. İbrahim Şahin (2004)

Florinalı Nazım, hzl. Beşir Ayvazoğlu (2007)

Halil Nihat Boztepe, hzl. Kemaleddin Şenocak (tarihsiz)

Halit Fahri Ozansoy, hzl. Abdullah Acehan (2001)

Hamdullah Suphi Tanrıöver, hzl. Halim Serarslan (1995)

Mehmet Âkif, hzl. Midhat Cemal (1939)

Mehmet Âkif, hzl. Süleyman Nazif (1924)

Müftüoğlu Ahmet Hikmet, hzl. Fethi Tevetoğlu (1986)

Necip Türkçü, hzl. Faruk Huyugüzel (1988)

Necip Türkçü, hzl. İbrahim Olgun (1971

Neyzen Tevfik, hzl. Hilmi Yücebaş (1958)

Ömer Seyfeddin-Hayatı ve Eserleri, hzl. Ali Canip (1935)

Tevfik Nevzad, İzmirli Bir Şair Tevfik Nevzad, hzl. İbrahim Şahin (1993)

Yahya Kemal Beyatlı, hzl. Cengizhan Orakçı (2003)

Yahya Kemal Beyatlı: Şiire Adanmış Bir Yaşam: Yahya Kemal Beyatlı, hzl. Sermet Sami Uysal (2006)

 

Cumhuriyet Dönemi:

 

Abdülhak Şinasi Hisar, hzl. Necmettin Türinay (1993)

Ahmet Hamdi Tanpınar, hzl. Cengizhan Orakçı (2003)

Ahmet Kutsi Tecer, hzl. Sevgi Gökdemir (1987)

Ahmet Talat Onay, hzl. Cemal Kurnaz (1999)

Behçet Necatigil, Hayatı, Sanatı ve Eserleri, hzl. Nurullah Çetin (1998)

Beşir Ayvazoğlu Kitabı, hzl. Kemal Aykut-Nusret Özcan (2004)

Cahit Zarifoğlu, hzl. Alim Kahraman (2003)

Cemil Meriç, hzl. Ümit Meriç Yazan (1992)

Ercümend Behzad Lav, hzl. Eser Demirkan (2002)

Erol Güngör, hzl. Cafer Vayni (2002)

Fahri Celâl Göktulga, hzl. Muhtar Tevfikoğlu (1993)

Hilmi Yavuz: Şiirin Aynasındaki Simurg, hzl. Uğur Soldan (2003)

Hilmi Yavuz: Gülün Ustası Hilmi Yavuz, hzl. Maksut Yiğitbaş (2008)

İbrahim Alaettin Gövsa, hzl. Zeki Gürel (1995)

İsmet Özel Şiire Damıtılmış Hayat, hzl. İbrahim Tüzer (2008)

Kemal Tahir - Biyografya 4, (Muhtelif yazarların Kemal Tahir ile ilgili yazılarından oluşur. Bağlam yayınları), (2004)

Mehmet Kaplan Hayatı ve Eserleri, hzl. Zeynep Kerman-İnci Enginün (2000)

Necati Tosuner, hzl. Tülin Arseven (2007)

Necip Fazıl Kısakürek, hzl. Orhan Okay (1987)

Necip Fazıl, hzl. Lütfü Şehsuvaroğlu (2003)

Necmettin Halil Onan, hzl. Abdülkadir Hayber (1988)

Nihal Atsız, hzl. Osman F. Sertkaya (1987)

Nihal Atsız, hzl. Osman F. Sertkaya (1987)

Nihat Sami Banarlı: Altan Deliorman, Işıklı Hayatlar (2004)

Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu, hzl. Arif Yılmaz (2000)

Sabahatin Ali, hzl. Ramazan Korkmaz (1997)

Samiha Ayverdi: Altan Deliorman, Işıklı Hayatlar (2004)

Tarık Buğra, hzl. Hüseyin Tuncer (1988)

Tarık Buğra, M. Fatih Andı (2000)

Tarık Buğra: Büyük Ağa Tarık Buğra, hzl. Beşir Ayvazoğlu (1995)

 

Orta Asya Türklüğü:

 

Cengiz Aytmatov Hayatı ve Eserleri Üzerine İncelemeler, hzl. Orhan Söylemez (2002)

 

Eğitimciler-Bilim Adamları-Gazeteciler-Fikir Adamları:

 

Abdi İpekçi: Gazeteci, hzl. Tufan Türenç-Erhan Akyıldız (1986)

Abdullah Cevdet, hzl. Şükrü Hanioğlu (1981)

Ahmet İhsan Tokgöz, hzl. Bilge Ercilasun (1996)

Ekrem Hakkı Ayverdi: Altan Deliorman, Işıklı Hayatlar (2004)

Erzurumlu Sıtkı Bey, hzl. Mehmet Karataş (2003)

Hasan Tahsin, Anıt Adam, Osman Nevres “Hasan Tahsin”, hzl. Zeynel Kozanoğlu (1972)

Işıklı Hayatlar (Nihad Sami Banarlı-Ekrem Hakkı Ayverdi-Samiha Ayverdi), hzl. Altan Deliorman (2004)

İbrahim Cudi (Trabzonlu Muallim), hzl. Hüseyin Albayrak (1998)

İlhan İlhan, hzl. Muzaffer İlhan Erdost (1995)

İsmail Gaspıralı, hzl. Ertuğrul Yaman (2002)

Mustafa Necati, hzl. M. Rauf İnan (1980)

Rahmi Eray, hzl. Ezel Erverdi (2000)

Remzi Oğuz Arık, hzl. H. Rıdvan Çongur (2001)

Süleyman Uludağ Kitabı, hzl. Mustafa Kara (2008)

Turan Batuhan: Bir Zamanlar Bir Turan Vardı, hzl. Hüseyin Batuhan, (2001)

Ubeydullah Efendi: Ulemadan Bir Jöntürk Mehmed Ubeydullah Efendi, hzl. Ömer Hakan Özalp (2005)

Yusuf Akçura, hzl. Ahmet Temir (1987)

 

Siyasetçiler-Bürokratlar-Devlet Adamları-İş Adamları

 

Abdullah Çatlı: Soner Yalçın-Doğan Yurdakul, Reis Gladio’nun Türk Tetikçisi (1997)

Behice Boran - Biyografya 2 (Muhtelif yazarların Behice Boran ile ilgili yazılarından oluşur. Bağlam Yayınları)

Emin Karaca, Unutulmuş Sosyalist: Esat Adil (2008)

Erol Bilbilik, Amerikaperestler (2008)

Fatin Rüştü Zorlu’nun Öyküsü, hzl. Semih Günver (1985)

Hiram Abbas: Bay Pipo, hzl. Soner Yalçın-Doğan Yurdakul (1999)

İsmail Canpolat, hzl. Seyhun Tunaşar (2004)

Mustaf Reşit Paşa: H. Basri Danışman, Artçı Diplomat (1998)

Nevzat Tandoğan Şahsiyeti, Ölümü, Hatıraları, hzl. Mustafa Adli Bayman (1949)

Osman Kavuncu (Kayseri’nin Efsane Adamı), hzl. Abdullah Satoğlu (1977)

Ömer Sabancı: Ak Altının Ağası Hazı Ömer Sabancı’nın Hayatı hzl. Nimet Arzık ((tarihsiz), Hacı Ömer, hzl. Sadun Tanju (1983)

Tevfik İleri, hzl. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları (1995)

 

Sanatçılar (Sinema Tiyatro Oyuncuları-Ressamlar-Müzisyenler):

 

Belgin Doruk: Küçük Hanımefendi Belgin Doruk Acı Dolu Yıllar, hzl. Bircan Usallı Silan, (1995)

Muzaffer Sarısözen, hzl. Armağan Coşkun Elçi (1997)

Nüzhet İslimyeli, Yaşam Öyküm (1999)

Yusuf Ömürlü, hzl. Ergun Balcı (2003)

Zeki MürenBiyografya 3 (Muhtelif yazarların Zeki Müren ile ilgili yazılarından oluşur. Bağlam yayınları)

 

Din-Tarikat-Cemaat Adamları:

 

Abdülmecid Sivasî, hzl. Cengiz Gündoğdu (2000)

Ahmed Rufaî, hzl. Mehmed Ali Okhan (1954)

Ali Hz., hzl. Mustafa Necati Bursalı

Âsım - İki Kumandan: Yüzbaşı Re’fet, Binbaşı Âsım, hzl. Ahmed Özer (1997)

Aşere-i Mübeşşere, hzl. Mustafa Necati Bursalı

Bediüzzaman Said Nursi, hzl. Cemal Kutay (1980)

Bediüzzaman Said Nursi, hzl. Necmeddin Şahiner (1976)

Bekir Ağa - Üçler: Hoca Sabri, Sıddık Süleyman, Bekir Ağa, hzl. Ahmed Özer (1997)

Bilali Habeşi Hz., hzl. Mustafa Necati Bursalı

Büyük İslâm Kadınları, hzl. Mehmed Emre

Cemaleddini Afganî, hzl. Muhsin Abdülhamid Hzl. (1991)

Cüneyd-i Bağdadî, hzl. Süleyman Ateş (tarihsiz)

Ebu Bekir Hz., hzl. Mustafa Necati Bursalı

Erzurumlu İbrahim Hakkı, hzl. Hayrani Altıntaş (1992)

Gümüşhanevî Ahmed Ziyaüddin, hzl. İrfan Gündüz (1984)

Hacı Bayram Veli, hzl. Mehmet Ali Okhan

Hacı Bayram Veli, hzl. Ethem Cebecioğlu (2004)

Hafız Ali, hzl. Ahmed Özer (1997)

Hafız Ali Efendi (Müftü Ali Görgel), hzl. Yıldırım Alkış-Serdar Yakar (1998)

Hasan ve Hz. Hüseyin, hzl. Mustafa Necati Bursalı

Hatip Hocanın Hayatı (Ankara Yuvalı), hzl. Talip Uluşan, (1992)

Hoca Sabri - Üçler: Hoca Sabri, Sıddık Süleyman, Bekir Ağa, hzl. Ahmed Özer (1997)

Husrev, hzl. Ahmed Özer (2001)

İsmail-i Ankaravî, hzl. Erhan Yetik (1992)

Kenan Rifaî ve Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık, hzl. Samiha Ayverdi vd. (1951)

Mehmed Emin Haksever, hzl. Ethem Cebecioğlu (2002)

Mehmed Zahid Kotku, Görünmeyen Üniversite, hzl. Ersin Gürdoğan (1989)

Muhamed Tevfik Bosnevî, hzl. Yaşar Nuri Öztürk (1981)

Muhammed Hz., Kâinatın Efendisi Peygamberimizin Hayatı, hzl. Salih Suruç (1982)

Osman Hz., hzl. Mustafa Necati Bursalı

Ömer Hz., hzl. Mustafa Necati Bursalı

Rabiatü’l- Adeviyye, hzl. Sofi Huri (1970)

Re’fet - İki Kumandan: Yüzbaşı Re’fet, Binbaşı Âsım, hzl. Ahmed Özer (1997)

Rızaeddin Bin Fahreddin, hzl. Ömer Hakan Özalp (2001)

Seyyid Şerif Cürcanî, hzl. Sadreddin Gümüş (1984)

Sıddık Süleyman - Üçler: Hoca Sabri, Sıddık Süleyman, Bekir Ağa, hzl. Ahmed Özer (1997)

Şeyh Yahya Efendi ve Üveysîlik, hzl. İsmet Demir-Hacı Osman Yıldırım (1997)

Yaman Dede, hzl. Mustafa Özdamar (1994)

 

Kaynakça:

 

Andre Maurois, "Biyografi Üzerine", çev. Ferhan Oğuzkan, Varlık, 1.9.1954, S.410

Andre Maurois, "Biyografya Üzerine", Varlık, 15.2.1958, S.472

Atilla Özkırımlı, "Biyografi, Türk Edebiyatında Gereken İlgiyi Görmemiştir", Milliyet Sanat Dergisi, Yeni Dizi 88, 15 Ocak 1984, s.11

Biyografya 1 1961-1971 Dönemi (Bağlam Yayınları)

Hilmi Yavuz, "Biyografi Eksikliği", Denemeler Karşı Denemeler, İstanbul 1988, s.32

Mustafa İsen, "XVI. Yüzyıl Sonuna Kadar Osmanlılarda Biyografi Geleneği", Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, Erzurum 1993, s.41

Salah Birsel, "Dünyanın En Büyük Seyirleri", Milliyet Sanat Dergisi, Yeni Dizi 88, 15 Ocak 1984, s.5

Teoman Aktürel, "Yaşamöyküsü ya da Yapıt ile Yaşam Arasındaki Karmaşık İlişkiler", Milliyet Sanat Dergisi, Yeni Dizi 88, 15 Ocak 1984, s.2

 


Son değiştirme: 21 Şubat 2018, Çarşamba, 17:05