İstihdam ve İşsizlik

İşsizlik, tüm ülkelerin ortak sorunudur. Ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyleri hangi seviyede olursa olsun, işsizlik olgusundan az ya da çok etkilenmektedirler. İşsizlik, gelişmiş ülkelerde, kontrol edilebilir oranlarda ve ülkenin sosyo – ekonomik dengesini bozmayacak miktarlarda iken, çoğu az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede ise, kontrol edilebilir oranların üzerinde ve ülkenin sosyo – ekonomik dengelerini bozacak miktarlardadır. İşsizlik miktarı hangi seviyede olursa olsun, üstesinden mutlaka gelinmesi gereken en önemli sorunlardan biri olarak görülmektedir.

Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Japonya gibi, dünyanın gelişmiş ülkeleri hızla düşen doğum oranları ve yaşlanan nüfus problemi ile karşı karşıya iken, Ortadoğu ve Kuzey Afrika (OKA) ülkelerinde temel demografik özellik gençlerin nüfusun ağırlıklı oranını oluşturmasıdır. Bu durum, bir yandan giderek önemi artan bir dinamik işgücünün ve insan sermayesinin varlığı biçiminde yorumlanabileceği gibi, beraberinde bu ülkelerde dünyanın diğer bölgeleri ile kıyaslandığında oldukça yüksek bir genç işsizlik sorunu ortaya çıkarmaktadır.Sadece Yemen gibi bölgenin en az gelişmiş ülkesinde değil, Türkiye gibi bölgenin en gelişmiş ülkesinde ve Suudi Arabistan gibi dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkesinde de geçlerin iş bulma olasılıkları giderek azalmaktadır. Bu durumun yarattığı sosyo-ekonomik ve politik sorunlar yanında, artan genç işsiz sayısı bölgenin en büyük sorunlarından biri olan radikal örgütler için büyük bir potansiyel üye havuzu da yaratmaktadır.

Ortadoğu, eski zamanlardan bu güne, çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir coğrafyadır. Geçmişten günümüze birçok devletin kurulup yıkıldığı bu topraklarda, bazen çok güçlü ekonomik ve siyasal sistemler kurulurken, bazen de çok zayıfları hayat bulmuştur. Bugün Ortadoğu’da var olan devletler ise, ne yazık ki siyasal ve ekonomik açıdan zayıf ülkelerdir. İktisaden ve siyaseten sağlıklı yapılar kuramamış bu devletler, vatandaşları için gerekli refah ortamını oluşturamamış ve huzurlu bir yaşam sağlayamamışlardır. Çoğunun ekonomisi bozuk bu ülkelerin, sadece birkaç tanesi zengindir. Ancak onların zenginliği de kendi çabalarından olmayıp, petrol ve doğalgaz rezervlerinin çokluğundan kaynaklanmaktadır.

Küreselleşme, 20. yüzyılda tüm dünyaya yayılma göstermiş, 21. yüzyılda ise nüfuz alanını genişleterek, gücünü daha da arttırmıştır. İyi ya da kötü birçok eleştiriyi özünde barındıran ve tüm dünyanın üzerinde düşünüp tartıştığı bir olgu olan küreselleşme; sosyal, siyasal, ekonomik, kültürel vb. her alanda varlığını en belirgin şekilde hissettirmektedir. Ortadoğu ülkeleri, genel itibariyle küresel ekonomiye kendilerini entegre edememişlerdir. Küreselleşen dünyada etken bir aktör olarak yerini alamayan Ortadoğu ülkeleri, doğal olarak iktisadi yapılarını da sağlıklı bir şekilde geliştirememişler, emek yoğun işlerde ihracat artışına gidememişler, dolayısıyla da işsizliği azaltıcı yönde ilerleme kaydedememişlerdir. Bazı Ortadoğu ülkeleri, son dönemlerde, ekonomilerinde kaydettikleri hızlı gelişmeler neticesinde, küresel ekonomiye entegre olma yolunda önemli adımlar atmışlar ve ilerleme göstermişlerdir.

Ortadoğu ülkelerindeki ekonomik yapının bozukluğu, tabii olarak yüksek işsizlik oranlarını da beraberinde getirmiştir. Kronikleşmiş işsizlik sorunu, uzun yıllardır Ortadoğu ülkelerinin gündemini meşgul etmektedir. Ortadoğu genelindeki kalabalık nüfuslu ülkelerin hepsinde, yüksek işsizlik oranları görülmektedir. Sadece az nüfuslu birkaç ülkede işsizlik oranı düşüktür.

Hızlı nüfus artışı, genç nüfusun çokluğu, gençler ve eğitim almış kişilerin işsizlik oranlarının daha yüksek oluşu, işgücüne katılım oranlarının düşüklüğü, emeğin vasıf gücünün yetersizliği, emek piyasalarını düzenleyen kurumların eksikliği, kadın istihdamının azlığı, vasıflı çalışanların yoğun olarak devlet işlerinde çalışmaları, işgücü arzı ve talebi arasındaki planlamanın yapılmamış olması ve benzeri özellikler, Ortadoğu’daki işsizlik tablosunun genel çizgilerini ortaya koymaktadır.

Ülkeler bir tarafa bırakılıp, işsizlikten etkilenen insanlar ele alındığında; Ortadoğu topraklarında yaşayan insanların neredeyse tamamına yakınının, işsizlik sorunundan etkilendiği söylenebilir. Yoğun olarak hissedilen işsizlik, insanların yaşam kalitesini düşürmektedir.