Bölüm anahatları

  • Rubai Vezinleri

    Rubâîye özgü vezinler vardır ve rubailer hep bu vezinlerle yazılır. Tek bir vezinden türediği kabul edilen 24 rubai vezni vardır. On ikisi “ahreb” tabir edilen “mef’ûlü” tefilesiyle, on ikisi de “ahrem” tabir edilen “mef’ûlün” tefilesiyle başlar. 


    Ahreb Vezinleri

    1. Mef'ûlü mefâilün mefâîlün fâ'

    2. Mef'ûlü mefâîlü mefâîlün fâ'

    3. Mef'ûlü mefâîlün mef'ûlü fa'ûl

    4. Mef'ûlü mefâîlün mef'ûlün fâ'

    5. Mef'ûlü mefâîlün mef'ûlü fâ'l

    6. Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü faûl

    7. Mef'ûlü mefâilün mefâîlü fâûl

    8. Mef'ûlü mefâilün mefâîlü fa'l

    9. Mef'ûlü mefâilün mefâîlün fâ'

    10.Mef'ûlü mefâîlü mefâilün fâ'

    11.Mef'ûlü mefâîlü mefâilün fa'l

    12.Mef'ûlü mefâîlün mef'ûlün fâ'

     

    Ahrem Vezinleri

    1.mef‘ûlün, mef‘ûlü, mefâîlü, fa‘l

    2. mef‘ûlün, mef‘ûlü, mefâîlü, feûl).

    3. mef‘ûlün, mef‘ûlü, mefâîlün, fâ‘).

    4. mef‘ûlün, mef‘ûlü, mefâîlün, fâ‘).

    5. mef‘ûlün, mef‘ûlün, mef‘ûl, feûl

     6. mef‘ûlün, mef‘ûlün, mef‘ûlü, fa‘l

    7. mef‘ûlün, mef‘ûlün, mef‘ûlün, fâ‘

    8. mef‘ûlün, mef‘ûlün, mef‘ûlün, fâ‘

    9. mef‘ûlün, fâilün, mefâilün, fa‘l

    10.mef‘ûlün, fâilün, mefâîlün, fâ‘

    11. mef‘ûlün, fâilün, mefâîlün, fâ‘

    12. mef‘ûlün, fâilün, mefâîlün, fâ‘

     


    رباعی یک قالب ایرانی است که حدود نهصد سال قدمت دارد ایجاد وزن رباعی را به رودکی نسبت می دهند و می گویند یک بار از کوچه ای می گذشت و دید بچه ها در کوچه گردو بازی می کنند و کودکی گردویی را داخل چاله هدف می اندازد و پس از آن می گوید "غلتان غلتان همی رود تا بن گود" او از این کلام خوشش می اید و رباعی را وارد شعر فارسی می کند . البته برخی نیز آن رابه شعرای دربار یعقوب لیث نسبت می دهند.اما این داستان را بیشتر شبیه افسانه می دانند و آیا بلاخره وزن  رباعی "لاحول ولاقوه الا باالله" است یا آن چیزی که رودکی گفت  عروض‌دانان قدیم، وزن رباعی را در دو شجره اخرب و اخرم قرار داده‌اند که از آن 24 وزن منشعب می‌شود. دکتر شمیسا، برای رباعی یک وزن برشمرده و معتقد است از آن یازده وزن فرعی به دست می‌آید.

    وزن رباعی:
    از خوشایند ترین اوزان شعر فارسی ؛ وزن رباعی است. یکی از عروض دانان اصل  وزن  رباعی را حاصل از تکرار (( مستفعل مستفعل مستفعل فع )) می داند.  این وزن اگر به این صورت اصلی پذیرفته شود از قلب هجای  2 و 3 در رکن دوم حاصل  می شود یعنی دومین رکن به صورت (( فاعلات )) در می آید. از طریق ابدال دو هجای کوتاه به یک هجای بلند هم رکن (( مفعولن )) حاصل می شود.
    از وزن اصلی 7 گونه مشتق می شود و از گونه ی اصلی 3 وزن.


    **


    Aruz Vezinleri Hakkında Genel Değerlendirme