Topic 4

4. Ders

Sözleri kitaplaşan sufiler-II

Şems-i Tebrîzî

Şemsüddîn Muhammed b. Alî b. Melikdâd Tebrîzî (ö. 645/1247 [?])

Horasan’ın Bezer vilâyetinden gelerek Tebriz’e yerleşmiş bir ailede dünyaya gelmiştir.

Tezkiretü’ş-Şuarâ yazarı Devletşah, tezkiresinde Şems’in Hasan Sabbâh’ın halefi Kiyâ Büzürgümmîd’in soyundan olup Alamut valiliği yapmış Hâvend Celâleddin-i Nevmüselmân’ın oğlu olduğuna ilişkin bir rivayeti aktarır. Mevlevi kaynaklarında yer almayan ve asılsız olduğu düşünülen bu rivayete göre Hâvend Celâleddin, Ehlisünnet mezhebine girerek oğlunu ilim tahsili için Tebriz’e göndermiştir.

Şems’in yetişmesinde ve tasavvufî seyrüsülukunda Tebriz’de sepet örerek geçimini sağlayan sufi Şeyh Ebu Bekr-i Sellebâf’ın büyük etkisi olduğu belirtilir.

Hayatının ilerleyen dönemlerinde bir şekilde Konya’ya gelen Şems’in Mevlâna Celâleddin ile olan dostluğu ve Mevlâna’nın düşünsel dönüşüm geçirmesinde büyük bir etkisinin olduğu konusunda araştırmacılar müttefiktir.

Şems-i Tebrîzî’nin hayat hikâyesi ve düşünce dünyası hakkında başta Türkçe, Farsça ve İngilizce olmak üzere çeşitli dillerde birçok çalışma yayımlanmıştır.

Şems hakkında bilgi edinilebilecek bazı kaynaklar:

1-Şems-i Tebrîzî, Makālât-i Şems, tercüme: Mehmet Nuri Gençosman, 9. Bs, Ataç Yayınları, İstanbul 2020 (Mütercimin yazdığı girişte Şems’in hayatı, düşüncesi ve Makālât hakkında bilgiler verilmiştir).

2-Abdülbaki Gölpınarlı, Mevlânâ Celâleddin –Hayatı, Eserleri, Felsefesi, İnkılap Yayınları, İstanbul 2017.

3-Muhammed Şibli Nu’mânî, Zindegî-nâme-i Mevlânâ, Farsçaya çeviren: Tevfik Subhânî, Tahran 1382 (h.ş.)