Topic 13

13. Ders

Sufi şairler

Şâh Ni’metullâh-i Velî

Şâh Ni‘metullāh-ı Velî Muhammed b. Abdillâh el-Hüseynî el-Kirmânî (ö. 834/1431)

Ni‘metullāhiyye tarikatının kurucusu olarak kabul edilir.

Halep’te doğmuştur. Seyyid olan şairin nesebi İsmâil b. Ca‘fer es-Sâdık’a ulaşmaktatır. Uzun süre Kirman’da kalmasından dolayı Şah Ni‘metullāh-ı Kirmânî diye anılır olmuştur. Gençliğinde Şîraz’da eğitim görmüş, Seyyid Celâleddin Rükneddin Şîrâzî ve Adudüddin el-Îcî’den dersler almıştır. Gençliğinde hac ziyaretinde Yâfiiyye tarikatının şeyhi Abdullah b. Es‘ad el-Yâfiî ile tanışıp ona intisap etmiş ve Mekke’de onunla birlikte yaklaşık yedi yıl kalmıştır. Bu sırada, İbnü’l-Arabî’nin fikirleriyle tanışmıştır. Şeyhinden hilâfet alarak Mısır’a giden Ni’metullah, Kahire’de Mukattam dağındaki bir mağarada halvete çekildi. Önceleri bir Celâlî-Kalenderî tekkesiyken sonradan Bektaşî dergâhına dönüşen ve Mısır’da Bektaşîliğin merkezi haline gelen bu dergâhın mensuplarından Hacı Ali Baba ve Hacı Lutfullah Baba gördükleri bazı kerametleri sebebiyle kendisine biat etmişlerdir.

Daha sonra Suriye, Irak, İran ve Azerbaycan ve Mâverâünnehr’e seyahat eden Ni’metullah, en sonunda Semerkant yakınlarındaki Şehrisebz’e yerleşti. Şah Ni‘metullah’ın Türkmen kabileleri arasında yayılan ünü, dönem sultanı Türmur’u endişelendirmiş ve onun Mâverâünnehir’i terk etmesini istemiştir. Bu nedenle Tûs üzerinden Herat’a giden Ni‘metullah, daha sonra İran’a geçip Kirman’a yerleşmiştir.

Ni‘metullah Veli, 22 Receb 834’te (5 Nisan 1431) Mâhân’da vefat etmiştir.

Eserleri:

Divan: Onun kaside, gazel, terciler, na‘t, mesnevi, rubâî ve müfredlerden meydana gelen yaklaşık 12.000 beyit hacmindeki divanının birçok baskısı yapılmıştır.

Onun irili ufaklı beş yüz eseri olduğu kaydedilir. İbnü’l-Arabî ve Fahreddîn-i Irâkī’nin görüşlerinin şerhine dair çoğu risâle hacmindeki eserlerinden bir kısmı Resâʾil-i Cenâb-ı Şâh Niʿmetullāh-ı Veliyy-i Kirmânî adıyla neşredilmiştir (nşr. Cevâd Nurbahş, I-VII, Tahran 1337-1348 hş.).