Bölüm anahatları

  • Her inancın kendi kelime hazinesinde dini görevlilerine verdiği bir isim vardır. Biraz evvel açıklamaya çalıştığımız üzere Türklerin bu konudaki milli terimi kam olup, bazan da din adamı manasına Türk boyları arasında değişik adlandırmalarda bulunulduğunu biliyoruz. Mesela eski Karluklar otacı ve kam için “sagun” kelimesini kullanıyorlardı ki, ata sagun da bir nev’i “başhekim” demekti. Kazak ve Kırgızlar kam yerine “baksı, bakşı, bahşı” diyorlar. Baksı/bakşı herhalde Budizm vasıtasıyla gelmiş yabancı bir kelime olmalıdır. Türk boylarında zaman zaman bakşı veya baksı “saz şairi” ve “hoca” manasındadır. Özbekler ile Karakalpak Türkleri “perihan” veya “porhan” sözünü kullanırken; Saha Türkleri erkek kama “oyun”, kadın kama “udagan” derler. Türklerden gördükleri dini inançları taklit eden Mogollar, erkek kama “bö” yahut “böge/bögü”, kadın kama da Sahalar gibi “udagan” adını verirler. Kırgızlar kadın baksılara “bübü” demişlerdir. Bu kelime Türkçede hala/abla manasında kullanılan bir akrabalık terimi olan “bibi” sözünü çağrıştırmaktadır. Çuvaşlar da ise bu kelime “yum” iken, herhalde Kuman-Kıpçaklarda “kam katun” idi. Müslüman veya batıya gelen Türkler kam kelimesini unutmuşlardır. Bugüne değin kam kelimesini yaşatanlar ise özellikle Altay, Hakas ve Tuvalılardır.