1-Kök Türk Adı

Kök Türk tarihine başlamadan  önce, kaynaklarda sadece iki yerde ve aynı cümlelerde geçen Kök Türk adı üzerinde durmakta fayda olacağı kanaatindeyiz.

          Kök Türk () ismi Köl Tigin ve Bilge Kagan yazıtlarında, dünyanın yaradılışı ve İstemi ile Bumın’ın Türk ilini ve töresini düzenlemeleri vesilesiyle, şu şekilde zikredilmektedir: Üze kök tengri asra yagız yer kılundukda ikin ara kişi oglı kılınmış. Kişi oglınta üze eçüm apam Bumın Kagan, İstemi Kagan olurmış; olurıpan Türük bodunıng ilin törüsin tuta birmiş, iti birmiş, tört bulungdakı bodunıg kop yagı ermiş. Sü sülepen tört bulungdakı bodunıg kop almış, kop baz kılmış. Başlıgıg yükündürmiş, tizligig sökürmiş. İlgerü Kadırkan Yışka tegi, kirü Temir Kapıgka tegi konturmış. İkin ara idi oksız Kök Türk ança olurur ermiş (Önce yukarıda mavi gök (uzay), sonra aşağıda yağız yer (dünya) ve ardından ikisinin arasında insan oğlu yaratıldı. Tanrı onları yönetsin diye insanların üzerine atalarım Bumın ve İstemi Kagan’ı tahtta oturtmuştu. Ancak onlar ilk iş olarak Türk milletinin ülkesini ve töresini düzenlediler. Her tarafta düşmanlar vardı. Dört-bir yana askerler gönderilerek düşmanlar tabi edilip, dizliye diz çöktürüldü, başlıya baş eğdirildi. Türk milleti doğuda Kadırkan Ormanlarına, batıda Temir Kapı’ya kadar yayılmış bir şekilde yaşıyordu. İkisinin arasında kimseye bağlı olmayan Kök Türkler böylece oturuyorlardı”)[1].

İşte günümüze kadar yanlış olarak “Göktürk” şeklinde söylenegelen bu adın doğrusunu, ilk defa W.Bang bir makalesinde Kök Türk biçiminde kaydetmiştir. Siyasî bir isimlendirme olan Kök Türk kavim adındaki Kök’ün “mavi renk, gök yüzü, göke ait, doğu, kök, kaynak, menşe” gibi manalara geldiği de vurgulanıyor. Bütün bunlar bir yana, belki bu izahlar yapılırken “Kök Tengri” deyiminde geçen “Kök” ve bunun anlamı da göz önünde bulundurulmalıdır.