Bölüm anahatları

  • Kitabeler, Kök Türk devletini kuranların hangi kabileden olduklarını kesin bir şekilde söylemiyorlarsa da, biz Çin kaynaklarından yola çıkarak, Kök Türk hanedan soyunun Börülü (Aşina/A-shih-na/Çina/Çona) ailesinden geldiğini biliyoruz. Ayrıca Orkun Havzasında yer alan ve tepelerinde kurttan süt emen bir çocuk motifi işlenmiş olan Köl Tigin, Bilge Kagan, Bugut ve yine efsanevi kurtun resmedildiği Karabalgasun ve Çunkara yazıtları da bunu tastikliyor. Bununla beraber, Türk kültüründe iki hayvanın mühim yeri vardır. Bunlardan birisi kurt (börü), diğeri de arslandır ki; A-shih-na’nın kurt ile alâkasını aşağı-yukarı herkes kabul etmektedir. Arslan da, büyük bir ihtimalle A-shih-te ailesinin sembolü olabilir. A-shih-na (Aşina) adının anlamı hususundaki bütün tanımlamalar bize göre zorlamadan ibarettir. Kelimenin aslını Türkçe ve Mogolcadaki “Çon/Çona” da (börü) aramak gerekir. Mesela Kırgız destan kahramanı Manas’ın bir lakabı da Çon’dur.

     

    Çince vesikalar Kök Türklerin etnik menşeini anlatırlarken birtakım rivayetlerden bahsederler. Bu kaynaklardan Kök Türklerin, Türk-Hun neslinin devamı olduklarını görüyoruz. Hatta vaktiyle eski Türk topraklarında yer alan, ama sonradan Çin imparatorluğu arazisi içerisinde kalan pek çok Kök Türk beyinin mezar kitabesinde onlar kendilerini Hun-Hsia Devletine bağlar. Aslında bu konu tarihçiler tarafından gözden kaçırılmaması gereken bir durumdur. Bu vesikalar incelendiğinde şöyle deniyor: Kök Türkler eski Hunların soyundan gelip, onların bir koludur. Kendileri Börülü (Aşina/A-shih-na/Çona) adlı bir aileden türemişlerdir. Komşu bir devlet tarafından mağlup edilerek, top-yekûn öldürüldüler. Yalnızca bir çocuk sağ bırakılmıştı. Onun da kollarını ve bacaklarını keserek, büyük bir bataklığın içerisine attılar. Bu sırada çocuğun yanında bir dişi kurt ortaya çıkarak, ona hergün yiyecek getirdi. Daha sonra kurt çocuktan gebe kaldı. Düşmanları çocuğun hayatta olduğunu duyunca bu bataklığa bir ordu sevk etti. Kurta Tanrı tarafından birtakım güçler verildiği için, onların geldiğini duymuş ve Batı Denizi’nin (Köke Nor) doğusundaki bir dağa gitmişti. Bu dağ Kao-ch’ang’ın (Turfan) kuzey-batısında bulunuyordu. Dağın ortasında herkesin bilmediği, sarp bir yerden geçilen çok büyük bir ova vardı. Kurt burada on tane erkek çocuk doğurdu. Börülü (A-shih-na/Aşina/Çina/Çona) ailesi bu on çocuktan birinin soyundan geliyordu.