9-Kök Türklerde Hâkimiyet Anlayışı

Bars Beg adlı birinin kuzeydeki Kırgızlara kagan atandığı anlaşılıyor. Fakat Bars Beg devletin merkezine karşı soğuk davranmaya başladı. Kırgızlar o döneme göre iyi silahlanmış bir askeri güce sahiptiler. Tam techizatlı atlı birlikleri vardı. Belki de onlarla sonucu Türk milletinin zararına olan bir savaşa girmenin fayda getirmeyeceğini düşündüklerinden Bars Beg, Köl Tigin ve Bilge’nin kız kardeşi ile evlendirilerek bir akrabalık tesis edildi. Ancak herşeye rağmen daha sonra Bars Beg’in Kök Türk Kaganlığına karşı ayaklandığı ve öldürüldüğü görülmektedir ki, yazıtlarda buna da şöyle değiniliyor: “Bars beg erti. Kagan atıg bunta biz birtimiz. Singilim konçuyıg birtimiz. Özi yangıltı. Kaganı ölti. Bodunı küng boltı” (Bars, bey idi. Kagan unvanını ona biz layık gördük. Ayrıca küçük kız kardeşimi gelin olarak verdik. Ama kendisi yanıldı ve öldü. Halkı da kul-köle oldu)[1]. Anlaşılacağı üzere 699’da, Kırgız ülkesi sahipsiz kalmasın diye, bir savaş yapılmış ve Kırgızlar da düzene sokulmuştur[2]. Muhtemelen bu sırada onlarla akrabalığı bulunan Azlarla bir muharebenin de olduğunu sanıyoruz[3].

                                

İşte Türk hâkimiyet anlayışının yüceliği bu yazıtlara kazınarak, günümüze kadar gelmiştir. Yeryüzünde hiçbir devlet ve devlet idarecisi yoktur ki, isyan eden tebasının başına gelen felaketlere bu derece üzülsün. Eski Türk hükümdarları devletlerinin sınırları dahilinde yaşayan herkese karşı kendilerini sorumlu tutmuşlardır ki mesela, çok dindar bir hükümdar olarak tanınan Sultan Gazneli Mahmud’un malının ve mülkünün haddi-hesabının bulunmadığı söylenir. O, ülkesinin sınırları içerisindeki herkesin can güvenliğini düşünürdü. Bir keresinde Hindistan’a giden bir kervanın yolda soyulması üzerine, bu olayda mallarını yitiren bir kadının; “kontrol edemeyeceğin yerleri niye alıyorsun” demesi yüzünden, bundan sonra topraklarından geçen bütün kervanların korunacağını duyurduğunu biliyoruz.