Bölüm anahatları

  • Cengiz Han’a Kadar Moğolistan ve Orta Asya

    Batı ve kuzeybatı Çin, bozkırın ve çöllerin bir bölümü ile Yenisey Irmağını içine alacak şekilde uçsuz bucaksız bir arazide uzanır. Bu bölge bugün iç ve Dış Moğolistan olarak anılır. İklim, denizlerden uzaktaki anakarada büyük farklılıklar gösterir. Kuzeyi Baykal gölünce derin bir yarıkla ayrılmış, batısı ise Altay kütlesini biraya getiren yüksek dağlarca (yalıtılmıştır) yivlenmiştir. Hint-Avrupa halklarının batıya sel halindeki büyük göçünün ardından bu bölge M. Ö. 200’lerde farklı güçlerin toplanmasıyla nüfusların karışıp kaynaştığı yer olmuştur. Bölgede yan yana ve birçok benzer özellik taşıyan başlıca iki ana grubun yerleşmesinden bahsetmek mümkündür. Dil esasına göre yapılacak tasnife göre bunlar Türkler ve Moğollardır. Türkler ve Moğollardan hangisinin daha doğuda olduğuna dair tartışmalar olmakla birlikte Moğolların Türklerin daha doğusunda bulunduklarına dair görüşler daha kabul görmektedir. Moğolistan merkez olmak üzere Çin sınırlarında göçebe bir imparatorluk kuran ilk kavimlerden biri olan Hunlar yaygın olan görüşe göre Türklerin atalarıdır. Büyük bir konfederasyon olan Hun İmparatorluğu kuşkusuz bünyesinde Moğollar başta olmak üzere birçok farklı kavimleri de barındırıyordu. Şunu da belirtmek gerekir ki bozkır hayat tarzının ortak ve benzeştirici etkisi, Moğolları Türklere sıkı sıkıya yaklaştırıyordu. Bozkır imparatorluklarında asıl belirleyici olan köken değil hayvancı veya ziraatçı ekonomiye göre biçimlenen hayat tarzları idi. Aynı hayat tarzına sahip olan hayvancılar kendi aralarındaki soy farklılıklarını rahatlıkla kabullenebilmekte idiler. Moğolistan’da ve Çin’in kuzeyinde Türk ve Moğol kabileler arasındaki münavebeli hâkimiyet mücadelesi daha sonraki yüzyıllarda da devam edecektir.