Bölüm anahatları

  • Özbekler ve Kazaklar

    Altın Orda yapısından doğan diğer bir etnik ve siyasi oluşum da Kazaklar ve Kazak Hanlığı’dır. Ebulhayr Han yönetimindeki Özbekler, Moğol kabilelerinin saldırısı ile büyük kayıplar vermişlerdi. Özbek uruğları (kabileleri) arasında iç çekişmeler başlaması üzerine bunlardan bir kısmı hanlıktan ayrılarak kuzeye göç etmişlerdir (1457). Ebulhayr Han’ın kurmuş olduğu göçebe Özbek federasyonu Moğol Kalmuklarının darbesiyle çöküntüye girince bu federasyonu oluşturan unsurlar kendileri için daha güvenli bölgelere kendi liderleri önderliğinde göç etmek zorunda kaldılar. Bu kopuş Orta Asya bozkır geleneğinde Kazaklık olarak algılanmıştır. “Kazak” sözcüğünün serbest, göçebe, başına buyruk gibi anlamları vardır. Bu nedenle bunlara Kazak denilmiştir. Bu dönemde 1458’deki Özbek kütlesinden kopan unsurlara Kazak, önceleri ise Özbek Kazağı denilmiştir. Bunlar zamanla bir il halini alarak Kazak nüfusunu oluşturdular. Burada bulunan Türklerin de katılması ile çok geçmeden güçlü bir Kazak topluluğu oluşmuştur. O dönemde sayıları 1,5 milyona ulaşmıştı. Burada Cengiz soyundan hanlar idaresinde varlıklarını korudular. Daha sonraki Türkistan tarihine bir çevre unsur olarak müdâhil oldular. Üç cüz (yüz) halinde Ulu, Orta, Küçük olarak teşkilatlanmışlardır. Bu cüzlerin ne zaman meydana geldiği kesin olarak bilinmemektedir. Ancak Özbeklerden ayrıldıktan sonra bu yapıyı korumuş olmaları muhtemeldir.