Bölüm anahatları

  • AGİT (kaynak: Mehmet Hasgüler-Mehmet B.Uludağ, Devletlerarası ve Hükümetler-Dışı Uluslararası Örgütler, Alfa yayıncılık, 2015).

    Avrupa’da bir güvenlik ve işbirliği örgütünün kurulması boyutunda; önemli bir dönüm noktası olarak Sovyet Dışişleri Bakanı Andrey Gromiko’nun 1966 Bükreş’teki Varşova Paktı toplantısından sonra yayımladığı “Avrupa’da Barış ve Güvenliğin Güçlendirilmesi Bildirisi” belirtilmelidir. Buna göre NATO ve Varşova Paktı’nın dağıtılması ve ABD’yi dışarıda bırakacak bir “Ortak Avrupa Güvenlik Sistemi” kurulması öneriliyordu. Mart 1966’da Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, NATO’nun askeri kanadından çekilmek istediklerini açıklamıştı; ve Gromiko ile Varşova Paktı’nın girişimleri bundan sonra gelmişti. Rusların, Batı ittifakını tümden dağıtacak tarzda bir politika güttükleri anlaşılıyordu. NATO da tüm bu gelişmelere ılımlı bir tavır ve görüntü ile karşılık vererek; 1967 yılı sonunda Harmel Raporu ile yeni bir strateji izliyordu; NATO böylece, “topyekun karşılık (massive retaliation)” stratejisinden “esnek karşılık (flexible response)” stratejisine geçildiğini açıklıyordu. Bir diğer deyişle, Avrupa’da konvansiyonel olarak Varşova Paktı’ndan hayli zayıf durumda olan NATO, olası bir saldırı anında bundan sonra hemen tüm nükleer silahları kullanarak yanıt vermeyecek, düşmanı önce konvansiyonel sonra da taktik nükleer silahları kullanarak durdurmaya çalışacaktı. Nihayetinde, ortak güvenlik ve işbirliği bakımından; iki yıla yakın süren dışişleri bakanları görüşmeleri sonrasında 1 Ağustos 1975 tarihinde Helsinki Nihai Senedi denilen metin ABD, Kanada ve “Arnavutluk dışındaki” bütün Avrupa devletlerinin katıldığı AGİK zirvesinde imzalandı. Avrupa’da yumuşama (detant) ve güvenliğin standartları belirlendi. AGİT’in merkezi Viyana’da bulunmaktadır.