Bölüm anahatları

  • İNGİLİZ ULUSLAR TOPLULUĞU (COMMONWEALTH) (kaynak: Mehmet Hasgüler-Mehmet B.Uludağ, Devletlerarası ve Hükümetler-Dışı Uluslararası Örgütler, Alfa yayıncılık, 2015).

    Merkezi Londra’da olduğu ve İngiliz İmparatorluğu’nun kalıntıları üzerine kurulduğu için Avrupa örgütleri arasına alınmıştır. Aslında üyelerinin büyük çoğunluğu Üçüncü Dünya’da bulunmaktadır. Bu örgüt eski İngiliz İmparatorluğu’nun tasfiyesinden sonraki aşama olarak da değerlendirilebilmektedir. Bu örgütün 80 civarında hükümetler-arası ve hükümetler-dışı olmak üzere ortak çalıştığı yapılar ve programlar vardır. Commonwealth’in örgütlenme altyapısını 1840’ta Kanada’nın kendi kendine yönetim girişimine götürmek mümkündür. Bu aşamadan sonra 1867’de Britanya, Kuzey Amerika Yasası’yla Kanada’ya dört eyaletten oluşan bir tür konfederasyon modeliyle dominyon statüsü vermiştir. Bu yaklaşım aslında içerde özerk dışişlerinde bağımlılığı ifade eden bir modeli daha sonra İngiltere özerklik kazanan sömürgeleri için de uygulamaya başlamıştır. Kanada’nın ardından Birinci Dünya Savaşı öncesinde sırasıyla Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika Birliği’ne de bu statü verilmişti. 1926’da Birleşik Krallık ve bu dört dominyonla düzenlenen İmparatorluk Konferansı’nda bu dört ülke özerk toplumlar olarak tanımlanmıştı. Ancak en önemlisi 1931 tarihli Westminister Statüsü ile dominyonlara hukuki bir nitelik kazandırılmış olup, böylece British Commonwealth of Nations resmen kurulmuştu. Commonwealth’de bir başka dönüm noktası da 1945 sonrasında sömürgelerin tasfiyesi süreciyle yaşananlar olmuştu. 1949’da Londra’da yapılan Hükümet Başkanları Konferansı’nda, Hindistan’ın talebi üzerine, farklı konular da tartışılmış ve örgütün adından “British” kelimesi çıkartılmıştı; ancak İngiliz tacıyla bağlılık ve Kraliçe’yi birliğin başı olarak görmek devam etmişti. Commonwealth’in 54 üyesinden; 33’ü cumhuriyet ve 21’i de monarşi ile yönetilmektedir.