Bölüm anahatları

  • Karadağ (Montenegro)’da bölgesel hükümran olan vladikalar ve piskoposlar etkiliydi ve Petroviçi ailesinin bazı vladikaları, Rusya’ya gidip orada Rus ekolünden eğitildi. Bu savaşçı-din adamları arasında (Njegoş) II.Petar (1830-1851) sayılabilirdi. İktidarının başlangıcında, 1862’de askeri bir yenilgiye uğramakla birlikte Prens Nikola 1860’tan sonra Karadağ’ın siyasi hayatında güçlü bir idareci oldu. Karadağ 1878’e kadar Osmanlı’nın etki sahasındaydı. 1878 tarihli Berlin Antlaşması’nda Karadağ toprakları neredeyse iki katı genişledi. 1881-1913 arasında savaş olmayan bir dönem yaşandı. Karadağ, Balkan Savaşları’nın sonunda 1913’te, Raska’yı ve Sancak (Novi Pazar/Yeni Pazar)’ın bir kısmını da toprağına kattı.

    20.yy başlarına kadar Osmanlı Devleti, Sırbistan’ı, Bosna-Hersek’i, Makedonya’yı ve Hırvatistan’ın ve Karadağ’ın bir kısmını uzun yüzyıllar boyunca yönetirken, Hırvatistan’ın geri kalan kısmı ve bütün Slovenya ise Habsburg’lara bağlıydı. Tarihsel olarak bölgede Venedik, Avusturya ve Osmanlı hakimiyeti görülmüştü. 1699 Karlofça Antlaşması’nın oluşturduğu dönüm noktası sonrasında; Habsburglar Hırvatistan, Slavonya, Erdel (Transilvanya) gibi birçok toprağı ele geçirirken, Venedik de Dalmaçya ve Mora’yı almıştı. 1867 tarihli Ausgleich yani uzlaşma ile imparatorluk, Viyana merkezli Avustuya ve Budapeşte merkezli Macaristan olarak ikiye ayrıldıktan sonra, Dalmaçya, Bukovina ve Sloven toprakları Avusturya tarafında kaldı; Hırvatistan, Slavonya, Voyvodina ve Erdel kısmı ise Macaristan’a verildi. Slovenya 1282’den 1918’e kadar, Avusturya’nın etkisindeydi. Slovenya’da 20.yy başlarında artan Cermen etkisi, Avusturya’yla yakınlaşan ilişkilere yansıdı. Slovenya ve Krayina –Hırvatistan gibi— kültürel ve coğrafi olarak Orta Avrupa içindeydi.  Osmanlı Devleti’nin dağılması sürecinde, Avusturya savunması için önceden önemli bir hat olan Vojna Krajina (Askeri Serhat-Sınırı) bölgesi de 19.yy’da Osmanlı’nın zayıflamasından ötürü artık ihtiyaç duyulmayan bir hale geldi.

    Ders notu hazırlanırken faydalanılan bazı kaynaklar:

    M.Murat Taşar-Burhan Metin-Altay Ünaltay; Bosna-Hersek ve Postmodern Ortaçağa Giriş, İstanbul 1996.

    Aleksandre Popovic; Balkanlarda İslam, İstanbul 1995.

    Barbara Jelavich; Balkan Tarihi 2: 20.Yüzyıl, İstanbul 2013.

    R.J.Crampton; İkinci Dünya Savaşı’ndan Sonra Balkanlar, İstanbul 2007.

    A.Gündüz Ökçün-Ahmet R.Ökçün; Türk Antlaşmaları Rehberi (1920-1973), Ankara 1974.

    Misha Glenny; The Balkans 1804-1999: Nationalism, War and the Great Powers, London 1999.

    Yusuf Hamzaoğlu; Balkan Türklüğü: Araştırmalar, İncelemeler (Makedonya, Sırbistan, Hırvatistan), Cilt.1, Ankara 2000.

    Bilal N.Şimşir; Türkiye-Arnavutluk İlişkileri, ASAM yayını, Ankara 2001. (Balkan Araştırmaları Dizisi: “Türkiye-Arnavutluk İlişkileri Tarihçesi 1912-1985”).

    Emir Türkoğlu; “Kosova Arnavutlarının Milliyetçiliği”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, derleyenler:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    Osman Karatay; “Milosevic Dönemi Yugoslav Dış Siyaseti, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    Osman Metin Öztürk; “Türk Dış Politikasında Balkanlar”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    M.Murat Hatipoğlu; “Yunanistan’ın Dış Politikası ve Balkanlar (1990-2000)”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    Mihai Manea; “Yunanistan’ın Dış Politikası ve Balkanlar (1990-2000)Soğuk Savaş’tan Günümüze Romanya Diplomasisi”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    İlker Alp; “Makedonya Üzerindeki Mücadele ve Makedonya Cumhuriyeti”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Dünden Bugüne Makedonya Sorunu, ASAM yayını, Ankara 2002.

    Nazif Kuyucuklu; Balkan Ülkeleri İktisadı, 2: Bulgaristan, İstanbul 1987.

    David Parker (der.); Batı’da Devrimler ve Devrimci Gelenek 1560-1991, Ankara 2000.

    (Ek Not. Ayrıca muhtelif ansiklopediler, başvuru eserleri ve siyasi tarih kitaplarından da yararlanılmıştır.)