Bölüm anahatları

  • Bulgaristan’da komünist liderlik başından beri Romanya’daki benzerinden daha güçlü bir konumdaydı. II.Dünya Savaşı dönemi Bulgaristan siyasetinde önemli bir rol oynamış ve halk desteği de kazanmıştı. Vatan Cephesi her ne kadar komünistlerin çoğunlukla olduğu bir parti ise de, önceden önemli derecede siyasi prestije sahip olan partilerden sosyal demokratlar, Pladne grubu, Zirai Birlik ve Zveno birliği bulunmaktaydı. Sovyet işgal güçleri Romanya ve Yugoslavya ile karşılaştırıldığında daha disiplinli davranarak dostane bir ortamın oluşumuna çabalamışlardı. 1944 yılı Eylülünde Dr.G.M.Dimitrov yurtdışından döndü ve Zirai Birlik’in başkanlık görevine getirildi. Dimitrov Batı yanlısı bir geçmişten geliyordu ve nihayetinde tutunamayarak Nikolo Petkov lehine istifa etti. Petkov, Komünist Parti ile ittifak kurma yoluna gitti ve Vatan Cephesi ile çalıştı. Ancak o da, amacı Zirai Birlik’in varlığını tamamen ortadan kaldırmaya çabalayan komünistler ile anlaşmazlığa düştü. Mayıs 1945’te Petkov, Aleksandr Obbov tarafından safdışı edildi ve hem kendisi hem de taraftarları Vatan Cephesi’nde Zirai Birlik’i temsil etmeye başladılar. Mart 1945’te Vatan Cephesi Sofya’da bir kongre düzenledi ve bu kongrede Georgi Dimitrov, merkezi komitenin başkanı olarak seçildi. Kominternlerin eski başkanı olan Dimitrov, uluslararası komünist hareketinde etkiliydi. Kasım 1945 seçimlerinde Vatan Cephesi %86’lık bir oyla seçimi kazandı; ancak seçim tartışmalıydı. 1947’ye uzanan yani tamamen komünizmin etkisine girilen süreçte, Petkov idam edilecekti. Bulgaristan’da Zirai Birlik muhalefeti tamamen ortadan kaldırılacak ve sosyal demokratlar da pasifize edilecekti. Ardından Bulgaristan’da; 1954-1989 arasında Bulgaristan Komünist Partisi Genel Sekreteri olan ve 1962-1971’de başbakan ve 1971-1989’da devlet konseyi başkanı olmak suretiye iktidarda kalan Tudor Jivkov’un, (1948-1954 Stalinci dönemin sonrasında) 1954-1965 sürecinde yükselişi, 1965-1981 arasında Jivkov Hakimiyeti, 1981-1989 arasında Jivkov’un Düşüşü şeklinde dönemlendirilebilecek muhtelif süreçler yaşandı.

    Ders notu hazırlanırken faydalanılan bazı kaynaklar:

    M.Murat Taşar-Burhan Metin-Altay Ünaltay; Bosna-Hersek ve Postmodern Ortaçağa Giriş, İstanbul 1996.

    Aleksandre Popovic; Balkanlarda İslam, İstanbul 1995.

    Barbara Jelavich; Balkan Tarihi 2: 20.Yüzyıl, İstanbul 2013.

    R.J.Crampton; İkinci Dünya Savaşı’ndan Sonra Balkanlar, İstanbul 2007.

    A.Gündüz Ökçün-Ahmet R.Ökçün; Türk Antlaşmaları Rehberi (1920-1973), Ankara 1974.

    Misha Glenny; The Balkans 1804-1999: Nationalism, War and the Great Powers, London 1999.

    Yusuf Hamzaoğlu; Balkan Türklüğü: Araştırmalar, İncelemeler (Makedonya, Sırbistan, Hırvatistan), Cilt.1, Ankara 2000.

    Bilal N.Şimşir; Türkiye-Arnavutluk İlişkileri, ASAM yayını, Ankara 2001. (Balkan Araştırmaları Dizisi: “Türkiye-Arnavutluk İlişkileri Tarihçesi 1912-1985”).

    Emir Türkoğlu; “Kosova Arnavutlarının Milliyetçiliği”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, derleyenler:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    Osman Karatay; “Milosevic Dönemi Yugoslav Dış Siyaseti, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    Osman Metin Öztürk; “Türk Dış Politikasında Balkanlar”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    M.Murat Hatipoğlu; “Yunanistan’ın Dış Politikası ve Balkanlar (1990-2000)”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    Mihai Manea; “Yunanistan’ın Dış Politikası ve Balkanlar (1990-2000)Soğuk Savaş’tan Günümüze Romanya Diplomasisi”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

    İlker Alp; “Makedonya Üzerindeki Mücadele ve Makedonya Cumhuriyeti”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Dünden Bugüne Makedonya Sorunu, ASAM yayını, Ankara 2002.

    Nazif Kuyucuklu; Balkan Ülkeleri İktisadı, 2: Bulgaristan, İstanbul 1987.

    David Parker (der.); Batı’da Devrimler ve Devrimci Gelenek 1560-1991, Ankara 2000.

    (Ek Not. Ayrıca muhtelif ansiklopediler, başvuru eserleri ve siyasi tarih kitaplarından da yararlanılmıştır.)