ROMANYA

6 Mart 1945’ten sonra bir komünist devlet haline gelen Romanya’ya komünistlerin yerleşmesi bir taraftan Marshall Planı’nın etkilerini engellemeye bir taraftan da Kominform ve Sovyetler ile Yugoslavya arasında mücadele başlayınca, tek bir komünizm ideolojisi inşası modeli uygulamaya çalışan SSCB’nin yükselmesi şartlarında gerçekleşti. 1947’den itibaren, Romanya ve Romen Komünist Partisi, parti-devlet ilkelerine göre bir hale geldiler. Öncesinde 1944 yılı Ağustos ayından sonra Romanya, Almanya ile savaşa girdi ve hükümet General Sanatescu tarafından idare edilen bir bakanlığın elindeydi. Bu hükümette işçi, liberal, sosyal demokrat, komünist partiler ile ordu mensuplarının temsilcileri de bulunuyordu. Sovyet işgal güçleri ise denetimi elinde bulunduruyordu. Savaş sırasında Romanya’da kalan komünistlerin arasında en tanınmışlardan biri Gheorghe Gheorghiu Dej idi. Dej eski bir demiryolu işçisiydi ve 1933 yılı Şubat ayındaki Grivita saldırısı sırasında önem kazanmıştı. Hayatının uzun yılları hapishanede geçmişti ve küçük komünist gruplarla örneğin Dr.Petre Groza idaresindeki ve Erdelli köylü sınıfından oluşan Köylüler Cephesi ile arası iyiydi. Ülkede ayrıca Komünist Parti, profesyonellerin birliği olan Vatanseverler Birliği, Erdelli Macarları temsil eden Macaristan Halkları Birliği ya da MADOSZ, gibi muhtelif görüşleri temsil eden gruplar vardı. 1944 yılı  Ekim ayında komünist talimatı ile bir cephe oluşturuldu. Ulusal Demokratik Cephe ya da FND ismindeki bu organizasyon Komünist Parti’nin yanısıra Köylüler Cephesi gibi ticaret birliği organizasyonlarından bazı unsurları, Tatarescu tarafından yönetilen Liberal Parti’nin bir bölümünü ve sosyal demokratlardan bir kanadı da içermekteydi. Daha çok ordu görevlilerinden oluşan ilk Sanatescu hükümeti 1944 yılı Ağustos ayından Kasım ayına kadar sürdü ve Sovyet işgali ile uzlaştı. FND, Gheorghiu-Dej ve Groza tarafından temsil edildi. Liberaller ve Ulusal Köylüler de dahil olmak üzere, bazı siyasi partilerden atamalar yapıldı; ancak parti liderleri olarak kalan Bratianu ve Maniu herhangi bir görev almadı. 1944 yılı Aralık ayında bu kez Sovyet onayı olan General Nicolae Radescu başkanlığında başka bir hükümet tayin edildi. Radescu Mart 1945’e kadar görevde kaldı. Ocak 1945’te Ana Pauker ve Gheorghiu-Dej Moskova’ya giderek samimiyeti artırdı; ülkede işçi ve köylüler de gösterilerini artırdı. Yeni bir kabine, Komünist Parti Groza başkanlığında iki önemli görevin kontrolünü ele geçirdi: Gheorghescu İçişleri Bakanı, Patraşcanu da Adalet Bakanı oldu. General Antonescu, Mihai Antonescu ve diğer iki general 1945 Haziranında idam edildi. Bu idamlar, Sovyet muhaliflerinin devredışı bırakılması anlamına geliyordu. Uzun Sovyet etkili yılların ardından, 1958’de Sovyet güçleri Romanya’dan çekildi. Bu, Gheorghe Gheorghiu-Dej’in konumunun sağlamlaştırılması anlamına geliyordu. 1957’de Başbakan Ion Gheorghe Maurer’in aynı zamanda dışişleri bakanı olması, yeni bir dış politikaya işaret ediyordu. Diğer taraftan Gheorghiu-Dej’in ardından, 1965-1989 arasında Romanya Komünist Partisi Genel Sekreteri olan Nicolae Ceauşescu’nun 1967’den itibaren devlet konseyi başkanı ve 1974-1989 arasında da cumhurbaşkanı olması suretiyle, Romanya’daki komünist düzenin önderi olarak yükselişi, resmi SSCB çizgisinden bir farklı yönetm ve daha alternatifli bir dış politikanın hayata geçirilmesi anlamına gelmekteydi.

Ders notu hazırlanırken faydalanılan bazı kaynaklar:

M.Murat Taşar-Burhan Metin-Altay Ünaltay; Bosna-Hersek ve Postmodern Ortaçağa Giriş, İstanbul 1996.

Aleksandre Popovic; Balkanlarda İslam, İstanbul 1995.

Barbara Jelavich; Balkan Tarihi 2: 20.Yüzyıl, İstanbul 2013.

R.J.Crampton; İkinci Dünya Savaşı’ndan Sonra Balkanlar, İstanbul 2007.

A.Gündüz Ökçün-Ahmet R.Ökçün; Türk Antlaşmaları Rehberi (1920-1973), Ankara 1974.

Misha Glenny; The Balkans 1804-1999: Nationalism, War and the Great Powers, London 1999.

Yusuf Hamzaoğlu; Balkan Türklüğü: Araştırmalar, İncelemeler (Makedonya, Sırbistan, Hırvatistan), Cilt.1, Ankara 2000.

Bilal N.Şimşir; Türkiye-Arnavutluk İlişkileri, ASAM yayını, Ankara 2001. (Balkan Araştırmaları Dizisi: “Türkiye-Arnavutluk İlişkileri Tarihçesi 1912-1985”).

Emir Türkoğlu; “Kosova Arnavutlarının Milliyetçiliği”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, derleyenler:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

Osman Karatay; “Milosevic Dönemi Yugoslav Dış Siyaseti, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

Osman Metin Öztürk; “Türk Dış Politikasında Balkanlar”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

M.Murat Hatipoğlu; “Yunanistan’ın Dış Politikası ve Balkanlar (1990-2000)”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

Mihai Manea; “Yunanistan’ın Dış Politikası ve Balkanlar (1990-2000)Soğuk Savaş’tan Günümüze Romanya Diplomasisi”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Balkan Diplomasisi, der:Ömer E.Lütem-Birgül Demirtaş Coşkun, ASAM yayını, Ankara 2001.

İlker Alp; “Makedonya Üzerindeki Mücadele ve Makedonya Cumhuriyeti”, Balkan Araştırmaları Dizisi: Dünden Bugüne Makedonya Sorunu, ASAM yayını, Ankara 2002.

Nazif Kuyucuklu; Balkan Ülkeleri İktisadı, 2: Bulgaristan, İstanbul 1987.

David Parker (der.); Batı’da Devrimler ve Devrimci Gelenek 1560-1991, Ankara 2000.

(Ek Not. Ayrıca muhtelif ansiklopediler, başvuru eserleri ve siyasi tarih kitaplarından da yararlanılmıştır.)