12. Hafta: Bir araştırmada bulunması gereken kısımlar

Bir araştırma içeriği bakımından üç ana kısımdan oluşmalıdır.

1-Başlık, ithaf, önsöz, içindekiler, ek ve tablo listeleri.

2-Giriş, asıl bölümler, sonuç.

3-Ekler, kısaltmalar, kaynaklar ve araştırmalar, dizin, resim, şekil, grafik, tablo ve haritalar.

Başlık araştırmanın ilk sayfası ve aynı zamanda kapak sayfası ile aynı bilgileri içeren sayfadır. Burada kitabın tam künyesini verecek bilgiler bulunur. Bunların başında araştırmayı yapan kişinin adı soyadı, kitabın adı, basıldığı yer ve yıl gelir. Bir kapak sayfası veya iç kapakta bu bilgilerin kesinlikle bulunması gerekir. Ayrıca iç kapağın arka sayfasında ISBN numarası, yayınevi ile ilgili bilgiler, içindeki bilgileri kullanacaklar için uyarı notu da bulunabilir.

Kitabın adı rasgele seçilmez. Uzun kitap adları pratik değildir. Ancak kitabın adını kısa tutmak isterken anlamsız bir ad da konulmamalıdır. Kitabın adı olanaklar ölçüsünde kısa ve içeriğini en iyi biçimde yansıtabilen bir ad olmalıdır. Bilimsel yayınlarda roman adı gibi süslü ve gösterişli adlar uygun değildir.

Kapak sayfasından sonra ithaf sayfası gelir. Ancak ithaf sayfasını kullanmak tamamen yazarın isteğine bağlıdır. Araştırmacı eserini ailesinden bir veya birkaç yakınına, sevdiği ve saygı duyduğu bir kişiye veya kişilere, ülkesine ve milletine ithaf edebilir. Bunun anlamı o kişi veya kişilere olan sevgi ve saygısını sunmak, varsa minnet ve şükran duygularını belirtmektir.

Önsöz araştırmacının konu hakkındaki kişisel görüşlerini belirttiği bir mesaj gibidir. Bu konuyu neden araştırmak istediği, araştırma sırasında izlediği yöntemi önsözde anlatır. Bazen önsöz yerine söz başı, başlarken, sunuş, sunarken gibi terimler de kullanılabilir.

Araştırmanın içindekiler kısmı eserin anahtarı durumundadır. Bu kısım, eserin nasıl bir plân içinde işlendiğini ve alt başlıklarda neler anlatıldığını gösterir. İçindekiler kısmındaki başlıklarla, metin içindeki başlıkların birbirini birebir tutması gerekir.

Araştırmanın asıl kısmı girişle başlar. Her araştırmada kesinlikle bir giriş olması gerekir. Girişte her zaman araştırılan konudan önceki dönem ler anlatılmaz. Bazen asıl konuyu açıklayıcı başka bilgiler de verilmesi gerekebilir. Her durumda giriş, sözcüğün sözlük anlamında da görüldüğü üzere, asıl konuya girmek için bir anahtar olarak düşünülmeli ve ona göre yazılmalıdır.

Araştırmanın ana bölümleri çalışmanın esasıdır. Bu kısımlar bilginin okuyucuya en iyi biçimde aktarıldığı kısımlardır. Bir araştırma sırasında asıl bölümlerin kaç tane ve her birinde ne kadar alt bölümün bulunacağı önceden bilinemez.

Bölümlerin sayısı ve düzenlenme şekli araştırma süresince durmadan değişebilir. Bölümler düzenlenirken bir mantık içinde ve bilimsel ölçütlere uygun biçimde olmasına dikkat edilmelidir. Belirli görüş ve düşünceler bir araya getirilerek bir bölüm oluşturulur. Bu ana bölüm de kendi içinde alt bölümlere ayrılabilir. Alt bölümlerin de yeni alt bölümlere ayrılması söz konusu olabilir. Bunun belirli bir sınırı yoktur. Bu sınır araştırma konusunun nitelik ve özelliğine ve araştırmacının beceri ve bilimselliğine göre değişebilir. Ana bölümlerin altındaki alt bölümlerde de yine bir ilgi, tutarlılık ve süreklilik olması ve bilimsel verilere dayandırılması gerekir.

Yapılan her çalışma ve araştırma bir amaca yöneliktir. Bu da araştırmanın bir sonuca varılmasını gerekli kılar. Sonucu olmayan veya sonuç çıkarılamayan bir araştırmanın yararı yoktur. Çalışmalar sırasında elde edilen yeni bilgiler ve bulgular, bilime ve insanlığa getirilen yeni katkılar ve yararlar sonuç kısmında belirtilir. Sonuç metninin uzunluğu konusunda bir sayfa sayısı söylenemez. Bu yazara ve onun vardığı sonucu aktarma durumuna göre değişebilir.

Araştırmanın ekler kısmında içindekiler de verilen ek veya eklerin bibliyografyadan önce konulması gereken yerdir.

Dizinlerin metinde aranması gereken kelimeleri içeren kısımdır. Okuyucuya kolaylık olması bakımından metin içindeki kelimelerin hangi sayfalarda olduğunu gösteren bölümdür. Metin içinden seçilecek sözcükler genellikle üç grupta toplanır:

Kişi adları

Yer adları

Terimler veya konu adları

Bir araştırmada resim, şekil, grafik, tablo ve harita gibi görsel malzemenin yeri önemlidir. Bu tür malzemelerin en uygun yeri, metin içinde geçtiği yerdir. Bu tür malzemeler genellikle kitabın veya makalenin sonuna konursa da pratik olan, okumayı kolaylaştıran ve kıyaslama olanağı veren yol metin içinde ilgili olduğu sayfalara dağıtmaktır. Ancak bu yöntem zaman alan bir yol olduğu gibi bazen de çeşitli nedenlerle imkânsızlaşır. Bu durumda ikinci yol araştırmanın sonuna koymaktır.

(Kaynak: Yavuz Ercan, Tarih Araştırmalarında Yöntem ve Teknik, Turhan Kitabevi, Ankara 2010)