19 Kasım - 25 Kasım

4. Defter

مثالِ دنیا چون گولخن و تقوی چون حمام

 

DÜNYA KÜLHAN, TAKVA HAMAM GİBİDİR

Dünya şehveti külhana benzer. Öyle ki onunla takva hamamı yanar.

Fakat muttaki kesimi, bu külhandan rahatlık bulur. Çünkü hamamda, temizlik içindedir.

Zenginlerse hamamı ısıtmak için tezek taşıyanlar gibidirler.

[240] Tanrı, hamam sıcak ve hoş olsun diye onlara hırs vermiştir.

Bu külhanı terk edip hamamın yolunu tut. Bil ki külhanı terk etmek hamamın ta kendisidir.

Külhanda bulunan kimse, sabırlı ve ihtiyatlı kimse için hizmetkâr gibidir.

Hamamda bulunan kimsenin görünüşü, yüzünün güzelliğinden bellidir.

Külhandakilerin görünüşü de elbiselerinden ve yüzlerindeki is ve tozdan bellidir.

[245] Yüzünü görmezsen kokusunu alırsın. Koku, her kör için baston gibidir.

Koku almadıysan onu konuştur da yeni sözden eski sırrı öğren.

Böylece altın sahibi külhancı der, bugün akşama dek yirmi sele tezek getirdim.

Senin hırsın da dünyada  her bir alevinde açılmış yüz ağız bulunan ateş gibidir.

Bu altın, tezek gibi ateşi alevlendirse de akıl katında tezek kadar sevimsizdir.

[250] Ateşten dem vuran güneş ışığı, yaş gübreyi ateşe lâyık kılar.

Güneş, hırs külhanına yüz kıvılcım düşsün diye o taşı da altına dönüştürmüştür.

Mal biriktirdim, diyen kimse, şu kadar tezek getirdim demekten başka ne demiş olur ki?

Bu söz, rezilliği arttırıcı olsa da külhancılar arasında bundan dolayı nice övünmeler vardır:

 “Sen akşama dek altı sele çektin. Oysa ben, meşakkatsiz yirmi sele çektim.”

[255] Külhanda doğup temizlik görmemiş kimseye misk kokusu rahatsızlık verir.

 

 

قصّۀ آن دبّاغ که در بازارِ عطّاران از بویِ عِطر و مُشک بیهوش و رنجور شد

 

 

معالجه کردنِ برادرِ دبّاغ دبّاغ را به خُفیه به بویِ سرگین

 

AKTARLAR ÇARŞISINDA ITIR VE MİSK KOKUSUNDAN RAHATSIZLANIP BAYILAN DERİCİNİN HİKÂYESİ

Birisi, aktarlar çarşısına varınca kendinden geçip kıvranmaya başladı.

Cömert aktarlardan gelen güzel koku onu çarptı ve bu yüzden başı dönüp yere yığıldı.

O, kendinden geçerek gün ortasında yol kenarına bir leş gibi serildi.

Halk hemen onun başına toplandı. Herkes onu iyileştirmeye çalışarak lâhavle çekiyordu.

[260] Biri elini kalbine koyuyor, ötekisi ona gülsuyu serpiyordu.

O çarşıda onun başına bu olayın gülsuyundan geldiğini bilmiyordu ki.

Biri elini ve başını ovuyor, ötekisi sıva çamuru getiriyordu.

Biri ödağacıyla şekeri karıştırıp tütsülüyor, öteki üzerindeki giysileri çıkarıp azaltıyordu.

Birisi nabzı nasıl atıyor diye bakıyor, ötekisi ağız kokusunu kontrol ediyordu.

[265] Anlamaya çalışıyordu, şarap mı içti, esrar mı çekti, afyon mu aldı? Halk onun bayılmasına bir anlam veremiyordu.

Bu yüzden hemen yakınlarına, filanca perişan vaziyette yere yığıldı diye haber ilettiler.

Kimse bilmiyordu, neden bayıldığını, ne olup da hayatının karardığını.

O iri kıyım dericinin zeki ve bilgili bir kardeşi vardı, hemen koşup geldi.

Elinde biraz köpek dışkısı vardı. Kalabalığı yarıp bağırarak yaklaştı.

[270] Dedi, ben sıkıntısının neden kaynaklandığını biliyorum. Sebebi bilirsen çaresi bellidir.

Sebep bilinmezse sıkıntıya ilaç bulmak zordur. Bu durumda yüz ihtimal vardır.

Sebebi bildin mi iş kolaylaşır. Sebepleri bilmek, cehaleti ortadan kaldırır.

Kendi kendine dedi, onun beyninde, damarlarında, kat kat köpek dışkısı kokusu vardır.

Çünkü o, geçimini sağlamak için akşama dek dışkı içinde deri tabaklamaktadır.

[275] Nitekim Büyük Calinus, neye alışkınsa demiştir, hastaya onu ver!

Onun sıkıntısı, alışkın olmadığı şeydendir. Öyleyse sıkıntısının çaresini alışkın olduğu şeyde ara.

Çünkü dışkı çeke çeke bokböceğine dönmüş. Bokböceğine gülsuyundan baygınlık gelir.

Köpek dışkısına alışkın olduğu için onun ilacı yine köpek dışkısındandır.

“Kötüler kötüler içindir[1]”i oku ve gidip bu sözün arka planını anla.

[280] Öğüt verenler, durumu düzelsin diye onu amber ya da gülsuyuyla tedavi ederler.

Ey güvenilir kişiler, pislere temizler uygun ve yaraşır değildir.

Vahiy “misk”inden sapıp yittikleri için şöyle feryat eder olmuşlardır: “Sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık.[2]”

“Bu söz, bizim için sıkıntı ve hastalıktır. Sizin öğüdünüz bize uğurlu değil.”

“Açıktan açığa öğüt vermeye başlarsanız, biz hemeninde sizi taşlarız.[3]”

[285] “Biz, boş konuşup eğlenerek semirmişiz. Kendimizi öğütle hiç yoğurmamışız.”

“Bizim gıdamız yalan dolan, lakırdı ve eğlence. Bu mesajdan bizim midemiz karışıyor.”

“Sıkıntıyı katmerleştirip artırıyor, afyonu akla ilaç kılıyorsunuz.”

 

DERİCİNİN KARDEŞİNİN DERİCİYİ DIŞKI KOKUSUYLA GİZLİCE TEDAVİ EDİŞİ

O genç, ona ne tür bir ilaç verdiğini görmesinler diye insanları onun başından uzaklaştırıyordu.

Tıpkı bir sır söylermişçesine başını kulağına yaklaştırdı. Sonra da o şeyi onun burnuna koydu.

[290] Avucuna köpek dışkısı sürmüştü. Pis burna ilaç olarak bunu görmüştü.

Bir saat geçmişti ki adam kıpırdanmaya başladı. İnsanlar dediler, bu acayip bir efsun.

Dediler, bu efsunu okuyup kulağına üfledi.Tam ölmüştü ki efsun imdadına yetişti.

Fesatçıların eğilimi, zinanın, cilvenin ve göz kaş etmenin bulunduğu yana doğrudur.

Kime öğüt miski yarar sağlamazsa, o mutlaka kötü kokuya alışmış demektir.

[295] Allah, müşriklere, ilk başta fışkı içinde doğdukları için pis demiştir[4].

Pislikte doğan kurt, kesinlikle tabiatını değiştirip ambere yönelmez.

Kendisine nur damlaları değmediği için o her zaman kabuk gibi kalpsiz bir cisimdir.

Hak onu nur saçısından nasiplendirmiş olsaydı, Mısır’daki gibi pislikten kuş doğardı.

Fakat bu kuş, sıradan tavuk değil, bilgi ve anlayış kuşudur.

[300] Sen de o nurdan nasip almamışa benziyorsun. Çünkü burnunu pisliğe sokuyorsun.

Ayrılıktan yüzün yanağın sarardı. Sen sarı bir yaprak, ham bir meyvesin.

Kazan, ateşten islenip simsiyah oldu. Et ise sertliğinden dolayı çiğ kaldı.

Seni ayrılık içinde sekiz yıl kaynattım da çiğliğin ve nifakın bir zerre eksilmedi.

Koruğun hastalıktan taş kesildi. Koruklar şimdi kuru üzüm olmuşken sen hâlâ hamsın.