Bölüm anahatları
-
حکایتِ آن راهب که روز با چراغ میگشت در میانِ بازار از سرِ حالتی که او را بود
آن یکی با شمع برمیگشت روز
گِردِ بازاری دلش پُر عشق و سوز
بوالفضولی گفت او را کای فلان
هین چه میجویی به سویِ هر دکان
هین چه میگردی تو جویان با چراغ
در میانِ روزِ روشن چیست لاغ
2890
گفت میجویم به هر سو آدمی
که بوَد حَیّ از حیاتِ آن دمی
هست مردی گفت این بازار پُر
مردمانند آخر ای دانایِ حُر
گفت خواهم مرد بر جادۀ دو ره
در رهِ خشم و به هنگام شَرَه
وقتِ خشم و وقتِ شهوت مَرد کو
طالبِ مردی دوانم کو به کو
کو در این دو حال مردی در جهان
تا فدایِ او کنم امروز جان
2895
گفت نادر چیز میجویی ولیک
غافل از حُکم و قضایی بین تو نیک
249b
ناظرِ فرعی ز اصلی بیخبر
فرع ماییم اصل احکامِ قَدَر
چرخِ گردان را قضا گمره کند
صد عطارد را قضا ابله کند
تنگ گردانَد جهانِ چاره را
آب گردانَد حدید و خاره را
ای قراری داده ره را گام گام
خامِ خامی خامِ خامی خامِ خام
2900
چون بدیدی گردشِ سنگ آسیا
آبِ جُو را هم ببین آخِر بیا
خاک را دیدی برآمد در هوا
در میانِ خاک بنْگر باد را
دیگهایِ فکر میبینی به جوش
اندر آتش هم نظر میکن به هوش
گفت حقّ ایّوب را در مکرمت
من به هر موییت صبری دادمت
هین به صبرِ خود مکن چندین نظر
صبر دیدی صبر دادن را نگر
2905
چند بینی گردشِ دولاب را
سر بُرون کن هم ببین تیز آب را
تو همیگویی که میبینم ولیک
دیدِ آن را بس علامتهاست نیک
گردشِ کف را چو دیدی مختصر
حیرتت باید به دریا در نگر
آنکه کف را دید سِر گویان بوَد
وآنکه دریا دید او حیران بوَد
آنکه کف را دید نیّتها کند
وآنکه دریا دید دل دریا کند
2910
آنکه کفها دید باشد در شمار
وآنکه دریا دید شد بیاختیار
آنکه او کف دید در گردش بوَد
وآنکه دریا دید او بیغِش بوَد
Kendisinden olan halden dolayı gündüz çarşı ortasında kandille gezen rahibin hikâyesi
Biri, gündüz kandille geziyordu
Çarşıda yüreği aşk, yangın dolu
Bir lüzumsuz ona dedi, ey filan
Hey, ne arıyorsun sen dükkân dükkân
Hey, ne gezip arıyorsun kandille
Aydın gün ortasında, şaka mı ne
[2890] Dedi, arıyorum her yanda insan
O nefesten hayat bulup canlanan
Bir adam var mı? Dedi, bütün çarşı
Adam doludur ey hür bilge kişi
Dedi, adam arıyorum kavşakta
Öfke yolunda ve hırs sırasında
Adam hani öfke, şehvet vaktinde
Adam arar, koşarım semtten semte
Dünyada bu iki halde adamı
Bul, feda edeyim ona canımı
Dedi, nadir şey arıyorsun, lakin
İyi bak, hüküm kazâdan gafilsin
Türeve baktın, asıldan habersiz
Asıl kader hükümleri, türev biz
Dönen göğe yol kaybettirir kazâ
Yüz Utarid’i ahmak eder kazâ
Çareler dünyasını dapdar eder
Hükmüyle erir demir, erir mermer
Ey yolu adımlamaya kararlı
Hamsın, hamın hamısın, hamın hamı
[2900] Gördün madem, değirmen taşı döner
Gel, arkın suyunu da gör bir sefer
Havaya yükselen tozu görünce
Rüzgârı da gör bari toz içinde
Kaynar görürsün fikir kazanları
Ateşe de bak kullan şu aklını
Hak, Eyyub’a dedi kerem ederken:
Senin her kılına sabır verdim ben
Sakın, öz sabrına bakma bu denli
Sabrı gördün, hem gör sabır vereni
Dolap dönüşünü gördüğün yeter
Başını çıkar, sert akan suyu gör
Sen hep görüyorum diyorsun, ama
Nice alamet ve görme hakkında
Köpüğü gördün sen yarım yamalak
Sana hayret lazımsa denize bak
Köpük gören kişi, söyler olur sır
Denizi görense hayrette kalır
Niyetler eder o gören köpüğü
Deniz gören deniz eder gönlünü
[2910] Köpükleri gören kalır sayıda
Denizi görende kalmaz irade
Köpük gören kişi gezer dolaşır
Deniz görense paktır, arıdır
