Bölüm anahatları

  • حکایتِ اشتر و گاو و قُچ که در راه بندِ گیاه یافتند هر یکی می‌گفت من خورم

     

     

    اشتر و گاو و قُچی در پیشِ راه

     

    یافتند اندر رَوِش بندی گیاه

     

     

    گفت قُچ بخش ار کنیم این را یقین

     

    هیچ کس از ما نگردد سیر از اين

     

     

    لیک عمرِ هر که باشد بیشتر

     

    این علف اوراست اَوْلیٰ گو بخور

     

    2460

    که اکابر را مُقدَّم داشتن

     

    آمدست از مصطفی اندر سُنَن

     

     

    گرچه پیران را در این دَورِ لئام

     

    در دو موضع پیش می‌دارند عام

     

     

    یا در آن لوتی که آن سوزان بوَد

     

    یا بر آن پُل کز خَلَل ویران بوَد

     

     

    خدمتِ شیخی بزرگی قایدی

     

    عامّ نآرد بی‌قرینۀ فاسدی

     

     

    خیرشان این است چِه بْوَد شرّشان

     

    قُبْحشان را باز دان از فرّشان

     

     

     

    BORD051

    مَثَل

     

    2465

    سویِ جامع می‌شد آن یک شهریار

     

    خلق را می‌زد نَقیب و چوبدار

     

     

    آن یکی را سر شکستی چوب‌زن

     

    وآن دگر را بردریدی پیرهن

     

     

    در میانه بی‌دلی دَه چوب خورد

     

    بی‌گناهی که برَو از راه بَرد

     

     

    خون چکان رُو کرد با شاه و بگفت

     

    ظلمِ ظاهر بین چه پرسی از نهفت

     

     

    خیرِ تو این است جامع می‌روی

     

    تا چه باشد شرّ و وِزْرت ای غَوی

     

    2470

    یک سلامی نشْنَود پیر از خسی

     

    تا نپیچد عاقبت از وی بسی

     

     

    گرگ دریابد ولی را بِه بوَد

     

    زآنکه دریابد ولی را نَفْسِ بَد

     

     

    زآنکه گرگ ارچه که بس اِستمگری است

     

    لیکش آن فرهنگ و کید و مکر نیست

     

     

    ورنه کی اندر فتادی او به دام

     

    مکر اندر آدمی باشد تمام

     

     

    گفت قُچ با گاو و اشتر ای رِفاق

     

    چون چنین افتاد ما را اتّفاق

     

    2475

    هر یکی تاریخِ عُمر اِبدا کنید

     

    پیرتر اولی است باقی تن زنید

     

     

    گفت قُچ مَرجِ من اندر آن عُهود

     

    با قُچِ قربانِ اسمعیل بود

     

     

    گاو گفتا بوده‌ام من سال‌خورد

     

    جفتِ آن گاوی کِش آدم جفت کرد

     

     

    جفتِ آن گاوم که آدم جَدِّ خلق

     

    در زراعت بر زمین می‌کرد فَلْق

     

     

    چون شنید از گاو و قُچ اشتر شگفت

     

    سر فرود آورد و آن را برگرفت

     

    2480

    در هوا بر داشت آن بندِ قَصیل

     

    اشترِ بُختی سَبُک بی‌قال و قیل

     

     

    که مرا خود حاجتِ تاریخ نیست

     

    کین چنین جسمی و عالی گردنی است

     

     

    خود همه کس داند ای جانِ پدر

     

    که نباشم از شما من خُردتر

     

     

    داند این را هر که ز اصحابِ نُهاست

     

    که نهادِ من فزون‌تر از شماست

     

     

    جملگان دانند کین چرخِ بلند

     

    هست صد چندان که این خاکِ نژند

     

    2485

    کو گشادِ رُقعه‌هایِ آسمان

     

    کو نهادِ بُقعه‌هایِ خاکدان

     

     

     

    YOLDA BİR DESTE OT BULUNCA HER BİRİ BEN YİYECEĞİM DİYEN DEVE, ÖKÜZ VE KOÇ HİKÂYESİ

    Bir deve, öküz ve koç yol üstünde

    Giderlerken ot buldular bir deste

     

    Koç dedi, bunu pay etsek, mutlaka

    Bizden hiçbir kimse doymaz bununla

     

    Fakat kimin ömrü daha fazlaysa

    O yesin, bu ot daha layık ona

     

    [2460] Çünkü öncelik vermek büyüklere

    Vardır Mustafa’nın sünnetlerinde

     

    Gerçi avam, bu alçaklar devrinde

    Yaşlıları önceler iki yerde

     

    Ya başlamak için kaynar yemeğe                                                                

    Ya da çıkarken pek harap köprüye

     

    Avam değilse fesatlık peşinde

    Hizmet etmez bir yaşlıya, büyüğe

     

    Hayırları bu, ne olur şerleri

    Uğurlarından anla şom işlerini

     

    MİSAL

    Bir padişah camiye gidiyordu

    Nakip vuruyordu halka değnekle

     

    Kiminin başını yaralıyordu

    Kiminin üstünü paralıyordu

     

    Bir âşık arada yedi on sopa

    Yoldan çekilsin diye günahsızca

     

    Kan damlar halde şaha dönüp dedi

    Açık zulme bak, sen sorma gizliyi

     

    Camiye giderken hayrın bu ise

    Şaşkın, kim bilir şerrin günahın ne

     

    [2470] İhtiyara selam vermişse alçak

    Demek ki sonradan bela olacak

     

    Bir veliyi kurt bulsun daha iyi

    Onu bulacağına kötü kişi

     

    Çünkü kurt zalim olmakla birlikte

    Onda yoktur o kurnazlık ve hile

     

    Yoksa kurt hiç düşer miydi tuzağa

    Hile insandadır tamı tamına

     

    Koç öküzle deveye dedi, dostlar

    Madem başımızda bu mesele var

     

    Herkes belirtsin ömrünün başını

    Geri kalan sussun, evlâdır yaşlı

     

    Koç dedi, otlakta otlayışım ta

    Başlar İsmail’in kurbanı koçla

     

    Öküz dedi, ben daha da yaşlıyım

    Âdem’in çift sürdüğü öküz eşiyim

     

    İnsanların atası Âdem’in ben

    Tarla sürdüğü öküzüm ekerken

     

    Öküzle koçu dinleyince deve

    Otu aldı başını eğip yere

     

    [2480] Hiç söz söylemeden o koca deve

    Desteyi havaya kaldırdı tezce

     

    Dedi, ihtiyacım yoktur tarihe

    Bende varken böyle boyun ve cüsse

     

    Yavrucuğum, herkes biliyor zaten

    Benim küçük olmadığımı sizden

     

    Akıl sahibi olan herkes bilir

    Benim yapım sizden iridir

     

    Bütün herkes bilir ki şu yüce gök

    Şu pek solgun topraktan yüz kat büyük

     

    Gök katlarının genişliği nerde

    Dünya mekânlarının haddi nerde