Bölüm anahatları

  • Merkezi işitme yolları:

     Spiral ggl.      8.sinir kohlear kısım        Bulbus

                                                                     (dorsal-ventral kohlear n.)

    Ventral kohl.nuk.                                 sup.olive nukl.

     Dorsal kohl. nuk                                  lat.lemniskus                                       

                                                                                       İnf. Kollikulus (mez)

                                                                                       MGN (Talamus)

                                                                                       A1 (41.alan) (Korteks)

     

    Ses frekansının belirlenmesinde tonotopik organizasyon önem taşır

    Ses şiddeti analizinde frekans ve populasyon kodlaması kullanılır.

    Sesin geldiği yönün belirlenmesi

    Horizontal planda:

                *Düşük frekanslı sesler: Kulaklar arası ulaşma zamanı farkı

                * Yüksek frekanslı sesler: Kulaklar arası şiddet farkı

    Superior olive nukleusta ve sonraki çekirdeklerde bulunan, iki kulaktan uyarı alan binaural nöronlar rol alır.

    Sesin geldiği yönün belirlenmesi

    Vertikal eksende ses yönü tayininde özellikle kulak kepçesi önem taşır.

     

    İşitme yollarında nöronların yanıtları giderek kompleksleşir.

    Wernicke alanında konuşma seslerine duyarlı nöronlar bulunur.

    Birinci işitme korteksinin tek taraflı hasarlanması durumunda özellikle ses yönü tayini yeteneği etkilenir. Ses frekansı ve ses şiddetinin değerlendirilmesi fazla etkilenmez.

     

    Tek bir iç kıl hücresi üzerinde farklı eşikli aksonlar sonlanır.

    Düşük frekansta saf sesle uyarıldığında, tonotopik yapıdaki uygun akson her dalgada bir AP çıkarır. Frekans arttıkça AP sıklığı artar, bir yerden sonra (4kHz) akson her tepede AP çıkaramaz bunun yerine birkaç tepede bir AP çıkarır. Ama AP’ler hep tepenin aynı yerinde oluşur.

    Tonotopik yapıdaki her akson benzer davranır.

    Böylece ses frekansının kodlanmasında “yer kodu” ve “frekans kodu” kullanılır.

    Ses işleme kohlear nukleuslarda başlar

    3 kohlear nukleus parçası var. Kohlear sinir aksonları dallara ayrılıp 3’üne de projekte olur. 3’ünde de tonotopik yapı var.

    Farklı kohlear nukleuslarda sesin geldiği yönün (vertikal veya horizontal) analizinde işlevi olduğu gösterilen farklı hücre tipleri var.

    Beyin sapındaki ileti çekirdekleri ses kaynağının lokalizasyonunda rol alır

    Kohlear nukleusdan beyin sapına  projeksiyonlarda 3 özellik göze çarpar. Paralel yollar, bu yolların başlangıcı kohlear nukleuslar, bilateral projeksiyon…

    Kohlear nukleuslar: Dorsal, anteroventral, posteroventral kohlear nukleuslar var.

    Superior olive nukleuslar: Medial, lateral SupOlNuk’lar, trapezoid cisimcik çekirdeği

     

    Anteroventral koh. Nuk.--Trapezoid cis.

    Posteroventral koh.nuk---Trapezoid cis.

    Dorsal kohlear nuk ---Pontin seviyede yok.

     

    Medial superior olive: İşitsel delay’ler yolu ile ses yönü tayini. Horizontal eksende 2 kulak arası ulaşma süresi max 700 mikro saniye kadar. Tam karşıdan gelen seste süre farkı 0 ms. 10 mikro saniye kadar gecikme farkı değerlendirilebiliyor.

    Karşı taraftan gelen aksonlar bir seri nöron üzerinde sonlanır. Eşit zamanda sağ-sol kulaktan gelen uyarıların (EPSP) sumasyona uğrayarak AP çıkardığı bir nöron var. Sonuçta bu çekirdek ses lokalizasyonuna ait bir harita içeriyor.

     

    Lateral superior olive nukleus: Ses lokalizasyonunda işlevi var, ama gecikme farkını değil şiddet farkını kullanıyor.

    İpsilateral kohlear nukleustan gelen uyarı direkt, kontrlateralden gelen uyarı trapezoid cisim mukleusu yolu ile ulaşıyor. İki uyarı nöronda antagonist etkiye sahip. Eşiğe ulaşma için belli bir şiddet farkı gerekiyor. Tonotopik yapı var, aynı zamanda nöronlar uyarıldıkları şiddet farkına göre dizilmişler.

    Ses lokalizasyonu

    Düşük frekanslarda süre farkı

    Yüksek frekanslarda şiddet farkı (pes sesler kafa tarafından absorbe ediliyor.)

    Medial SON’da düşük f’lı seslere, lateral SON’da yüksek f’lı seslere duyarlı nöronlar var.

    SON nöronları ve dorsal kohlear nukleus nöronları lateral lemniskusla inf kollikulusa projekte oluyor.

    İnferior kollikulus

    Dorsal kısmında 4 tabaka var, hem işitme hem somatoduysal uyarılar alıyor.

    Central kısmında tonotopik yapı var.

    Bu kısımdaki nöronların interaural şiddet-ulaşma süresi farkı duyarlılıkları var. Ses lokalizasyonunda rol alıyor, ses yerleşimine ait harita içerdiği düşünülüyor.

    Medial genikulat nukleus

    Görsel, somatoduysal ve işitsel uyarılar alan kısımları var.

    Belirgin tonotopik yapıya ek olarak çok sayıda interaural şiddet-ulaşma süresi farkına duyarlı nöronları var.

    İşitme korteksi

    A1, 41-42. Brodmann alanları, belirgin tonotopik yapı var ek olarak:

    EE nöronları: İki kulaktan gelen uyarı, sumasyon sütunlarını oluşturuyor. Kontrlateral uyarı ipsilateralden daha etkili.

    EI nöronları: Unilateral inputla uyarılıp karşı taraf kulaktan gelen uyarı ile inhibe oluyorlar. Supresyon sütunlarını yapıyor.

    A1 çevresinde sekonder alanlar var.