Bölüm anahatları

  • (kaynaklar: İ.Tekeli-S.İlkin, Dış Siyaseti ve Askeri Stratejileriyle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, 2013; S.Selek (haz.), İsmet İnönü Hatıralar, 2009; İ.Soysal, Soğuk Savaş Dönemi ve Türkiye: Olaylar Kronolojisi (1945-1975), 1997; F.Armaoğlu’nun ve R.Uçarol’un Siyasi Tarih kitapları).

    Türkiye 19 Ekim 1939’da İngiltere ve Fransa’yla karşılıklı yardım antlaşması imzalarken, 18 Haziran 1941’de Türkiye-Almanya Saldırmazlık Paktı hayata geçiriliyordu. Balkanlar’daki savaş tehlikesi ve Türkiye’nin aldığı önlemler de bu sürecin önemli bir adımı oldu. Dahası, Almanya’ya krom satışı, Türkiye ile Amerika arasında uzun süreli bir anlaşmazlık konusuydu. Savaş yıllarında, özellikle 1943 yılı boyunca süren yoğun konferanslar sürecinde, yılın başındaki Adana Görüşmeleri (30-31 Ocak 1943)’den yılın sonundaki Kahire Konferansı (4-6 Aralık 1943)’na kadar birçok gelişme, gündemi ve sonuçlarıyla Türkiye’yi de yakından ilgilendirdi. Kazablanka Konferansı (14-24 Ocak 1943)’na katılan Winston Churchill, konferanstan sonra 1943 Ocak ayı sonunda Adana’ya geldi ve Cumhurbaşkanı İnönü’yle görüştü. 19 Ekim 1943’te başlayan Moskova Konferansı’ndan dönerken Anthony Eden, Türkiye Dışişleri Bakanı Numan Menemencioğlu’nu Kahire’ye davet ederek, Türkiye’nin savaş-dışı durumunu terketmesini ve topraklarında Müttefiklere hava üsleri vermesini istemişti. Türkiye, Yalta Konferansı (4-11 Şubat 1945)’ndan sonra, 23 Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan ederek, BM’ye üyelik sürecine dahil oldu. Türkiye, fiilen II.Dünya Savaşı’nda savaşmasa da, stratejik konumu itibariyle savaştan ve savaşın gelişiminden oldukça etkilenen bir durumdaydı. Savaş-dönemi tedbirleri arasında; örneğin, 1940 Milli Korunma Kanunu, 1942 Varlık Vergisi, 1944 Toprak Mahsulleri Vergisi Kanunu ile, daha hissedilir bir devletçi politika uygulanmaya konuldu. Milli Şef Dönemi (1938-1950) olarak da bilinen İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanlığı sürecinde; hem Başbakan Dr.Refik Saydam(1939-1942) ve onun Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu (1938-1942); hem de Başbakan Şükrü Saraçoğlu (1942-1946) ve onun Dışişleri Bakanı Numan Menemencioğlu (1942-1944) ve Dışişleri Bakanı Hasan Saka (1944-1947), dönemin ağır sosyo-ekonomik koşullarında, savaş yıllarında artan karaborsacılık ve enflasyona karşı ve ayrıca muhtemel bir savaşım halinde milli savunma ihtiyaçlarının temini amacıyla çeşitli politikalar uygulamaya çalıştılar.

    Kullanılan Kaynaklar:

    Ivan T.Berend; 20.Yüzyıl Avrupa İktisat Tarihi, çev.S.Çağlayan, 2015.

    Basil Liddell Hart; İkinci Dünya Savaşı Tarihi, çev.K.Bağrıaçık, 2015.

    Stephen J.Lee; Avrupa Tarihinden Kesitler 1789-1980, çev.S.Aktur, 3.baskı, 2010.

    William H.McNeill; Dünya Tarihi, çev.A.Şenel, 2.baskı, 1989.

    Clive Ponting; Yeni Bir Bakış Açısıyla Dünya Tarihi, çev.E.B.Özbilen, 2015.

    S.Selek (haz.), İsmet İnönü Hatıralar, 2009.

    İ.Soysal, Soğuk Savaş Dönemi ve Türkiye: Olaylar Kronolojisi (1945-1975), 1997.

    İ.Tekeli-S.İlkin, Dış Siyaseti ve Askeri Stratejileriyle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, 2013.

    J.Winter-G.Parker-M.R.Habeck, I.Dünya Savaşı ve 20.Yüzyıl, çev.T.Demirel, 2012.

    Uluslararası İlişkiler Tarihi-5 (Diplomasi Tarihi), çev.A.R.Dırık, 2013.

    Yeni Türkiye, anonim, İstanbul 1959.

    F.Armaoğlu’nun ve R.Uçarol’un Siyasi Tarih kitapları.