Bölüm anahatları

  • — 

    ATATÜRK’E GÖRE;


    —  «Bir toplum, cinsinden yalnız birinin yeni gerekleri edinmesiyle yetinirse o toplum yarıdan fazla kuvvetsizlik içinde kalır. Bir millet ilerlemek ve medenileşmek isterse, bilhassa bu noktayı esas olarak kabul etmek mecburiyetindedir».


    SEÇME VE SEÇİLME HAKKI:


    —  «Bu karar Türk kadınına sosyal ve siyasi hayatta bütün milletlerin üstünde yer vermiştir…. Siyasi hayatta belediye seçimlerinde tecrübesini yapan Türk kadını, bu sefer de mebus seçme ve seçilme suretiyle haklarının en büyüğünü elde etmiş bulunuyor. Medeni memleketlerin birçoğunda, kadından esirgenen bu hak, bugün Türk kadınının elindedir ve onu salahiyet ve liyakatla kullanacaktır».


    Devrimler ve Kadın Haklarına Dair Bazı Hatıralar


    —  4 Haziran 1933 tarihindeyiz…


    —  Atatürk’ün etrafında devlet ve düşün adamları, Ruşen Eşref Ünaydın, Falih Rıfkı Atay, Saffet Arıkan, Recep Peker, Necip Ali Küçüka, Fethi Okyar, Tevfik Rüştü Aras ve Şükrü Kaya Beyler vardı.


    —  Devrimler üzerinde duruluyordu…


    —  Bundan başka, “demokrasi” üzerinde konuşuluyordu.


    ATATÜRK O AKŞAM, GENEL KANISINI ŞÖYLE AÇIKLADI: “CUMHURİYET REJİMİ DEMEK, DEMOKRASİ SİSTEMİ İLE DEVLET ŞEKLİ DEMEKTİR. BİZ CUMHURİYETİ KURDUK; O, ON YAŞINI DOLDURURKEN DEMOKRASİNİN BÜTÜN İCAPLARINI SIRASI GELDİKÇE TATBİKATA KOYMALIDIR. KADIN HAKLARINI TANIMAK DA BUNUN BİR İCABI OLACAKTIR. MÜSTERİH OLUNUZ”.


    ATATÜRK’ÜN SÖZLERİNE BAKILDIĞINDA;


    —  1923: «Binaenaleyh kadınlarımız hatta erkeklerden daha çok münevver, daha çok feyizli, daha fazla bilgili olmağa mecburdurlar. Eğer hakikaten milletin anası olmak istiyorlarsa böyle olmalıdırlar. (Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C.2, Ankara 2006, s.156)


    —  1924: «Türk milleti, yeni devre-i hayatında bilcümle esbabı terakkiye doğru, büyük bir hamle-i gayretle ilerlemektedir. Zihniyetler karışıldıktan azade ve nezih olarak memleketi ve aileyi terfih edecek tarık-ı mesaide yürümek…İşte milletin yegane nasbi nazar ettiği nokta budur». (Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C.1, Ankara 2006, s.355)


    —  1924: «Muallimler! Erkek ve kız çocuklarımızın, aynı suretle bütün tahsil derecelerindeki talim ve terbiyelerinin ameli olması mühimdir». (Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C.2, Ankara 2006, s.179)


    —  Falih Rıfkı Atay’ın «Çankaya», (İst.1998) eserinden: (s.500) «Atatürk devrinde vatan kurtulmuştur… Türkiye Türklüğü Batı’nın egemenlik ve baskısından kurtulan ilk millet olmuştur…. Afrika’da Yakın ve Uzak Doğu’da sömürgecilik düzeninin tasfiyesi, Türkiye’de başlamıştır»….  (s.501) «Bütün halk çocuklarını, kız oğlan, sivil ilkokul eğitiminden geçirmek, inkılap Türkiyesi’nin medeniyetçi, vicdan ve tefekkür hürriyetçisi yeni din adamlarını yetiştirmek……», Atatürk önderliğindeki Türk Devrimi ile hedeflenenler arasındadır. 


    Kıyaslamalı değerlendirme:


    İki dünya savaşı arasında, Danimarka, İsveç, Norveç, Finlandiya’da, anayasal süreçlerin eski bir geçmişe sahip olması, kadın haklarında da bir avantaj sağladı. Bir başka deyişle, Nordik ülkeleri kadınlara seçim hakkının (female suffrage) 20.yüzyıl başlarında verildiği az sayıdaki ülkeler arasındaydılar. Latin Amerika’da, örneğin Arjantin’de 1916-1930’da, anayasal uygulamalar açısından, demokratik bir siyasi etkinlikten bahsedilebilirdi. Bu tür anayasal gelişimin olumlu etkileri kapsamında, 1912’deki seçim reformuyla Arjantin vatandaşları için genel (erkek) ve gizli oy hakkı tanındı. 1916’da yönetim uzun süre iktidarda bulunan muhafazakarlardan, reformist olan bir tavrı olan Hipolito Yrigoyen’e geçti. Arjantin’in genel oyla seçilen ilk devlet başkanı olan Yrigoyen, 1916-1922,1928-1930’de görev aldı, sonunda ise darbeyle iktidarı son buldu. Kolombiya’da iki partili bir sistem ve demokratik reform girişimleri mevcuttu. Kolombiya, 1910’dan 1949 uzanan süreçte oligarşik bir demokrasiye dönüşüm sağladı. Şili örneğinde ise, parti sistemi ve rekabeti oldukça yoğundu.  


     


    Kaynaklar:


    Afetinan, M.Kemal Atatürk’ün Karslbad Hatıraları, Ankara 1991.


    Armstrong, H.C., Bozkurt, İstanbul 2013.


    Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.


    Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.


    Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.


    Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.


    Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.


    Aslanapa, O. (haz.), İlk İnkılap Tarihi Ders Notları: M.E.Bozkurt-R.Peker-Y.K.Tengirşenk, İstanbul 1997.


    Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.


    Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.


    Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953; Atatürk: Hayatı ve Eseri, Ankara 1990.


    Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.


    Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.


    Çolakoğlu, N.M., Dünya Basınında Atatürk, İstanbul 2008.


    Erkun, F.V., Macar Basınında Atatürk, Ankara 2003.


    Fauk, Hanif, Atatürk (Urduca Yayınlarda), Ankara 1979.


    Georgevitch, Vladan, Türk Devrimi ve İstikbali, çev.H.Demirel, İstanbul 2005.


    İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.


    İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.


    İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.


    Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.


    Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.


    Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.


    Kili, Suna, Atatürk Devrimi: Bir Çağdaşlaşma Modeli, Ankara 1998.


    Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.


    Koloğlu, Orhan, Mazlum Milletler Devrimleri ve Türk Devrimi, İstanbul 2004.


    Mango, Andrew, Atatürk: Modern Türkiye’nin Kurucusu, İstanbul 2004.


    Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.


    Paruşev, Praşkev, Demokat Diktatör Atatürk, Ankara 2007.


    Price, Clair, Türkiye’nin Yeniden Doğuşu, çev.B.Çölgeçen, İstanbul 2008.


    Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.


    Sherrill, Charles H., Mustafa Kemal’in Bana Anlattıkları, çev.Ö.Uğurlu, İstanbul 2007; Dahi ve Yaratıcı Mustafa Kemal, İstanbul 1955.


    Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.


    Sperco, Willy, Mustafa Kemal Atatürk 1881-1938, çev.Z.Çelikkol, Ankara 2001.


    Şimşir, Bilal, Atatürk ve Yabancı Devlet Başkanları, Ankaa 1969.


    Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.


    Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.


    Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.


    Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.


    Villalta, Jorge Blanco, Atatürk, Ankara 2014.