Bölüm anahatları

  • Atatürk’e göre: “Cumhuriyet rejimi demek, demokrasi sistemiyle devlet şekli demektir”. (1933). “Bütün dünya bilsin ki, benim için bir taraflılık vardır: Cumhuriyet taraftarlığı, fikirsel ve sosyal inkılap taraftarlığı… Bu noktada, yeni Türkiye toplumunda bir kişinin bile bunun dışında kalacağını düşünmek istemiyorum”. (1924).

    Kıyaslamalı değerlendirme;

    Savaş sonrası ortamda, Almanya gibi dış politikada revizyonist bir politika içte ise güçlü bir merkezi otorite tesis etmekteydi. İtalya’ya gelince, İtalya’da eski bir sosyalist olan Benito Mussolini’nin 1919’da kurduğu faşist hareketi partileşmiş, kral üzerinde baskı yaratmış ve sonunda Mussolini kralın çağrısıyla 1922’de iktidara gelmişti. İtalya’da artık, olabildiğince güçlü bir hükümet ama zayıf bir parlamentodan söz edilebilirdi. Başbakan Mussolini, 1925’te siyasi partileri kapattı, basını baskıladı ve otoritesini güçlendirerek 1943 yılına kadar ülkeyi yönetti. Dönem itibariyle, İtalyan korporatizmi, Almanya, Fransa ve İspanya’daki faşist hareketlerle etkileşim içinde oldu.

    Otoriter rejimlere direniş ve demokrasi mücadeleleri açısından İspanya ve Portekiz 19-20.yüzyıllarda benzer olaylar yaşadılar.

    İspanya’da 1890-1923’teki ılımlı monarşinin ardından, 1931-1936 sürecinde beş yıllık bir cumhuriyet, diğer zamanlarda da oligarşik bir monarşi ve iki askeri diktatör (General Miguel Primo de Rivera 1923-1929, General Francisco Franco 1939-1975) iktidardaydı.

    Portekiz ise 1910-1926 demokratik cumhuriyet süreci dışında, istikrarsızlık ve darbeler ile sonuçlanan kaotik bir ortam yaşadı; 1933-1974 arasında Antonio de Oliveira Salazar uzun süreli otoriter iktidarıyla gücü elinde tuttu.

     

    Kaynaklar:

    Afetinan, M.Kemal Atatürk’ün Karslbad Hatıraları, Ankara 1991.

    Armstrong, H.C., Bozkurt, İstanbul 2013.

    Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III, İstanbul 1961.

    Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü yayını, Ankara 1945, 1959.

    Atatürk'ün Okuduğu Kitaplar; Atatürk'ün Yazdığı Kitaplar.

    Atay, F.Rıfkı, Çankaya, İstanbul 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları, İstanbul 1955.

    Aydemir, Ş.Süreyya; İnkılap ve Kadro, Ankara 1932; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

    Aslanapa, O. (haz.), İlk İnkılap Tarihi Ders Notları: M.E.Bozkurt-R.Peker-Y.K.Tengirşenk, İstanbul 1997.

    Barutçu, Ahmet Faik, Siyasi Hatıralar, Ankara 2001.

    Baydar, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları, İstanbul 1968.

    Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı Tarihi, Ankara 1953; Atatürk: Hayatı ve Eseri, Ankara 1990.

    Bıyıklıoğlu, Tevfik, Atatürk Anadolu’da, Ankara 1959.

    Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul 1953; Moskova Hatıraları, İstanbul 1956.

    Çolakoğlu, N.M., Dünya Basınında Atatürk, İstanbul 2008.

    Erkun, F.V., Macar Basınında Atatürk, Ankara 2003.

    Fauk, Hanif, Atatürk (Urduca Yayınlarda), Ankara 1979.

    Georgevitch, Vladan, Türk Devrimi ve İstikbali, çev.H.Demirel, İstanbul 2005.

    İnan, Afet, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, Ankara 1968; Medeni Bilgiler, Ankara 1969.

    İleri, Celal Nuri, Türk Devrimi: İnsanlık Tarihinde Türk Devriminin Yeri, haz.Ö.Ozankaya, Ankara 2002.

    İnan, Arı, Düşünceleriyle Atatürk, Ankara 1983.

    Kansu, M.Müfit, Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber, Ankara 1966.

    Karabekir, Kazım, İstiklal Harbimiz, İstanbul 1969.

    Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Politikada 45 Yıl, Ankara 1968.

    Kili, Suna, Atatürk Devrimi: Bir Çağdaşlaşma Modeli, Ankara 1998.

    Kocatürk, Utkan;Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Ankara 1984.

    Koloğlu, Orhan, Mazlum Milletler Devrimleri ve Türk Devrimi, İstanbul 2004.

    Mango, Andrew, Atatürk: Modern Türkiye’nin Kurucusu, İstanbul 2004.

    Nadi, Nadir, Perde Aralığından, İstanbul 1965.

    Paruşev, Praşkev, Demokat Diktatör Atatürk, Ankara 2007.

    Price, Clair, Türkiye’nin Yeniden Doğuşu, çev.B.Çölgeçen, İstanbul 2008.

    Selek, Sabahattin, Anadolu İhtilali, İstanbul 1968.

    Sherrill, Charles H., Mustafa Kemal’in Bana Anlattıkları, çev.Ö.Uğurlu, İstanbul 2007; Dahi ve Yaratıcı Mustafa Kemal, İstanbul 1955.

    Soyak, Hasan Rıza, Atatürk’ten Hatıraları, C.I-II, İstanbul 1973.

    Sperco, Willy, Mustafa Kemal Atatürk 1881-1938, çev.Z.Çelikkol, Ankara 2001.

    Şimşir, Bilal, Atatürk ve Yabancı Devlet Başkanları, Ankaa 1969.

    Tansel, Selahattin, Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV, Ankara 1977-8.

    Turan, Şerafettin, Atatürk'ün Düşün Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Ankara 2010; Türk Devrim Tarihi C.I-IV, Ankara 1991-9.

    Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük, İstanbul 1981.

    Us, Asım, 1930-1950: Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları, İstanbul 1966.

    Villalta, Jorge Blanco, Atatürk, Ankara 2014.