Bölüm anahatları

  • DERSİN HAZIRLANMASINDA; NÜZHET ŞENBAY'ın, MEB YAYINLARINDAN ÇIKAN DİKSİYON SANATI KİTABI, BİLGİ ve TANIMLAMALAR İÇİN TEMEL KAYNAK OLARAK ALINMIŞ, ÖRNEKLER ve METİNLER ise ÖZGÜN OLARAK DERLENMİŞ, METİNLERDE ÖĞRETİM GÖREVLİSİNİN YAYIMLANMIŞ YAZILARINDAN YARARLANILMIŞTIR.

    KONUŞMA SANATININ İLKELERİ, ÖNEMİ, TARİHÇESİ ve KONUŞMA TERİMLERİ:
     SOLUNUM/  SES  /SÖZ

    Diksiyonun Önemi ve Tarihçesi
    Diksiyon Terimleri - Tanımlar
    Diksiyon/Solunum
    Diksiyon/Ses
    Diksiyon/Sözcük
    Diksiyon/Boğumlanma Yanlışları
    Diksiyon/Söz Akımı, Anlatım

    Jest ve Mimik (Beden Dili)

    Diksiyon/Anlatım ve Beden Dilini kapsayan ‘’Doğru, Güzel ve Etkileyici Konuşma ‘’ sanatı yukarıdaki başlıklarda sıralandığı şekilde sınıflandırılabilir.

    Genel olarak dil ve Türkçemiz ise okuma, yazma, anlama, dinleme ve konuşma olmak üzere sınıflandırılır; ilk dört grupta yer alan başlıklar Türk Dili derslerinde öğrenilmesine karşın sonuncu sırada yer alan konuşmaya dil derslerimizde çok az yer verildiği ve uygulama çalışmaları yapılamadığı için eksik kalmaktadır. Türkiye’de konuşma dersleri ne yazık ki örgün öğretim kurumlarında değil TRT, DT gibi sanat kurumlarında önemsendiği ve öğretildiğinden yaygınlaşamamış ve çok az kitleye seslenebilmiştir.

     Günümüzdeyse dernekler, kurslar ve bireysel /özel dersler aracılığıyla ticarileşmiştir. Gönül isterdi ki konuşma dersleri laboratuvarlarda yabancı dil öğrenirkenki gibi kulaklıklarla, diyaloglarla, dramayla uygulamalı öğretilsin ancak bunun için de donanım, uygun mekan, salon, sahne, mikrofon vb araç-gereçler gerekmektedir.

    Ülkemizde ilk olarak 1936 yılında Musiki Muallim Mektebi’nin Tiyatro Bölümü’nde  Muhsin Ertuğrul ve Ercüment Ekrem Talu; Konuşma Tekniği ve Mimik dersleriyle Retorik ve Okuma Dersleri vermiştir. Prof. Carl Ebert, Prof. Kuhenbuch, Prof. Tahsin Banguoğlu ise fonetik dersleri vermişlerdir.

    1945-46 yıllarında Nüzhet Şenbay Diksiyon derslerine başlamış. MEB Kanalıyla Fransa’ya gönderilerek  konunun uzmanı olmuş ve bir ilk kitap yazmıştır. Bu kitap bugün konuşma üzerine kitap yazan birçok kişiye ana kaynak olmuştur. Alıştırmalı Diksiyon Sanatı adlı kitap yıllarca Devlet Konservatuvarında ders kitabı olarak okutulmuştur.

    Konuşma sanatı deyince Demosthenes ile Çiçero’nun bu alandaki çabalarını da göz ardı etmemek gerekir.

    Diksiyonun amacı söz söyleyeni ‘anlatmaya ‘alıştırmaktır.

    Dinleyeni inandırmak ve heyecanlandırmaktır.

    Dinleyenin hoşuna gitmek ve etki uyandırmaktır.

    Konuşmada açıklık, konuşmada gerçeklik ve güzellik olmalıdır.

    Konuşma pratikleri yapabilmek için uygun ve iyi metinler çok önemlidir, metin seçiminde titiz olunmalıdır. Derslerimizde seçkin metinlerle,  uygulama ağırlıklı çalışmalarla doğru ve güzel konuşan birey olma pratiğini geliştireceğiz. 

    İyi Bir Konuşmacı Yapıcıdır :

    •          ‘’Yapmak zorundasın/yapmadığın zaman………..karşılaşabilirsin.

    •          Söylemelisin/söylediğinde eline geçecek fırsatlar şunlar……

    •          Olması gereken/olursa kazanacaklarını bir düşün’’

     vb. motivasyon cümleleri kurar, korku cümlelerinden kaçınır.

    İyi Bir Konuşmacı;

    •          Bu koltuğa her oturuşunda sanki yüzünde bir tebessüm oluşuyor.

    •          Şu kapıdan içeri giren herkes bizim için değerlidir ve mutlaka bizden bir yarar görmüştür.

    •          Ne zaman bir telefon sesi duysam içimde huzur ve sağlık sinyalleri  çalıyor gibi geliyor.

    •          Her geçen gün kendimi daha iyi hissediyorum

    •          Zaman ilerledikçe arkadaşlarımla daha iyi iletişim kuruyorum.’’ 

     vb. olumlu cümleleri sık kullanır.

    *BAĞLI cümleler ve ZAMAN cümlelerinden yararlanır.

    OLUMLUYU  ŞİMDİKİ ZAMANDA – OLUMSUZU  GEÇMİŞ ZAMANDA KULLANIR !

    İyi bir konuşma dört temele dayanır:

    Solunum

    Ses

    Sözcük ve söz akımı

     Anlatım

    Bunların dışında beden dili; jest ve mimik kullanımından söz edebiliriz.

    Araştırınız!

    KONUŞMA TERİMLERİ: DİKSİYON, TON, DURAK, VURGU, DİYAFRAM, TINI, ANLATIM, RETORİK, NAZAL SES, ARTİKÜLASYON, FONETİK ...

    DİKSİYON: Söz söylerken duygu ve düşünceleri doğru, üslubuna uygun olarak anlatmak için sesin ahengini, söylenişi, jesti, mimiği,alınacak tavırları yerinde ve güzel kullanma sanatıdır.

    FONETİK: Diksiyonda seslerin oluşmasını ve ses organlarının gerekli durumlarını inceleyen, konuşma yanlışlarını , şive bozukluklarını düzeltmek için yararlanılan, sözün yalnızca söyleniş bölümünü göz önünde tutan yardımcı alan, ses bilimi.

     BÜKÜM:

    Sesin müziği, ezgisi
    Pes, orta ve tiz sesler arasında perde değişikliği, notalandırma.

    Düşüncelerin oluşum sürecinden kaynaklanan ve iletişim eylemini dinleyicinin niteliklerine uydurma gereğini belirleyen ton ve hız değişiklikleri

    TONLAMA


    seste perde değişikliği(ENTONASYON)
    kar deşim ku zum ca nım an  ne yükelen ton alçalan ton
    arkadaşlar çocuklar dikkat yükselen ton
    soru  ve seslenme tümceleri yükselen tonla biter.

    TINI

    Yüksekliği ve şiddeti aynı olan sesleri birbirinden ayıran özellik BOĞUMLANMA (articulation)

    Söz söyleyenin her sözünün tek kelimesine,kelimelerin tek hecesine kadar iyice anlaşılır olması demektir.