Bölüm anahatları

  • İmparator Heraklius (610 – 641) ile imparatorlukta yaşayan nüfusun çoğunluğu Helen olması, Helenistik miras taşıması ve bu toprakların Kadim Roma döneminde de Yunan unsurunu temsil etmesi gibi nedenlerle resmi dil Latince yerine Yunanca yapılmıştır. Heraklius halefi Maurikos’un esarklığına ilave olan “Thema” sistemini getirmiştir. Buna göre ilk olarak Anadolu toprakları themata adı verilen başlarında strategos adlı askeri valinin bulunduğu valiliklere bölünmüştür. Thema’lar daha sonra Güney İtalya’da ve Balkanlar’da da kullanılmıştır. Anadolu’da kurulan ilk themalar 602 – 628 Bizans – Sasani Savaşı’na tekabül etmektedir. Thema düzeni bu dönemden sonra Bizans ordusunun askeri temelini atmıştır. Themalar orduya askeriye desteğinin yanında donanma filoları da temin edebiliyordu. İmparatorluğun merkezinde 5 ve 8. Yüzyıllarda Spatharioi Birlikleri, Makedon Hanedanı döneminde teşkil edilen Vareg Muhafızlarının da içinde olduğu 8 ve 11. Yy’da “Tagmata” birlikleriyle 9-12.Yüzyıllarda Doğu Avrupalı askerlerin bulunduğu Hetaireia birlikleri ve imparatorluk donanması vardır.

    Merkezi idare teşkilatını “Logothetesler”in atadıkları Logotheteslikler oluşturmuşlardır. Bununla birlikte hem Logothetesliklerde hem de themalarda toprağa dayalı Avrupa feodalizmine benzer “Manoryalizm” babadan oğula geçme soylular sınıfı oluşması, Bizans devletinin bu soylulara müdahale tasarrufunda bulunamaması Stratiotes adlı azad köylülerin Avrupa feodalizmindeki serflere (servitude) dönüşmesine neden olmuştur. Köylü sınıfıyla soylular arasındaki çekişmeler özellikle 1341 – 1346 yıllarında V. Ioannes ve VI. Ioannes arasındaki taht mücadelesinde kendisini belirli edecektir. Bizans Devleti’nin bu feodaliteyi çökertme girişimlerinden birisi olan “Pronoia” usulü Tımar sistemi Komnenos Hanedanı döneminde başarı gösterse de devamlılık sağlamamıştır. Orta Bizans Dönemi’nin sonunda (1204) bozulan askeri düzen için Alan paralı süvarileri, Katalan ve Navarralı askerler ile Turcopoles adı verilen Hristiyanlaşmış Kuman ve Peçenek hafif süvarileri orduya alınmışlardır. (Askerlere ayrıca Osmanlı sistemindeki Ocaklık usulü gibi apanaj adında yurtluk bölgeler verilerek kendi iaşe ve geçimlerini bu topraklardan tevarüs ile sağlamaları isteniyordu.)

    Avarlar ve Slavların Balkanlara taarruzlarıyla Sasanilerin İstanbul kuşatmalarından sonra Emevilerin saldırıları (674 – 718) başarılı bir şekilde geri püskürtüldü. Suriyeli Isaurios Hanedanı döneminde başlayan ikona (tasvir) tartışmaları ve İkonaklazma (Tasvir Kırıcılık) hareketi imparatorluğun geneline yayılıp II. İznik Konsili kararlarıyla sona ermiştir. Bu dönemde Hazar prensesiyle evli olan imparator V. Konstantin önemli seferleri başlatıp devleti ayakta tutmayı başarmıştır.


    KAYNAKÇA

    Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997.

    Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008.

    Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016.

    Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005.

    Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008.

    Khazdan, Alexander P., ed. The Oxford Dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press, 1991.

    Kinder, Hermann, Werner Hilgemann, Dünya Tarihi Atlası. Çev. Leyla Uslu. Ed. Hüseyin Bağcı. Vol. 1. Ankara: ODTÜ Yayıncılık, 2007.

    Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004.

    Norwich, John Julius, Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013.

    Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974.

    Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011.

    Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008.

    Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016.