Bölüm anahatları

  • Ravenna’daki esarklığın İkona kırıcı harekete karşı Aistulf önderliğinde Lombardların çıkardığı isyanla yıkılması ve İmparator III. Leo tarafından tayin edilen Son Bizans Esarkı Eutichio’nun da öldürülmesiyle (751) İtalya’nın kuzeyindeki esarklık Güney İtalya’da kurulan İtalya Katepanatlığı’na taşınmıştır. (751 – 1071) Esarklık toprakları daha sonra Kısa Pepin tarafından Papa II. Stephen’a bağışlanmıştır. Şarlman’ın 800 yılında imparatorluk tacını giymesi ve halefi Kısa Pepin döneminde Roma Patrikliğine yapılan Pepin Bağışıyla Batı Roma İmparatorluğu’nu yeniden ihya etmiş gibi olan Franklarla Katolik Kilisesi arasında kurulan organik bağ sonucunda Bizans imparatoru I. Mikhael, Şarlman’a Bazileus (imparator) unvanını vermek zorunda kalmıştır. Frigya Hanedanı’nın ilk dönemlerinde İkon kırıcı hareketin sonlanmasının ardından III. Mikhael, Konstantin Kiril ve Metodus adlı iki misyoneri Moravya’ya gönderip Slav halklarını Hristiyanlaştırma faaliyetlerine başlamıştır; onlardan birisi olan I. Boris, 865’te vaftiz edilip Ortodoksluğu benimsemiştir. İki sene sonra İstanbul Patriki Photius’un Ohrid Piskoposu Leo’nun da teşvikiyle Katolik kilisesiyle doğu kilisesini tamamen ayırdığı “Photius Şizması” dönemi başlamış, aynı sene Frigya ailesinin yerine geçen Makedon Hanedanı imparatorları I. Basileos (867 – 886) ve VI. Leo (886 – 912) dönemlerinde Roma hukuku yeniden canlandırılma çabalarıyla kitap halinde yazıya dökülmüştür.

    Leo döneminde Taormina’nın da düşmesiyle Sicilya Müslümanların eline geçince Sicilya’daki thema Reggio Calabria merkezli Calabria themasına, 876’da da imparator I. Basileos’un generali Nikephoros Fokas’ın Müslümanların kısa bir süreliğine ele geçirdiği Bari şehrinin geri almasıyla kurulan Longobardia theması, Calabria themasıyla birleşmesiyle Bari Katepanatlığı (965 – 1071) Bizans İmparatorluğu’nun İtalya’daki son toprağı olmuştur. (Norman istilası sonucunda Sicilya ve Napoli toprakları, Basilicata’da kurulan Lucania themasıyla birlikte tamamen Normanların eline geçmiştir.) Bizans’ın Araplarla savaşları Doğu Akdeniz’de Selanik şehrinin 904 senesinde Abbasi amirali Trabluslu Leon tarafından yağmalanmasıyla seyir değiştirmiştir.

    Leo döneminde önemli bir güç olarak yükselen Bulgar çarı I. Simeon önderliğinde Bulgarlar Bulgarofigon ve Anchialus’da General Leo Phocas’ın Bizans ordularını ağır yenilgiye uğratıp Balkan yarımadasının büyük çoğunluğuna hâkim olmuştu. Onun İstanbul’u ele geçirme emellerine karşı Bizans tarafı ve imparator I. Romanos Lekapenos (920 – 944) tarihteki Birinci Sırp Prensliği ve Hırvat prensi Hırvatistan’ı birleştiren Tomislav ile ittifak kurup Simeon’un buralardaki saldırılarına karşı koymakta başarılı oldu. İmparator II. Nikephoros Fokas’ın generallik görevindeyken ele geçirdiği Halep ve Girit Adası’na ilaveten imparator olduktan sonra Kilikya toprakları ile Kıbrıs’ı alarak doğudaki seferlerde en başarılı imparator konumuna gelmiştir. Balkanlarda Bulgarlara karşı bir güç olarak yükselen Kiev Knezi I. Syatoslav, Bulgar şehri Preslav’ı da alarak tehdit oluşturmaya başlamıştı. Bizans imparatoru I. Ioannes Çimişkes, 971’de Syatoslav ve kuvvetlerini mağlup ederek Bulgar topraklarına da hâkim olup doğu topraklarında da Suriye ve Filistin fethederek Haçlı Seferleri öncesi son konjönktürü böylece oluşturmayı başarmıştır.

    KAYNAKÇA

    Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997.

    Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008.

    Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016.

    Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005.

    Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008.

    Khazdan, Alexander P., ed. The Oxford Dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press, 1991.

    Kinder, Hermann, Werner Hilgemann, Dünya Tarihi Atlası. Çev. Leyla Uslu. Ed. Hüseyin Bağcı. Vol. 1. Ankara: ODTÜ Yayıncılık, 2007.

    Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004.

    Norwich, John Julius, Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013.

    Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974.

    Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011.

    Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008.

    Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016.