12. Hafta: On Birinci Yüzyıl: Zirve ve Yıkım

II. BASILEIOS DÖNEMİ

II. Basileios 955 yılında dünyaya geldi, 5 yaşında 960 yılında babası tarafından ortak imparator seçildi ve taç giydirildi. 963 yılında babası II. Romanos öldüğü zaman Basileios ve kardeşi Konstantin daha yetişkin değillerdi. 663’ten 696’ya kadar II. Nikephoros ile ve 969’dan 976'ya kadar I. Ioannis ile kardeşi olan VIII. Konstantinos ile birlikte daha çok sembolik olarak ortak imparatorluk unvanı taşımıştır. 976’ dan 15 Aralık 1025 'e kadar imparatorluk gücünü tam olarak yüklenmiş; ancak kardeşi VIII. Konstantinos sembolik ortak imparatorluğunu korumuştur.

945 yılında başlayan Bizans İmparatorluğu'nun genişleme dönemi birkaç ileri görüşlü dikkat çekici siyasetçi ve idare adamına bağlanabilir ve bunların arasında II. Basileios çok önemlidir. İktidar gücünün II. Basileios’a geçmesi ordunun çok hoşuna giymedi. Bu durumu II. Basileios’un Bulgarlar üzerine yaptığı savaşta açıkça belli ettiler.II. Basileios tahta geçtiğinde Bizans’ın soylu ailelerinden iki başarılı General Bardas Phokas ve Bardas Skleros iktidar mücadelesi içindeydi.II. Basileios bu generaller arasındaki mücadeleye son vermek zorundaydı ve bunun için kendisini destekleyen sarayın hadım ağası Basileios’u Anadolu’daki birlikler tarafından imparator ilan edilip İznik’i ele geçiren komutan Bardas Skleros’un üzerine onun rakibi olan Bardas Phokas’ı gönderdi, Phokas başarı elde etti ve Skleros kaçmak zorunda kaldı.II. Basileios’un yönetimin ilk yıllarında oluşan bu yönetim boşluğundan Balkanlar yararlanmak istedi.Makedonya’da eyalet valilerinden Nikolaos’un dört oğlunun önderlik ettiği bir ayaklanma patlak verdi.Kardeşlerin en genci Samuel bu ayaklanma sonunda Bulgar tacını elde etti ve merkezi Ohrid olan yeni Bulgar Çarlığını kurdu.Böylece II. Basileios saltanatının başlangıcında güçlü bir Bulgaristan sorunuyla karşılaşmış oldu.986 yılında Serrai’i (Serez) alan ve Larissa’ya yönelen Samuel ile çarpışan II. Basileios başarılı olamadı.Bu başarısızlıktan sonra aristokraside II. Basileios’a karşı bir ayaklanma çıktı. Bu ayaklanmayı yine Bizans generalleri Bardas Phokas ve Bardas Skleros yönetti.Bu eski iki rakip olan generaller Bizans’ı aralarında bölüşmek konusunda anlaştılar, fakat Phokas kısa bir süre sonra Skleros’ tutuklattı ve başkentin üzerine tek başına yürüdü.

 Zor durumda kalan II. Basileios bu sıkıntılı durum karşısında dönemin Kiev Knezi Vladimir’den yardım istedi; Vladimir 989’da Khrysopolis (Üsküdar) civarında Phokos’ı bozguna uğrattı daha sonra imparator II. Basileios’un kız kardeşi Anna ile evlendi ve Rusya Ortodoks Kilisesi’ne katıldı. Böylece Bizans kültürü Kuzey’in önemli bir ülkesi olan Rusya’ya girmiş oldu. İmparator kuşkucu ve despot yönetimiyle yalnız kalmış olsa da bu dönem Bizans’ın en parlak dönemlerinden biri olacaktı. II. Basileios iç politikasında önemli politikalar uyguladı. Önce toprak soylularını ezerek işe başladı ve geniş arazilerine el koydu. Daha sonra aynı şekilde Kilise arazisinin de büyümesini engelledi, azalan küçük manastırların arazilerini piskoposa vergi ödemeksizin köylülerin kullanımına açtı, büyük manastır arazilerinin de genişletilmesini yasakladı.Ayrıca Allelengyon sistemi denilen boş bırakılmış arazilerin vergisini köylülerin ödemesi ve köylülerin birbirlerine kefaletle bağlanmaları anlamına gelen bu sistem kaldırıldı, artık Allenlengyon vergisini büyük toprak sahipleri ödeyecekti.Böylece bu dönemde toprak soyluları ağır darbeler yedi. İç politikada sert önlemle düzenlemeler sağlandıktan sonra imparator dış politikaya yöneldi. Dış politikasının başında Bulgar Çarı Samuel geliyordu.991 yılında Makedonya seferine çıkan II. Basileios Doğu’da Fatimilerin Antakya’yı kuşatması üzerine Makedonya’dan Suriye’ye yöneldi. 995 yılında Halep önlerinde Fatimiler’i yenerek Raphanea (Refahiye) ve Emesa’yı (Humus) işgal etti, Suriye’de eski düzeni kurup Gürcistan’a yöneldi.Samuel de bu yıllarda Peleponessos’a kadar ilerledi.1001 yılında II. Basileios yeniden Balkanlar’da görüntü ve on dört yıllık uzun bir savaş böylece başlamış oldu.II. Basileios’un Bulgarlarla yaptığı savaş Bizans askeri tarihi bakımından önemlidir.Bizans İmparatorluğu alışılmış savaş tekniklerini değiştirmiş ve savaşa eski imparatorlar gibi baharda başlayıp güz vakti bitirme geleneğini yeniden canlandırmıştır.Bu sebeplerden dolayı genç Bulgar Çarlığı Bizans İmparatorluğu karşısında dağıldı. Ayrıca Bulgar Çarı Samuel’de her savaşta komutanlarının ve Boyarların ihanetine de uğradı.II. Basileios’un ,1014 temmuz ayında Samuel’in ordularına son darbeyi indirdi.On dört bin kadar asker tutsak edildi.Tutsakları kör ettirdi. Tek gözü çıkartılan bu subayların bulunduğu bu sakat ve sürünen orduyu çarlarının yanına gönderdi. Bundan dolayı II. Basileios’ a Bulgaroktonos (Bulgar kesen) denildi.Çar Samuel ordusunun bu halini görüp dayanamadı ve kısa bir süre sonra vefat etti. (Ekim 1014) Bulgar Devleti iç karışıklıktan yıkıldı ve Bulgarlar yeniden Bizans yönetimine girdi.

Bundan sonra II. Basileios Bulgarlara karşı adil bir yönetim uyguladı.Bulgar halkına vergileri nakdi değil mal olarak ödetti böylece iktisadi olarak gelişmemiş bu bölgede adil bir yöntem uyguladı. Ohrid başpiskoposluğunu e diğer piskoposlukları kendine bağladı ve kilisenin ibadet usulüne dokunmadı. Ruhani anlamda hoşgörülü davrandı. Yönetimsel bakımdan Bulgar topraklarını Üsküp ve Silistre ‘ye bağlı iki thema’ya ayırdı ve yönetimde yolsuzluk yapılamamasına özen gösterdi. Kanlı bir savaşı adil bir yönetim izlemiş oldu.Bizans Balkan İmparatorluğu niteliğini yeniden kazanmış oldu. II. Basileios Sicilya’yı Araplardan geri almak için sefere hazırlanırken Aralık 1025’de vefat etti.II. Basileios da Iustinianus Bizans imparatorlarının arasında en büyüklerinden biri oldu.II. Basileios gerek başarılı bir savaş adamı gerekse ülkenin yönetim ve mali sistemini yeniden örgütleyen bir imparator olarak Bizans’ın önemli bir hükümdarı oldu.Bizans onun döneminde Rusya’da ve Balkanlarda silinmez bir uygarlık olarak yerleşti.

KAYNAKÇA

Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997

Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005

Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008

Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004

Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974

Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011

Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008

Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016