6. Hafta: IV. Yüzyıl: Constantinos'tan Thedosios'a

Konstantin hayattayken kendisinden sonra tahta çıkacak veliahdını net bir şekilde belirlememişti. Konstantin, Konstans ve Konstantius adlı oğulları Caesar ilan edilmişti. Ayrıca Konstantin’in yeğenleri Dalmatius ve Hannibalianus da Caesar statüsündeydiler. Konstantin’in ölümünden sonraki 4 ay boyunca imparatorun kim olacağına karar verilememişti. Askerler ise Konstantin’in oğulları dışında hiçbir Caesar’i imparator olarak kabul etmeyeceklerini bildirmişlerdi. Neticede Konstantin’in üç oğlu da Augustus ilan edildi ve imparatorluk toprakları üçe bölündü. II. Konstantius ülkenin batısına, I. Konstans İtalya, Afrika ve Illyria'ya ve II. Konstantius da ülkenin doğusuna hâkim oldu.

Bir süre sonra kardeşler arasında anlaşmazlıklar çıktı. II. Konstantius 340 yılında Konstans'a saldırdı ancak mağlup oldu ve öldürüldü. Konstans II. Konstantius'tan kalan toprakları da ele geçirdi ve bütün batıya hâkim oldu. Konstans Britanya ve Germenia'da sınırların güvenliğini sağlarken, II. Konstantius ise II. Şapur devrinde canlanan Sasanileri durdurmak zorundaydı. Mezopotamya'da karşı karşıya gelen Sasani ve Roma orduları uzun süren savaşın ardından 350 yılında barış imzalayarak savaşa son verdiler. Batıda ise Konstans 350 yılında Germen subay Magnentius tarafından öldürüldü. Magnentius II. Konstantius'tan imparator olarak kabul edilmesini istedi; II. Konstantius ise Magnentius 'un üzerine sefere çıktı ve 351 yılında iki taraf arasında savaşlar başladı. 353 yılında Magnentius öldürüldü ve II. Konstantius imparatorluğun tek hâkimi oldu.

İmparatorluğu tek başına yönetemeyeceğini gören II. Konstantius yeğeni Gallus'u Caesar ilan etti. Ancak Gallus'un Sasanilere karşı zafer kazanmasının ardından II. Konstantius Gallus'u kıskandı ve 354 yılında Gallus'u öldürdü. II. Konstantius daha sonra Gallus'un üvey kardeşi Iulianus'u Caesar ilan etti. Iulianus Galya'daki askeri ayaklanmayı bastırmış ve Britanya sınırını Alaman ve Germenlere karşı başarıyla savunmuştur. Ancak II. Konstantius 361 yılının başında Iulianus'tan Galya'dan çekilip doğuya geçmesini istedi. Bu istek üzerine Iulianus kendi askerleri tarafından imparator ilan edildi. Iulianus ve imparatorun orduları 361 de karşı karşıya geldi. Bu sırada Konstantius öldü ve Iulianus bütün imparatorluğun tek imparatoru oldu.

Iulianus da ölmeden önce kendisine veliaht belirlememişti. Iulianus öldükten sonra yüksek rütbeli askerler yeni imparatorun belirlenmesi için bir araya geldiler. Toplantının sonucunda Iovianus imparator ilan edildi. Yeni imparator Sasanilerle barış yaparak Konstantinopolis'e dönmek istiyordu. Sasanilerle yapılan antlaşma neticesinde Iulianus'un kazandığı topraklar da dahil olmak üzere neredeyse Septimus Severus'tan itibaren ele geçirilen Roma toprakları Sasanilere bırakılıyordu. Bu anlaşma ile birlikte Nisibis (Nusaybin) ve Tigris (Dicle) 'in ötesinde kalan toprakların tamamı Sasanilerin oldu. Iovianus 8 aylık imparatorluk döneminin ardından 17 Şubat 364 tarihinde hayatını kaybetti.

Askerler yeniden imparator belirlemek için toplandı ve Pannonia'dan gelen kumandan Flavius Valentinianus imparator ilan edildi. İmparator olduktan sonra ordu yeni imparatordan kendisine yardımcı seçmesini istedi. Valentinianus da yardımcısı olarak kardeşi Valens'i seçti. Valentinianus Batı'da önce Milano sonra da Trier'deki sarayda, Valens ise Antakya'daki sarayında imparatorluğa hükmediyorlardı.

İmparator Valentinianus Britanya'da Piktleri, Skotları, Saksonları ve Franklara üstünlük sağladı. Kuzey Afrika'da Mağribilere karşı da sefer düzenlendi. Trakya’da da Gotlara karşı mücadele devam ediyordu. 375 yılında Kuvad ve Sarmat akınlarına karşı koymak için Illyria'ya yürüdü. Barış yapmak isteyen Kuvad elçisinin sunduğu barışma şartları imparatoru çok kızdırdı ve imparator geçirdiği inme sonucu 17 Kasım 375'te hayatını kaybetti. Valentinianus'un oğulları 16 yaşındaki Gratianus ve 4 yaşındaki II. Valentinianus Augustus ilan edilmişlerdi. Ancak yaşları çok küçük olduğundan dolayı tahta kimin geçeceği bir sorun teşkil ediyordu.

Hadrianapolis Savaşı (8 Ağustos 378)

IV. yüzyılın sonlarına doğru Hunların Tuna Nehri'nin kuzey bölgesinde ortaya çıkmalarıyla onlardan korkan Gotlar, Roma İmparatorluğu sınırlarında güvenli yer bulma ihtiyacı duydular. Gotlara Roma topraklarında yaşamaları için izin verilecekti ancak Gotlar bu izin karşılığında Roma ordusunda görev alacaklardı. Antlaşmanın ardından yaklaşık 200 bin Got imparatorluk topraklarına girdi. Ancak imparatorluğun Gotların ihtiyaçlarını karşılayacak durumu yoktu. Bazı devlet memurları da Gotlara karşı acımasız davranışlarda bulundu. Bu davranışlar karşısında Gotlar 377 yılında isyan ettiler ve Trakya bölgesindeki Roma topraklarını yağmaladılar. İmparator Valens Got tehlikesini bitirmek için ordusuyla birlikte yola çıktı, Gratianus da Valens'e destek olmak için Batı'dan yola çıktı. Valens Trakya'ya ulaştığında Gratianus'un gelmesini beklemeden savaş hazırlıklarına başladı. Roma ordusu Gotlar karşısında büyük bir bozguna uğradı ve hem ordunun üçte ikisi hem de imparator Valens savaş alanında hayatını kaybetti. Yüzyıldan fazla süre sonra ilk defa bir Roma İmparatoru savaş alanında öldürülmüştü.

KAYNAKÇA

Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997

Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008

Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016

Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005

Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008

Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004

Norwich, John Julius, Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013

Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974

Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011

Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008

Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016