Bölüm anahatları

  • Hadrianapolis Savaşı'ndan sonra imparatorluğun tek hâkimi Gratianus oldu. Ancak o da yönetim işinde kendisine bir yardımcı bulmalıydı. Gratianus kendisine yardımcı olarak eski bir kumandanın oğlu olan Theodosius'u seçti ve Theodosius 19 Ocak 379 tarihinde Sirmium'da imparator olarak ilan edildi. Theodosius Trakya topraklarındaki Gotları savaşa zorlayamayınca antlaşma yoluna gitti ve 3 Ekim 382'de Gotlarla antlaşma yapıldı. Bu antlaşmaya göre Gotlar Roma topraklarında yaşayacaklar ancak orduda da görev alacaklardı. Böylece Roma'nın ihtiyaç duyduğu asker ihtiyacı da karşılanmış olacaktı. Gotların büyük kısmı Tuna Nehri'nin güneyine ve Trakya bölgesinin kuzeyine yerleşti. Got sorununu bir şekilde çözüme kavuşturan Theodosius Doğu'da da Sasanilerle barış yaptı. Armenia toprakları Roma ve Sasani arasında paylaştırıldı. Ancak önemli bir stratejik nokta olan Yukarı Dicle ile Fırat arasındaki topraklar Roma'nın kontrolündeydi.

    İmparator Theodosius imparatorluk için sorun yaratan dini ayrılıkların çözüme ulaşması gerektiğini düşünüyordu. Theodosius İznik İtikadı taraftarıydı ve Ariusçuluğun sona erdirilmesini istiyordu. İmparatorun düşüncelerinin hayata 381 yılında Konstantinopolis Konsili toplandı. Konsil, İznik Konsili'nin (325) kararlarını yeniden onayladı ve İznik Amentüsüne katkılarda bulundu. Ariusçuluk yeniden mahkûm edilmesine rağmen etkisi tamamen kırılamadı. Özellikle Piskopos Ulfilas Gotlar arasında Ariusçuluğu hızla yayıyordu. Böylece Gotlar arasında Ariusçuluk düşüncesi gün geçtikçe etkisini artırdı. Theodosius paganların ve pagan tapınaklarının etkilerini kırmak istiyordu. Tanrılara kurban ibadeti yasaklansa da paganizm tamamen yasaklanmamıştı ve imparatorluk vatandaşların özel yaşamlarına müdahale etmiyordu. Tapınaklarla ilgili en çarpıcı olay ise İskenderiye'de bulunan ve İlkçağ'ın en önemli tapınaklarından biri olan Serapeum Tapınağı'nın yakılmasıdır. İskenderiye Piskoposu Theophilos 391'de şehirde bulunan tapınakların kiliseye çevrilmesi için imparatordan icazet aldı. Piskopos Serapeum Tapınağı'nda bulunan müstehcen bir heykeli teşhir etti ve bu heykeli paganların ahlaksızlığının sembolü olarak nitelendirdi. Paganlar bu yaşananlar üzerine çok sinirlendiler ve şehirde Hristiyanlarla paganlar arasında büyük arbedeler yaşandı. Paganlar Serapeum Tapınağı'na sığındılar ve burayı adeta kendi karargâhları olarak kullandılar. İmparatorluk ordusu paganları durdurmak için şehre girdi ve paganlar etkisiz hale getirildi. Bu yaşananların neticesinde imparator Theodosius özel ve kamusal yerlerde paganların ibadet etmelerini yasakladı.

    383 yılında İspanyol asıllı subay Magnus Maximus öncülüğünde Gratianus'a karşı ayaklanma meydana geldi ve Gratianus öldürüldü. II. Valentinianus 13 yaşında olduğu için imparator olmasına rağmen yeterince güçlü değildi. Maximus 387 yılında II. Valentinianus'un hakimiyetinde olan İtalya topraklarına girince Theodosius Maximus'u durdurmak için batıya doğru yola çıktı. İmparator Theodosius 388 yılında Maximus'u öldürdü. Theodosius II. Valentinianus'un kız kardeşi Galla'yla evlendi ve böylece Theodosius imparatorluğun tek hâkimi oldu. Theodosius 383 yılında Augustus ilan edilen oğlu Arcadius'a doğu bölgesini bıraktı ve kendisi İtalya'da kaldı. Theodosius II. Valentinianus 'u Frank kumandan Arbogastes'in himayesine bırakarak 391'de İtalya'ya döndü.II. Valentinianus Arbogastes'in himayesinden kurtulmak istedi ancak öldürülerek saf dışı bırakıldı. Arbogastes Eugenius'u imparator ilan etti ve böylece imparatorluğun batı kanadında Germenlerin gücü iyice arttı. Ancak Theodosius Arbogastes ile Eugenius'u engellemek için batıya yürüdü ve 394 yılında vuku bulan savaşı Theodosius kazandı, Argobastes ve Eugenius ise öldürüldü. 395 yılından sonra Batıda tahta çıkan imparatorlar genellikle Germen komutanların hakimiyetindeydiler ve 395 yılından itibaren Doğudaki imparatorlukla batıdaki imparatorluk arasındaki siyasi, askeri ve dini bağlar giderek gevşedi.

    Theodosius 395 yılında Milano'dayken hayatını kaybetti. İmparator Theodosius imparatorluğun Doğusunu oğlu Arcadius'a, batısını ise küçük oğlu Honorius'a vermişti. Roma İmparatorluğu'nun Doğu-Batı olarak ikiye bölünmeden önceki son imparatoru Theodosius'tur. Theodosius iktidarını hanedanlık haline getirmek istiyordu. 376 yılında oğulları Arcadius ve Honorius'un anneleri olan Flaccila ile evlenmişti. Flaccila paranın üzerinde resmi olan ilk Bizans imparatoriçesiydi. Theodosius öldüğünde Arcadius 17, Honorius ise 11 yaşındaydı. Theodosius ölmeden önce Arcadius'u Preater Prafectus olan Rufinus'un, Honorius'u ise Vandal asıllı Stilicho'nun himayesinde olacaklarını belirlemişti.

    KAYNAKÇA

    Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997

    Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008

    Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016

    Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005

    Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008

    Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004

    Norwich, John Julius, Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013

    Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974

    Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011

    Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008

    Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016