Bölüm anahatları

  • Heraklius tahta çıktıktan sonra Sasaniler Bizans üzerine saldırıya devam etti ve Bizans ordusunu Antakya yakınlarında mağlup ettiler. Ardından ilerleyerek Şam üzerinde hakimiyet sağlayan Sasaniler 614 yılında ise Kudüs'ü ele geçirdiler ve Hristiyanlarca kutsal sayılan bu kenti istila ettiler. Sasaniler ilerlemeye devam ederken Heraklius Avar hanına haraç ödemeyi kabul ederek en azından Balkan topraklarının rahatlamasını istiyordu. 622 yılında Heraklius Sasanilere karşı savaşa çıktı. Ermenistan'ın kuzeyine doğru ilerleyen imparator düşmanını mağlup etti ve Sasanilerin Anadolu'daki etkinliğini kırma yönünde büyük bir adım attı. Heraklius kazandığı zaferin ardından ilerlemeye devam etti ve Kudüs dahil birçok şehri yeniden Bizans'a kazandırdı. Sasanilerin kutsal merkezi Ganzak şehrini yakıp yıkan imparator şehirdeki büyük Zerdüşt mabedini de yıktı. Böylece Kudüs'ün intikamı alınmış oluyordu. Sasaniler Heraklius’ un saldırıları karşısında Avarlar ile ittifak yaptılar ve 626 yılında Konstantinopolis’e saldırdılar.

    Sasaniler general Şehrbaz komutasında Khalkedon yakınlarında karargahlarını kurdular. Sasanilerin Boğaz'ı geçmeleri için gerekli olan güçlü bir donanması yoktu; Sasanilerin ihtiyaç duyduğu gemileri Slavlar yaptı. Konstantinopolis’i çevreleyen surlar Avarları durdurmaya yetmişti, Bizans donanması ise Sasani donanmasını Haliç yakınlarında mağlup etti. Avarlar bir kez daha başkente girmeye çalıştılar ancak yeniden başarısız oldular ve kuşatmayı kaldırmak zorunda kaldılar. Konstantinopolis kurtarılmıştı ve Avarlar bu mağlubiyetlerinin ardından siyasi karışıklıklar boğuşmuşlardır. Avarların mağlup edilebileceğini gören Slav kabileler Avarlara karşı ayaklanmış ve batı Slavları Samos önderliğinde bir Slav devleti kurmuşlardır. Heraklius 627 yılında Sasanilere karşı sefere çıktı.

    İki ordu Ninova yakınlarında karşılaştı ve savaşı Bizans kazandı. 628 yılında Sasanilerde çıkan bir isyan sonucunda II. Hüsrev öldürülerek tahttan indirildi. Yeni Sasani lideri Şehrbaz olmuştu ve Şehrbaz Bizans'a taviz vermeye hazırdı. Şehrbaz Hristiyanlığı kabul etmek gibi büyük bir tavizi dahi kabul edeceğini bildirdi. Armenia, Roma Mezopotamya’sı, Suriye, Mısır ve Filistin toprakları Bizans'a verilecekti. 628 yılından itibaren Sasaniler tamamen mağlup edilmiş ve imparatorluk için tehdit olmaktan çıkmıştı. Heraklius döneminde çok başarılı askeri seferler düzenlense de bu başarılar kalıcı olmayacak ve kısa süre sonra alınan bölgeler Araplar tarafından fethedilecekti.

    Heraklius devrinde oluşturulan ve imparatorluğun sonraki yüzyıllarını da etkileyen en önemli oluşum Thema sistemidir. Thema kelimesi kolordu anlamına gelir ve tamamıyla askeri karakterli birliklerdir. Themaların başında sivil ve askeri karar erki olan Strategos bulunur. Themalar ilk başta Anadolu'da kurulmuş daha sonra ise Balkanların kıyı bölgelerine de kurulmuştur. VIII. Yüzyılın başlarına gelindiğinde Opsikion, Armeniakon, Anatolikon ve Thrakesion olmak üzere Anadolu coğrafyasında dört thema vardı. Thema sistemiyle İsyan çıkan ya da huzursuzluk olan bölgede merkezden emir almadan harekete geçen bir ordu mevcut bulunuyordu. Thema sistemiyle birlikte ordunun asker ihtiyacı da karşılanmış oluyordu. Sınırda olan askerler ve bir kısım köylüler de bu ordulara zamanla entegre edilmişlerdi. Heraklius dini sorunlarla da bizzat ilgilenmiştir. Sasanileri mağlup ettikten sonra Doğu topraklarındaki Monofizitlerin yeniden imparatorlukla barışmasının sağlanması gerektiğini düşünüyordu. Patrik Sergios, İsa'nın hem tanrısal hem insani mahiyeti olduğunu söylerken sadece tek bir enerjisinin olduğunu bildiriyordu ve bu doktrinine de Monoenerji diyordu. Bu yeni doktrin başlarda başarılı olsa da daha sonra Kudüs Patriği Sophronios'un Khalkedon (Kadıköy) kararlarının dışında bir doktrini kabul etmeyeceğini söylemesiyle etkisi azaldı. Patrik Sergios yeniden bir doktrin yayınladı ve bu doktrine göre İsa'nın tek bir iradesi olduğunu öne sürdü; Monotelitizm. Ancak bu görüşte hem Monofizitler hem de Khalkedon taraftarlarınca reddedildi ve iki grubu birleştirme çabaları yine sonuçsuz kaldı.

    KAYNAKÇA

    Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997

    Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008

    Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016

    Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005

    Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008

    Lemerle, Paul. Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004

    Norwich, John Julius, Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013

    Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974

    Ostrogorsky, Georg. Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011

    Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008

    Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016