12. Hafta: II. Constantinos ve II. Justinianos Devirleri

Heraklius 641 yılında öldüğünde Bizans hem içeride hem de sınırlarda büyük sorunlarla boğuşuyordu. Heraklius iki defa evlenmişti. İlk karısından doğan oğlu Konstantin 613 yılında Augustus ilan edilmişti ve 641 yılında Heraklius öldükten sonra III. Konstantin adıyla tahta çıktı. Ancak Heraklius’ un ikinci karısı olan Martina yeni imparatoru rahat bırakmadı ve III. Konstantin tahta çıktıktan kısa süre sonra öldü. Martina III. Konstantin ‘un 11 yaşındaki oğlu Konstans'a ve kendi oğlu Heraklonas'a taç giydirmesine rağmen yaptığı ensest evlilikten dolayı tepkisini çektiği kilise ve senato tarafından oğluyla birlikte tahttan indirildi. Martina ve oğlu Rodos Adasına sürgün edildiler.

Yeni imparator II. Konstans Arap tehdidine son vermek istiyordu ve bunun için Emevi Halifesi Muaviye ile birçok savaş yaptı. Ancak bu savaşların neredeyse hepsini kaybeden imparator, 655 yılındaki Gemiler Savaşı'nda canını dahi zor kurtardı. Emevi Halifesi Muaviye kendi iç meseleleriyle uğraştığı için 659 yılında Bizansla bir anlaşma yaparak Bizans'ın haraç ödemesini kabul etmişti. Böylece Arap tehlikesi bir müddet de olsa durulmuş oldu. II. Konstans yüzünü batıya çevirdi. Uzun zamandır Balkan coğrafyasında bulunan Slavlara karşı saldırı gerçekleştirildi ve ele geçirilen Slav esirler Anadolu'ya gönderildi. İmparator 662 yılında önce Atina'ya girdi, ardından Roma'ya ulaştı. İmparatorun asıl amacı sarayını Sirakuza'ya taşımaktı ancak mali konular hakkındaki fikirleri İtalya halkı tarafından tepki çekmişti.  II. Konstans 668 yılında düzenlenen bir suikast sonucu öldürüldü.

II. Konstans'ın oğlu IV. Konstantin imparator oldu. Yeni imparator babasını öldürenlerden biri olan Mezizios'un isyanını durdurmak için Sicilya'ya ilerledi. Ancak imparatorluğun doğusunda yaşanan sorunlardan dolayı geri dönmek zorunda kaldı. Muaviye Konstantinopolis'i fethetmedikçe Anadolu'daki fetihlerinin kalıcı olmayacağını düşünüyordu. 674 'te Muaviye kumandasında Konstantinopolis Kuşatması başladı. Kuşatma dört yıl sürdü ve Bizans donanmasının Arap donanmasına attığı Yunan Ateşi silahıyla Araplar geri çekildi. Muaviye Bizansla otuz yıl sürecek bir barış antlaşması imzaladı. Arap kuşatmasının başarısız olmasından sonra Bizans devleti ve ordusu yeniden teşkilatlanacaktı.  IV. Konstantin Batıda da Lombardlarla barış anlaşması yaptı. Bu dönemde Türki kavim olan Bulgarlar Asparuh önderliğinde Balkanlara yerleşmeye başlamışlardı ve bu kavim ileriki yıllarda Bizans için büyük tehlike oluşturacaktı.

IV. Konstantin selefleri gibi dini sorunların çözümü için çaba göstermiştir. 680 yılında Konstantinopolis’te VI. Ekümenik Konsil olarak kabul edilen konsil toplandı. Toplanan konsilde Khalkedon kararları ve Hz. İsa'nın iki mahiyeti ve iki iradesi olduğu kabul edildi. Monotelitizm mahkûm edilirken destekçileri ise aforoz edildi.

IV. Konstantin 685'te öldükten sonra imparatorluğa oğlu II. Iustinianus geldi. Yeni imparator Araplara karşı başarılı seferler yürüttü. Yeni halife Abdülmelik imparatorla anlaşarak barış anlaşmasını yeniledi ve bu antlaşmayla Armenia ve Gürcistan ülkelerinin gelirlerinden Bizans'a da pay verilecekti. 688 yılında Balkanlara hareket eden II. Iustinianus Selanik'i ele geçirdi ve burada esir aldığı Slavları Anadolu'ya yerleştirdi. 691 yılında Araplarla yeniden savaş çıktı. Oluşturulan Slav birliklerinin Arapların tarafına geçmesiyle Bizans büyük bir yenilgiye uğradı. Askeri alanda çok başarılı olan imparator, uyguladığı katı vergi politikası yüzünden tepkilerle karşılaştı. 695 yılında başarılı bir komutan olan Leontios imparatora karşı isyan etti. İsyan başarılı oldu ve Leontinos imparatorluk tahtına çıkarken II. Iustinianus burnu kesilerek Kherson şehrine sürgüne yollandı.

Leontinos donanma komutanı Apsimar'ı Kuzey Afrika'ya gönderdi ve o bölgeyi Araplardan temizlemesini istedi. Apsimar bu görevi başaramadı ancak geri dönüşte Yeşiller Partisi'nin desteğiyle Konstantinopolis'i ele geçirdi ve II. Tiberios adıyla imparator oldu. Sürgünde olan II. Iustinianus, kızkardeşinin eşi olan Hazar Hanı ittifak kurdu ve 705 yılında yeniden imparator oldu.  II. Iustinianus Anadolu'yu istila eden Arap Mesleme'ye karşı ordusunu harekete geçirdi. Kherson'u ele geçirmek için bir ordu gönderdi, ancak orduda isyan çıktı ve Komutan Bardanes, Philippikos adını alarak imparator ilan edildi. Philippikos Hazarların yardımıyla 711'de Konstantinopolis'i ele geçirdi ve II. Iustinianus kaçmak zorunda kaldı. Philippikos devrinde Araplar üst üste zaferler kazandı ve 713 yılında Philippikos tahttan indirildi. Yeni imparator saray memurlarından biri olan Artemios oldu. Artemios tahta çıktığında II. Anastasios adını aldı. 715 yılında Germanos'un Konstantinopolis Patriği seçilmesini sağlayan II. Anastasios böylece ileride yaşanacak dini ihtilafların da yolunu açmış oluyordu. II. Anastasios da bir askeri isyan sonucu tahttan indirilerek yerine III. Theodosius getirildi. III. Theodosius Bulgar Hanı Tervel ile anlaşarak Arap akınlarına karşı Balkanları güvence altına aldı. Ancak III. Theodosius'un da imparatorluğu uzun süreli olmadı ve çıkan bir isyan neticesinde III. Leon tahta çıktı.

KAYNAKÇA

Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997

Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008

Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016

Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005

Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008

Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004

Norwich, John Julius,  Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013

Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974

Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011

Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008