SAVAŞIN ARDINDAN AVRUPA (1919-1938)

(kaynak: Clive Ponting; Yeni Bir Bakış Açısıyla Dünya Tarihi, çev.E.B.Özbilen, 2015)

Atatürk Türkiyesi’nde dış politikada izlenen öncü ve özgün yaklaşımlarla, komşu devletlere ve insanlık alemine duyarsız kalınmadığı gibi, normalde devletlerin başvurusu üzerine bu devletlere üyelik veren Milletler Cemiyeti bile, Türkiye için sıradışı bir uygulama yaparak, cemiyetin tarihinde ilk kez bir devleti ‘üye olmaya davet’ etmiştir. Bu davet üzerine Türkiye Cumhuriyeti devleti 1932 yılında Milletler Cemiyeti’ne üye olmuştur.

I.Dünya Savaşı (1914-1918)’ndan sonra Avrupa’nın yapısal gerilimleri—diktatörlük, faşizm, Nazizim ve komünizm— savaş sonrası sıradışı uluslararası güç dengesinin yol açtığı sorunları artırdı. Sovyetler Birliği, Polonya’nın doğusunun, Beyaz Rusya’nın bazı kısımlarının ve tüm Baltık devletlerinin kaybından sonra, 18.yüzyıldan beri sahip olduğu sınırlardan daha doğuya çekilmişti. Orta ve Doğu Avrupa’da güçlü devletler mevcut değildi. Versay Antlaşması’nda revizyon arayışları süren bir Almanya vardı. İngiltere ve Fransa, I.Dünya Savaşı’ndan galip çıkmalarına rağmen, sosyo-ekonomik sorunlarla uğraşmaktaydılar. Sovyet Rusya’da da 1917 Bolşevik İhtilali’nden itibaren yeni bir rejim ve ideoloji uygulanmaktaydı.

Kaynaklar:

Akşin, Aptülahat; Atatürk’ün Dış Politika İlkeleri ve Diplomasisi, 1991.

Aras, Tevfik Rüştü; Görüşlerim. 1968.

Atatürk, M.Kemal; Nutuk, C.I-III,1961.

Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, I-II, 1945, 1959.

Atatürk'ün Tamim Telgraf ve Beyannameleri,1991.

Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı Yazışmaları, (haz.M.Onar), C.I-II, 1995.

Ahmad, Feroz-B.T.Ahmad; Türkiye’de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi (1945-1971), 1971.

Atay, F.Rıfkı; Çankaya, 1969; Atatürk’ün Bana Anlattıkları,1955.

Atatürk'ün Milli Dış Politikası (1919-1923), 1992.

Avcıoğlu, Doğan; Milli Kurtuluş Tarihi, 1974.

Aydemir, Ş.Süreyya; Tek Adam: Mustafa Kemal, C.I-III, 1963-65.

Barutçu, Ahmet Faik; Siyasi Hatıralar, 2001.

Bayur, Yusuf Hikmet; Türk İnkılabı Tarihi, 1953.

Bıyıklıoğlu, Tevfik; Atatürk Anadolu’da, 1959.

Bilsel, Cemil; Lozan, C. I-II, 1933.

Cebesoy, Ali Fuat; Milli Mücadele Hatıraları,1953; Moskova Hatıraları,1956.

Çetişli, İsmail; Memduh Şevket Esendal, 1991.

Erim, Nihat; Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri,1953.

Erkin, Feridun Cemal; Dışişlerinde 34 Yıl, 1992.

Girgin, Kemal; Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemleri Hariciye Tarihimiz (Teşkilat ve Protokol), 1994.

Goloğlu, Mahmut; Milli Şef Dönemi 1939-1945, 1974.

Gönlübol, Mehmet-Cem Sar; Olaylarla Türk Dış Politikası (1919-1973), 1982.

Gürün, Kamuran; Dış İlişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze Kadar), 1983; Savaşan Dünya ve Türkiye, 1986.

İlter, Turan; Siyasal Sistem ve Siyasal Davranış, 1977.

İnan, Afet; Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, 1968.

İnönü, İsmet, Hatıralar, C.I-II, 1992.

Kansu, M.Müfit; Erzurum'dan Ölümüne Kadar Atatürkle Beraber,1966.

Karabekir, Kazım; İstiklal Harbimiz, 1969.

Karaosmanoğlu, Yakup Kadri; Politikada 45 Yıl, 1968.

Karpat, Kemal; Türk Siyasi Tarihi, 2015.

Kocatürk, Utkan; Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi (1918-1938), 1988. Kuneralp, Zeki; İkinci Dünya Harbinde Türk Dış Siyaseti, 1982.

Lee, Stephen J.; Avrupa Tarihinden Kesitler 1789-1980, çev.S.Aktur, 2010.

McNeill, William H.; Dünya Tarihi, çev.A.Şenel,1989.

Meray, Seha L.; Lozan Barış Konferansı-Tutanaklar/Belgeler, C.I-VIII, 1993; Osmanlı İmparatorluğu’nun Çöküş Belgeleri,1977.

Okyar, A.Fethi; Üç Devirde Bir Adam, 1980.

Olcay, Osman; Sevres Andlaşmasına Doğru, 1981.

Onar, Mustafa; Atatürk'ün Kurtuluş Savaşı Yazışmaları-I-II, 1995.

Öztürk, Kazım; Atatürk’ün TBMM Açık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları, C.I-II,1990.

Sanal, Türker; Türkiye Cumhuriyeti ve 50 Hükümeti, 1995.

Sarıhan, Zeki; Kurtuluş Savaşı Günlüğü, C. I-IV,1982-1996.

Selek, Sabahattin; Anadolu İhtilali, 1968.

Selek, S. (haz.); İsmet İnönü Hatıralar, 2009.

Sonyel, R.Salahi; Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika,1973.

Soyak, Hasan Rıza; Atatürk’ten Hatıralar, C.I-II, 1973.

Soysal, İsmail, Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları, 1983.

Şimşir, Bilal N.; Lozan Telgrafları, C.I-II,1990.

Tansel, Selahattin; Mondros’tan Mudanya’ya , C.I-IV,1977-8.

Tengirşenk, Yusuf Kemal; Vatan Hizmetinde, 1967.

Turan, Şerafettin; Türk Devrim Tarihi, C.I-IV,1991-9.

Tunaya, T.Zafer; Devrim Hareketleri İçinde Atatürk ve Atatürkçülük,1981.

Ülman, Haluk; Birinci Dünya Savaşına Giden Yol (ve Savaş), 1973.

Uluslararası İlişkiler Tarihi-5 (Diplomasi Tarihi), çev.A.R.Dırık, 2013.

Ünaydın, Ruşen Eşref; Diyorlar ki, (haz.Ş.Kutlu),1985.

Winter, J. -G.Parker-M.R.Habeck; I.Dünya Savaşı ve 20.Yüzyıl, çev.T.Demirel, 2012.

Yalman, Ahmet Emin; Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim,1970.

Ayrıca, S.Akşin’in İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele (1994); B.Oran; Türk-Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu (1986); Bulgaristan’da Türk Varlığı (1992), A.C.Gazioğlu, Kıbrıs Tarihi, ve F.Armaoğlu’nun, C.Üçok, R.Uçarol’un ve O.Sander’in siyasi tarih ile ilgili eserlerinden de faydalanılmıştır.