Bölüm anahatları

  • Bizans tarih yazıcılığı Kaiseria’lı Eusebios ile başladı. Eusebios’un 325 yılına kadar yazdığı eseri kronografinin ilk örneklerindendir. Kaleme aldığı on kitaptan oluşan “Büyük Kilise Tarihi” eseri ile Eusebios yeni bir ekol oluşturmuştur. Büyük Konstantin için ayrıca “Vita” adında bir biyografi eseri de bulunmaktadır. IV. Yüzyılın en önemli tarihçisi olarak belirtilen Antakyalı Ammianus Marcellinus, Latince yazdığı “Res Gestae” adında Tacitus’un Historia’sından esinlenerek yazdığı eseri dönemi için oldukça önemlidir. Marcellinus’tan sonra üç önemli pagan tarihçi; Sardes’li Eunapios, Thebes’li Olympiodoros ve Zosimos’tur. Zosimos Roma imparatoru Augustus’tan Diokletianus’a kadar bir tarih eseri yazmıştır.

    Avrupa Hunları ve Attila hakkında eserini yazan Priskos, Roma temsilcisi sıfatıyla Attila’nın hükümdarlığında Hunları tasvir eder. Eusebios’un Kilise Tarihi’ni devam ettiren yazarlar arasında Sokrates 306 – 439, Sozomenos 324 – 415 ve Kyrrhoslu Theodoretos 325 – 428 arasında kilise için önemli olayları kaleme almışlardır. Bu yazarları eserinin temasını ruhban sınıfı dışında kilise tarigi yazan Eugarios ve Efesli Ioannes takip eder; Ioannes, İmparator Maurikios’a kadar kaleme aldığı Süryanice kilise tarihi yazmıştır. Bunların dışında Doğu kilisesinin babaları sayılan İskenderiyeli Athanasios, Nazianz’lı Gregorios, Kaiseria’lı Basileos, Nissa’lı Gregorius ve Ioannes Chrisostomos’un kilise tarihi hakkında önemli yazıları bulunmaktadır.

    İmparator Julianos zamanında önemli retorik ürünleri olan yazarlar; Themistios, Libanios ve Synesios’tur. Iustinianus devrinin büyük tarihçisi Kaiseria’lı Prokopius, 8 kitap halinde Vandal, Got ve Sasanilerle yapılan savaşlar hakkında bir eser kaleme almıştır. Bunun yanında imparator Iustinianus ve imparatoriçe Theodora’yı hicvettiği gizli tarih adında başka bir eseri de bulunmaktadır. Yine Iustinianus’un saltanatında çağdaşı olan Agathias, Prokopius’un eserinin devamını, Agathias’ın eserinin devamını da Menandros Protektor (558 – 582) yazmıştır. Thlophylaktos Simokkates de Menandros’un eserine devam edip imparator Maurikios dönemini (582 – 602) kaleme almıştır. Bizans tarih yazıcılığında tarih eserleri arasında böylece kesintisiz bir zincirli bağlantı ve devamlılık bulunur. Bu özellik Bizans tarih yazıcılığının tipik bir özelliğidir

    Bizans tarih yazıcılığının diğer bir özelliği de kronografidir. Ioannes Malalas, Iustinianus’un son yıllarına kadar ele aldığı bir dünya tarihi kaleme almıştır. Erken dönem Bizans ordusu ve Bizans savaş sanatı için ayrıca imparator Maurikios’un “Strategikon” adlı eserinden bahsetmeliyiz. Bu eser özellikle Avarlar ve Güney Slavları ile Lombardların istilası hakkında önemli bilgiler ihtiva eder. Iustinianus’tan Heraklius sonrası döneme kadar tarih eserlerinde bir azalma fark edilmektedir. Heraklius dönemi için Georgios Pisidies, Heraklius’un Sasanilere karşı savaşını, 626 yılındaki Avar-Sasani İstanbul Kuşatmasını şiirlerle edebi bir üslupta yazmıştır. Heraklius devri için en önemli kronikler Theophanes ve Nikephoros’un vekayinameleridir. İkonalara taraftar bu iki müverrihten Theophanes, Georgios Synkellos’un eksik kalmış dünya tarihinin devamını yazmıştır. Theophanes’in eseri VII ve VIII. Yüzyıllar için büyük önem teşkil eder, Theophanes’in kroniği Bizans’ta büyük itibar görmüş olup, sonraki Bizans yıllıkçıları ondan istifade ederler. Bunların yanında Balkanlara Güney Slavlarının yaptıkları akınları ve Selanik’e gelişlerini tasvir eden Aziz Demetrios’un Mucizeleri adlı hagiografik:menkıbe eserinden bahsetmek gerekmektedir. Georgios Monakhos (Amartolos)’un III. Mikhael zamanında 842 yılına kadar ulaşan bir kroniği bulunmaktadır. Monakhos büyük ölçüde Theophanes’den yararlanmıştır. Simeon Logothetes’in dünya kroniği de Theophanes’in ele aldığı devirden sonra başlar. 


    KAYNAKÇA

    Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997

    Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008

    Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016

    Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005

    Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008

    Khazdan, Alexander P., ed. The Oxford Dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press, 1991

    Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004

    Norwich, John Julius,  Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013

    Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974

    Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011

    Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008

    Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016.