Bölüm anahatları

  • I.                  Haçlı Seferi Öncesi

    II. Haçlı Seferi’nden sonra Hıttin Savaşı’yla Kudüs’ü kaybeden III. Haçlı Seferiyle geri almayı başaramadılar. İlk yapılan Haçlı Seferleri her ne kadar Katolik ve Ortodokslar arasında yakınlaşma yaratsa da 1054’de ortaya çıkan Şizma’dan dolayı Hristiyan dünyası Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmıştı. İngiltere Kralı Aslan Yürekli Richard, Arsuf Savaşı’ndan sonra Selahaddin Eyyubi ile yenişemeyip anlaşmaya mecbur olmuştu. Kudüs dışında Aziz Yuhanna Akkası, Yafa, Tortosa, Trabluşsam’daki Katolik egemenliği XIV. Yüzyıl’ın sonuna kadar devam edecekti. (1291’de son Katolik kalesi Akka’nın düşmesiyle Outremer Haçlı Krallıkları sona ermiştir.)

    III. Innocentus, Papa seçilirken en büyük amaçlarından biri Terra Santa (Kutsal Topraklar) bölgesine yeniden bir Haçlı Seferi düzenletmekti. 1198’de Papa seçildiğinde Post Miserable adında bir ferman yayınladı. Fakat Diğer Batı Avrupa monarkları meşgullerdi; Fransa ve İngiltere, Plantagenet Hanedanı’nın Fransa’daki fieflerinden dolayı savaşmaktaydı (örn: 1214-Bouvines Savaşı) Kutsal Roma-Germen İmparatorları ise Guelfi – Ghibellini Savaşlarından dolayı, İtalya’daki Guelfilere karşı seferler düzenlemekteydiler. Hohenstaufen Hanedanının ilk imparatoru III. Konrad’tan sonra imparator Friedrich Barbarossa, İtalya’da kendisine karşı Guelfi şehirlerinin oluşturduğu Lombard Birliği’ne karşı Legnano Savaşı’nda kaybettikten sonra İmparatorluğun bu müdahaleleri azalsa da VI. Heinrich’in oğlu II. Friedrich, Güney İtalya’da egemenliğini tesis edecektir. 

    Bu sıralarda Fransa’da papaz olan Neuilly’li Fulco’nun teşvikiyle Champagne Kontu III. Theobald tarafından Haçlı ordusu toplandı. Fakat Theobald’ın ölmesiyle bu ordunun başına Montferrat Markizi olan I. Boniface seçildi. (Boniface, Haçlı Seferinden sonra Selanik Krallığı’nı kurmuştur.) Bizans tahtında ise Norman Sicilya Kralı II. Guglielmo’yu mağlup eden II. Isaakios Angelos oturmaktaydı. Isaakios Bulgaristan’a düzenlediği seferler esnasında kardeşi III. Aleksios, Bizans ordusunun da desteğini kazanıp kendisini imparator seçtirerek Isaakios’u hapsettirip yeğeni IV. Aleksios’u sürgüne gönderdi. (Aleksios, Aynı zamanda Montferrat Markizi Boniface’ın kuzeni olan eniştesi Süebya Dükü Filip’in yanına kaçmıştır.) Yapılmak istenen yeni Haçlı Seferi’nin hedefinin Eyyubi Devleti’nin başkenti Kahire olarak planlandığından burayla en yakın bağlantısı olan Venedik Cumhuriyet’ine müracaat edildi. Venedikliler kısa bir sürede çok sayıda (takriben 450-500) gemiden oluşan bir donanma inşa edip, Haçlı ordusuna askeri destek sağladılar.

    Oluşan masrafların Haçlı ordusu tarafından karşılanmasını isteyen Venedik doge’u Enrico Dandolo, bu yüksek miktardaki paranın tazmin edilemeyeceğini fark edip Haçlı ordusuna, Dalmaçya’daki önemli bölgeler ve Zara (Zadar) şehrine sefer yapılmasını teklif etti. Zara şehri 1180’de Venedik kontrolünden çıkıp Macar kralı Imre (Imrich) tarafından destekleniyordu. Papa III. Innocentus Katolik ya da başka mezhepten olan herhangi bir Hristiyan ülkesine saldırılması durumunda aforoz edeceğini söylemiştir.

    II.               IV. Haçlı Seferi’nin Başlaması

    Sefer için toplanan 30 bin askerin bir kısmı 1202’de Venedik’ten yola çıktılar. Haçlı ordusunun içinde Fransa’ya ait kontluklardan Blois Kontu I. Louis, Flanders Kontu I. Baldwin’e ait birlikler ile beraber Kutsal Roma Germen İmparatorluğu’ndan Halberstadt Piskoposu Konrad da sefere katılmıştı. (Konrad, IV. Aleksios’un eniştesi Süebya Dükü Filip’in ölen VI. Heinrich’in yerine imparator olmasını istiyordu.) Zara şehri kısa süre içinde yağmalanıp ele geçirildi. Papa, Haçlı ordusunun Kutsal Topraklar dışında başka bir yere odaklanmaması gerektiğini söyleyip Katolik bir bölgeye yapılan saldırıdan dolayı sorumluların aforoz edileceğine dair bir mektup gönderdi.

    Haçlı ordusu Venedik’ten donanmayla yola çıkmadan önce Montferrat Markizi Boniface, kuzeni Süebya Dükü Filip ile yanındaki Bizans prensi IV. Aleksios’u ziyaret etmişti. Aleksios, Haçlı ordusuna kendisinin ve tahttan indirilen babası II. Isaakios’un yeninden imparator yapılması durumunda yüklü miktarda para ve lojistik destek sağlamayı teklif etti. Teklifi Boniface kabul edip Prens Aleksios ile birlikte Haçlı ordusuna dahil oldular. 23 Haziran 1203’te İstanbul’a gelen Venedik donanmasıyla gelen Haçlı ordusu önce Galata’daki kuleden Haliç’e çekilen zinciri aşamasalar da daha sonra burayı aldılar.

    Şehrin Kuzeybatısında Blakhernae Sarayı’nın karşısında konuşlanan Haçlı ordusu ve Haliç’teki Venedik donanması yaptıkları saldırılarda şehir surlarını aşmayı başardılar. (Bu esnada imparator III. Aleksios kaçmıştır.) Bizans Senatosu Haçlıların isteği üzerine zindanda olan II. Isaakios ile IV. Aleksios’un ortak imparator seçilmesine karar vermiştir. IV. Aleksios, Venedik ve Haçlılara verdiği para tazminatı sözünü, sabık imparator III. Aleksios’un şehri terk ederken yanında büyük miktarda hazineyi götürmesinden dolayı tutamamış bunun üstüne şehirde çıkan bir isyan nedeniyle Haçlılar tarihe “Büyük Yangın” olarak da geçen bir yangın çıkarıp İstanbul’un büyük kısmının yanmasına neden olmuşlardır. İmparator II. Isaakios bu sırada ölürken, genç yaşta olan ortak imparator IV. Aleksios’a Bizans halkının gösterdiği tepki yoğunlaşınca Senato kısa bir süreliğine Nicholas Kanabos ortak imparator seçilmiştir.

    Haçlı Kuvvetlerine karşı grubun temsilcisi ve lideri olarak ortaya çıkan Mourtzouflos lakaplı Aleksios Dukas, IV. Aleksios’u boğdurtup onun yerine V. Aleksios olarak imparator olmuştur. Kendilerine sözü verilen para tazminatını alamayacağını anlayan Dandolo önderliğindeki Venedik donanması ile Haçlılar İstanbul’u ikinci defa kuşatıp, birkaç başarısız girişimden sonra Blakherna Sarayı bölgesini ele geçirdiler. Şehir 13 Nisan’da tamamen düşünce dünya tarihinin en büyük yağmalarından birisi başladı. Haçlılar, Ayasofya ve diğer pek çok sayıda mukaddes mekânı talan edip çok sayıda Geç Roma ve eski Bizans eserini ele geçirdiler ya da tahrip ettiler. (Bunlardan en bilineni olan dört atlı Quadriga, Venedik şehrinde San Marko Bazilikasındadır.)

               


     

    KAYNAKÇA

    Angold, Micheal, The Byzantine Empire 1025-1204 (A Political History), Logman, USA, 1997.

    Cheynet, Jean Claude, Bizans Tarihi, Çev. İsmail Yerguz, Dost Yayınları, 2008.

    Gregory, Timothy, Bizans Tarihi, Çev. Esra Ermert, YKY, 2016.

    Haldon, John F., The Palgrave Atlas of Byzantine History. Palgrave Macmillan, New York, 2005.

    Jeffreys, Elizabeth, et al. The Oxford Handbook of Byzantine Studies. Oxford University Press, New York, 2008.

    Khazdan, Alexander P., ed. The Oxford Dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press, 1991.

    Lemerle, Paul, Bizans Tarihi, Çev. Galip Üstün, İletişim Yay., Ankara, 2004.

    Madden, Thomas F., The Concise History of the Crusades. 3rd ed. Plymouth: Rowman & Littlefield, 2013.

    Norwich, John Julius,  Bizans, C. I-II-III, Çev. Selen Hırçın Riegel, Kabalcı Yayınları, 2013.

    Obolesnky, Dimitri, The Byzantıne Common Wealth Eastern Europe 500-1453, Cadinal Edition, London,1974.

    Ostrogorsky, Georg, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, TTK, Ankara, 2011.

    Runciman, Steven, Haçlı Seferleri Tarihi. Çev. Fikret Işıltan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2008.

    Shepard, Jonathan, The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500-1492. Cambridge University Press, New York, 2008.

    Vasiliev, Alexander A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, Çev. Tevabil Alkaç, Alfa Yay., İstanbul, 2016.