Bölüm anahatları
-
13. Hafta Türkiye ve Rusya Federasyonu Özerk Türk Cumhuriyetleri
Konular: Rusya’nın yayılmacı politikası tarihi; Volga boyu, Sibirya ve Kuzey Kafkasya’nın işgali; Çar ve Sovyet dönemlerinde Ruslaştırma politikası ve sonuçları; Rusya Federasyonunda özerk cumhuriyetlerin resmi statüsü ve durumu.
Temel Okumalar:
- Saadettin Gömeç, Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Tarihi,7. bölüm;
Tavsiye edilen okumalar:
- Wikipedia’dan uygun makaleler;
- Youtube’dan değişik videolar.
Ders Notları:
Rusya içerisinde yaşan pek çok Türk kökenli halk bulunmaktadır. Bu halkların birçoğu özerk statüye sahiptir. Bunların yanında Rusya'nın çeşitli şehirlerinde dağınık halde de yaşarlar. Rusya Federasyonu içinde yaşayan Türk kökenli halkların dört bölge yoğunlaştığı görülmektedir.
Tatar, Kazak Türklerinin yoğun olduğu Orenburg oblastı
1. Volga çevresi
2. Kafkas bölgesi
3. Sibirya
4. Altay çevresi
Rusya Federasyonu'nda yaşayan toplam nüfusun %8,6'sını Türk halkları oluşturmaktadır. Bu oran 12,2 milyon insana tekabül etmektedir. Bu nüfusun yaklaşık %50'sini Tatarlar oluşturmaktadır.
Sıra
Halk
Nüfus
Tüm Rusya'ya göre oranı
1-
Tatarlar
5.554.601
%3,83
2-
Başkırtlar
1.673.389
%1,15
3-
Çuvaşlar
1.637.094
%1,13
4-
Kazaklar
653.962
%0,45
5-
Azeriler
621.840
%0,43
7-
Yakutlar
443.852
%0,31
8-
Kumıklar
422.409
%0,29
9-
Tuvalar
243.442
%0,17
10-
Karaçaylar
192.182
%0,13
11-
Özbekler
122.916
%0,08
12-
Balkarlar
108.426
%0,07
13-
Kafkas Türkmenleri ve Türkler
95.672
%0,06
14-
Nogaylar
90.666
%0,06
15-
Hakaslar
75.622
%0,05
16-
Altaylar
67.239
%0,02
17-
Yaka Türkmenleri
33.053
%0,02
18-
Kırgızlar
31.808
%0,05
19-
Şorlar
13.975
%0,01
20-
Gagavuzlar
12.210
%0,01
21-
Dolganlar
7.261
%0,01
22-
Kırım Tatarları
4.131
%0,00
23-
Tofalar
837
%0,00
Özerk Cumhuriyetlerde Türk halkları
Rusya Federasyonuna bağlı özerk cumhuriyetlerdeki Türk halklarının oranı listelenmiştir:
Bayrak
Cumhuriyet
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Kafkasya
%0,7
~5.000
Tatar
-
Altaylar
%41,2
~85.000
Altaylı
Kazak, Teleüt, Tuba, Telengit
Volga
%56,3
~2.300.000
Başkırt
Tatar, Çuvaş
Altaylar
%0,8
~9.000
Tatar
-
Kafkasya
%0,9
~9.000
Kumık
-
Volga
%70,2
~930.000
Çuvaş
Tatar
Kafkasya
%20,3
~520.000
Kafkasya
%0,1
~1.000
Kumık
Nogay, Balkar
Kafkasya
%12,3
~110.000
Balkar
Karaçay
Kafkasya
%2,8
~9.000
Kazak
Türkmen, Nogay
Kafkasya
%42,4
~180.000
Karaçay
Nogay, Tatar
Baltık
%0,1
-
Tatar
-
Altay
%14,3
~75.000
Hakas
Tatar
Ural
%2,8
~30.000
Tatar
Çuvaş, Azeri
Volga
%7,2
~50.000
Tatar
Çuvaş
Volga
%5,2
~50.000
Tatar
-
Kafkasya
%1,8
~ 13.000
Kumık
-
Sibirya
%48,3
~450.000
Yakut
Dolgan, Tatar, Başkırt, Azeri, Çuvaş, Özbek
Volga
%56,4
~2.300.000
Tatar
Çuvaş, Başkırt, Azeri, Özbek, Kazak
Altay
%78,1
~235,.000
Tuva
Hakas
Volga
%7,1
~110.000
Tatar
-
Kraylardaki Türk halkları
Rusya Federasyonunu oluşturan kraylardaki (Türkçesi; bölge veya eyalet) Türk halklarının oranı listelenmiştir:
Bayrak
Kray=Eyalet
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Altay
%1,1
~23.000
Tatar
Kazak
Uzakdoğu
%0,9
~3.000
Tatar
-
Uzakdoğu
%0,6
~9.000
Tatar
-
Kafkasya
%1,1
~55.000
Tatar
Türkmen, Azeri, Çuvaş, Özbek, Kırım Tatarı
Sibirya
%3,8
~105.000
Tatar
Dolgan, Azeri, Çuvaş, Hakas, Kırgız, Başkırt, Yakut, Özbek, Kazak, Tuva.
Ural
Uzakdoğu
%1,5
~35.000
Tatar
Azeri, Çuvaş, Başkırt, Özbek, Kazak.
Kafkas
%4
~95.000
Nogay
Karaçay, Azeri, Türkmen, Tatar.
Altay
%2,7
~25.000
Tuva
Tuva, Tatar.
Oblastlardaki Türk halkları
Rusya Federasyonu içinde Türklerin yoğun olarak yaşadığı oblastlar şunlardır: Astrahan, Orenburg, Samara, Ulyanovsk, Çelyabinsk, Omsk, Tümen, Kurgan ve Amur olarak sayılabilir. Örneğin; Astrahan Oblastı'nın %27'si, Ulyanaovsk Oblastı'nın %22'si Türk halklarından oluşmaktadır.
Rusya Federasyonunu oluşturan oblastlardaki (Türkçesi; yöre veya il) Türk halklarının oranı listelenmiştir:
Bayrak
Oblast=İl
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri -
Uzakdoğu
%6,2
~7.000
Tatar
Tuva
Baltık
%0,08
~1.000
Tatar
-
Hazar
%27,3
~270.000
Kazak
Tatar, Azeri, Nogay, Türkmen, Kumuk, Özbek, Astrahan Tatarı, Kafkas Türkmenleri
Batı
%0,8
~13.000
Azeri
Kafkas Türkmeni, Tatar.
Batı
%0,3
~5.000
Azeri
Tatar
Volga
%12,3
~390.000
Tatar
Başkırt, Kazak, Çuvaş, Azeri, Özbek
Altay
%0,01
~850
Tofa
Merkez
%1,1
~13.000
Tatar
Azeri, Çuvaş
Batı
%0,8
~10.000
Tatar
Azeri, Çuvaş, Kazak, Özbek
Batı
%1
~11.000
Tatar
Çuvaş, Azeri,
Altay
%1,4
~25.000
Tatar
Çuvaş
Merkez
%2,4
~30.000
Tatar
-
Merkez
%0,6
~4.200
Tatar
Azeri
Volga
%5,7
~60.000
Tatar
Başkırt, Kazak
Batı
%0,4
~4.700
Azeri
Tatar, Türk
Baltık
%0,9
~14.000
Tatar
Azeri, Özbek, Kazak
Merkezi
%0,4
~5.200
Azeri
Tatar
Uzakdoğu
%2,1
~3.600
Tatar
Azeri, Yakut, Çuvaş, Başkırt
Merkez
%1,2
~130.000
Tatar
Çuvaş, Kazak, Özbek.
Baltık
%1,4
~12.000
Tatar
Azeri
Merkez
%2,3
~62.000
Tatar
Çuvaş
Merkez
%0,5
~4.000
Tatar
Azeri
Altay
%1,2
~30.000
Tatar
Kazak, Azeri, Çuvaş
Altay
%7,1
~142.000
Kazak
Tatar, Azeri, Çuvaş
Volga
%19,1
~400.000
Tatar
Kazak, Başkırt , Çuvaş, Azeri, Özbek
Batı
%0,4
~3.500
Tatar
Azeri
Volga
%2,1
Tatar
Baltık
%0,3
~2.300
Tatar
Azeri, Çuvaş
Kafkasya
%1,5
~75.000
Kafkas Türkmenleri (Türk)
Tatar, Azeri, Kazak, Çuvaş
Merkez
%1,2
~10.000
Tatar
Azeri, Çuvaş
Uzakdoğu
%1,6
~6.000
Tatar
Azeri
Ural
%10,8
~310.000
Tatar
Çuvaş, Azeri ,Kazak, Başkırt, Özbek
Volga
%6,5
~170.000
Kazak
Tatar, Çuvaş, Azeri, Başkırt, Özbek.
Batı
%0,4
~4.000
Tatar
Azeri
Ural
%5,5
~240.000
Tatar
Başkırt, Azeri, Çuvaş, Özbek, Kazak
Volga
%0,7
~8.000
Çuvaş
Tatar, Azeri
Sibirya
%2,3
~24.000
Tatar
Azeri
Merkez
%0,9
~14.000
Tatar
Azeri, Çuvaş
Merkez
%1
~13.000
Tatar
Azeri, Çuvaş
Ural
%12,3
~390.000
Tatar
Başkırt, Azeri, Çuvaş, Kazak, Kumık, Sibirya Tatarı, Özbek, Nogay, Kırgız, Gagavuz
Volga
%22,3
~320.000
Tatar
Başkırt, Azeri.
Merkez
%0,9
~14.000
Tatar
Azeri, Çuvaş
Volga
%4,1
~95.000
Kazak
Tatar, Azeri, Çuvaş
Merkez
%0,3
~3.600
Azeri
Tatar
Batı
%0,7
~18.000
Azeri
Tatar, (Kafkas Türkmeni) Türk, Çuvaş
Merkez
%1,1
~12.000
Tatar
Azeri
Federal Şehirlerdeki Türk Halkları
Rusya Federasyonunu oluşturan iki federal şehirde yaşayan (Türkçesi; yöre veya il) Türk halklarının oranı listelenmiştir:
Bayrak
Federal şehir
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Merkez
%3,1
~310.000
Tatar
Azeri, Özbek, Çuvaş, Kazak, Başkırt...
Baltık
%1,3
~63.000
Tatar
Azeri, Çuvaş
Özerk Oblastlardaki Türk Halkları
Rusya Federasyonunu oluşturan özerk oblastlardaki (Türkçesi; özerk yöre veya özerk il) Türk halklarının oranı listelenmiştir:
Bayrak
Özerk İl
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Yahudi Özerk İli
Uzakdoğu
%1,3
~2.500
Tatar
Azeri, Çuvaş, Başkırt, Özbek
Özerk Okruglardaki Türk Halkları
Rusya Federasyonunu oluşturan özerk okruglardaki (Türkçesi; özerk yöre veya özerk ilçe) Türk halklarının oranı listelenmiştir:
Bayrak
Özerk Okrug
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Sibirya
%3,6
~2.200
Çuvaş
Tatar, Başkırt, Azeri
Ural
%0,7
~250
Tatar
-
Rusya Federasyonunun yeni oluşturulmuş olan kraylardan (Eyaletlerinden) biri olan Krasnoyarsk Kray'ın özerk bölümlerinde yaşayan Türk halkları listelenmiştir:
Bayrak
Bölümleri
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Sibirya
%15,2
~7.250
Dolgan
Tatar, Azeri
Sibirya
%7,3
~1.200
Yakut
Tatar, Hakas
Sibirya
%3,3
~95.000
Tatar
Özbek, Kazak, Hakas
Rusya Federasyonunun oblastlarından biri olan Tümen Oblastının özerk bölümlerinde yaşayan Türk halkları listelenmiştir:
Bayrak
Bölümleri
Konumu
Türk halkları oran
Türk nüfusu
En çok bulunan grup
Diğerleri
Ural
%15,1
~250.000
Tatar
Başkırt, Azeri, Çuvaş, Kumık, Özbek, Kazak, Nogay, Kırgız, Gagavuz, Türk.
Ural
%8,6
~45.000
Tatar
Azeri, Başkırt
Ural
%8,4
~100.000
Tatar
Başkırt, Azeri, Çuvaş, Kumık, Özbek, Kazak, Nogay, Kırgız, Gagavuz, Türk.

