Bölüm anahatları

  • Vezin bilgisi özellikle klasik şiir için son derece önemli bir bilgidir. İslam toplumlarını çeşitli dillerde oluşturdukları şiirde Arap şiirinden alınmış olan aruz vezni kullanılmış olup bu vezin, çeşitli dillerde Arapçadakinden bazı farklılıklar kazanmıştır. Bu farklılıklar göz önünde bulundurularak Fars aruzu ve Türk aruzu tabirleri kullanılır olmuştur.

    Aruzla söylenen Farsça şiir geliştikçe vezin bilgisi konusundaki çalışmalar da artmış ve aruz âlimleri vezin bilgisi hakkında risale ve kitaplar kaleme almaya başlamışlardır.

    Farsçada aruzla ilgi ilk çalışmaları yapıp eserler kaleme alanlar arasında Yûsuf-i (Ebû Yûsuf-i) Arûzî, Ebu’l-Alâ Şuşterî isimleri zikredilebilir.

    Farsça arzu risaleleri kaleme alan aruzcular, öncelikle Arap aruzundan yararlanmakla birlikte Farsça şiirin farklı özelliklerinden kaynaklanan farklılıkları da göz ardı etmeyerek Farsça şiirlerden örneklere de yöneldiler. Hatta rubai ve dubeyti gibi bazı nazım şekillerinde Farsça özgü vezinler de Arap aruzuna katkı sağlamış oldu.

    Lisans düzeyinde planlanmış bulunan aruz dersinde aruz hakkında genel bilgiler, özellikle Farsça kaynaklardan alıntılarla verildikten sonra Farsça şiirde yaygın olan vezinlere öncelik verilmek suretiyle aruz bahir ve vezinleri örneklerle ele alınmaktadır.

    Arzu dersinin temel kitabı olarak, uzun yıllara medreselerde aruz öğretiminde ders kitabı olarak kullanılan Seyfî-i Buhârî’nin Aruz Risalesi kullanılmaktadır. Bu kitaptaki sıraya uygun olarak bahir ve vezinler incelenmektedir.

    Aruz vezniyle ilgili Türkçe eserler de arzu öğreniminde yardımcı kaynaklar olarak kullanılabilir. Meselâ Cem Dilçin’in Örneklerle Türk Şiir Bilgisi (TDK, Ankara 2005) bu konuda oldukça elverişli bir kitaptır. Ayrıca Ahmet Doğan’ın Açıklamalı ve Örnekli Aruz Bilgisi (Akçağ Yayınları, Ankara 2005) ve Beyhan Kesik-Özer Şenödeyici’nin Aruz Teori ve Uygulama adlı eserleri, Türk aruzu Fars aruzuna yakın olduğundan bu ders için faydalı olacaktır.