Lisans Anlaşmaları Lisans Anlaşmalarının Tanımı Ve Kapsamı o Avantaj Ve Dezavantajları Lisans Anlaşması Çeşitleri Franchising ve Lisanslama’nın Karşılaştırılması

Üretim sözleşmesi, lisanslama ile doğrudan yatırımın karışımıdır.

Üretim sözleşmesinde yabancı bir işletme, bağımsız yerel bir işletmeyle

belirli özellikteki ürünlerinin belirli bir süre üretimi iznini bir anlaşma ile vermektedir.

Bu izin üretimle sınırlıdır. Ürünlerin satış, promosyon ve dağıtım gibi pazarlama sorumlukları

uluslararası işletmeye aittir. Böylece yabancı işletmenin dış pazarda bir

üretim tesisi kurması gerekmemektedir. Üretilen ürünler, üretimin yapıldığı ülkede

ya da başka ülke pazarlarında satılabilir. Compaq, Texas Instruments gibi bilgisayar

donanım imalatçıları, üretimi düşük maliyetle elde etmek için işgücünün ucuz

olduğu Güney Asya’daki şirketlerle üretim sözleşmesi yapmaktadırlar.51

Politik riskin olduğu ülke pazarlarına uygun bir giriş yöntemi olmaktadır. Üretimi

yerel işletme yaptığı için, ana işletme yönetim problemlerinden kaçınmış olur. Bir

outsourcing52 yöntemi olan fason üretim anlaşmaları olarak ta bilinen sözleşmeli

üretim, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelişmesine katkı sağlamaktadır.

Büyük işletmeler, teknolojiyi sağlamakta ve küçük işletmeler gerçekleştirdikleri üretim

ile kendilerini ya da aldıkları teknolojiyi geliştirme imkânı bulmaktadırlar. Fason

üretim anlaşmaları dikey nitelikte anlaşmalardır. Bu stratejinin uygulanabilmesi için

üretimi gerçekleştirecek olan işletmenin ürünü küresel standartlarda üretebilme ye-

5Outsourcing: Dış kaynaklardan yararlanma, bir işletmenin yapması gerekli olan tüm

işleri kendi bünyesinde gerçekleştrimeyip, bir takım işlerin yapılmasını bu konuda uzmanlaşmış

olan başka fi rmalara bırakmasıdır.  Fason üretim, bir üretim anlaşması türüdür.

Fason üretimde, ana fi rma ile fason üretim yapan uydu işletmeler arasındaki teknolojik

düzey ve emek verimliliği açısından çok büyük farklar olmaması gerekmektedir.

Çünkü ileri teknolojiye sahip olan işletme, ek yatırıma gitmemek ve fazla işçi

tutmamak amacıyla, kendi ihtiyacı olan bir malı dışarıda fason olarak ürettirmektedir.

Geri teknoloji ile çalışan küçük işletmelere bu işi yaptırmaya yöneldiğinde, aynı

anda kendi üretim kapasitesini besleyebilecek çok sayıda işletmeye fason iş verir.54

Bu yöntem özellikle mobilya gibi ürünlerin taşınması ekonomik olmadığında ya da

ihracatı imkânsızlaştıran ithalat kısıtlamaları olduğunda kullanılmaktadır. Üretimi

kısıtlamak üreticinin sorumluluğundadır. Kısaca uluslararası bir işletme, kendi üretim

tesisini kurmadan yerel işletmenin üretim kapasitesini kiralamaktadır. Benetton,

Nike küçük işletmelerle üretim sözleşmeleri yapmaktadırlar.

Üretim Sözleşmesi ile Lisans Anlaşmalarının Farklılığı

Üretim sözleşmesi, yasal olarak lisans anlaşmalarından farklıdır. Yerel üretici

uluslararası işletmenin siparişlerine dayanarak üretim yapmaktadır. Lisans anlaşmasında

ise lisans alan taraf pazarlama ve satış faaliyetleriyle de ilgilenmektedir.

Orta Amerika, Afrika ve Asya ülkelerinde üretim sözleşmeleri yapılmaktadır.55

Üretimdeki know-how transferi lisans vermeye göre daha zordur. Uluslararası

işletme, yerel üreticinin ürününü ev sahibi ülkede ya da başka bir ülkede pazarlamaktadır.

Uluslararası işletme yerel üreticiyle lisanslama-teknik yardım anlaşması

yaparak teknolojisini, teknik yardımı transfer etmektedir.

Üretim Sözleşmesinin Avantajları ve Dezavantajları

1) Uluslararası işletme az bir fi nans ve yönetim kaynağıyla, taşıma, depolama,

stoklama maliyetleri, gümrük vergileri olmadan hedef ülkeye hızlı

bir şekilde girebilir, pazarlama ve satış sonrası hizmetleri kontrol edebilir.

Uluslararası işletmenin girdiği pazardaki işgücü maliyetleri ana ülkedekinden

daha düşüktür. Kuruluş yatırımı maliyetlerinden kurtulunur.

2) Yerel pazarda istihdam imkanı sağladığından işletmenin itibarı artar.

3) Uluslararası işletme farklı pazarlar için üretim yaptıracaksa, değişen talep

daha hızlı karşılanabilmektedir.

4) Yüksek tarifelerle koruma, düşük hacimde pazar potansiyeli olduğunda, hedef

pazar yatırım yapmak için çok küçük olduğunda bu strateji kullanılmaktadır.

Yerel olarak üretilmiş olması satışları destekler, “yerli üretim” olarak

kabul görür ve milliyetçilik akımlarından olumsuz etkilenme olmaz. İstihdam

imkanı sağlanır, ev sahibi ülkede ekonominin canlanması sağlanır.

5) Araştırma geliştirme, pazarlama ve satışı üretimi yaptıran işletme yapar.

6) Üretim yaptıran işletme iş, sosyal güvenlik hukuku gibi sorunlarla karşılaşmamış

olur. Çok uluslu işletmelerin az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerde

çocuk işçi çalıştırması yönünde getirilen eleştiriler bu nedenledir.

7) Üretimi yaptıran işletme için esneklik söz konusudur. İstediği kalite ve

standartta üretim yapılmazsa üreticiyi değiştirebilir.

8) Üretimi yapan yerel işletmeye üretime ilişkin teknik eğitim verilmesi gerekebilir.

Uluslararası işletmenin, yerel işletmenin üretim maliyetleri üzerinde

kaliteyi sağlamak amacıyla sürekli kontrolü olmalıdır.

9) Yerel üretici kullanılması kârı azaltmaktadır.

10) Uygun bir yerel üreticinin bulunması zordur, bulunsa da istenen kalitede

ve miktarda üretimin yapılması zor olabilmektedir. Ayrıca gelecekte rakip

yaratılması riski söz konusudur.Denizaşırı ülkelerdeki üreticiler için Filipinler ya da Çin’deki tekstilcilerin jean üretmeleri

örnek verilebilir. Aromco gibi eneji şirketleri, yönetim kapasitesini geliştirmek

üzere petrol alanları olan Orta Asya’daki ülkelere teknoloji ve tecrübelerini

götürmektedirler. Dünyada yeni önemli pazarların ortaya çıkması, işletmelere

yeni iş fırsatları sağlamıştır.